Project Gutenberg's La Divina Comdia, Purgatori, by Dante Alighieri

This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
most other parts of the world at no cost and with almost no restrictions
whatsoever.  You may copy it, give it away or re-use it under the terms
of the Project Gutenberg License included with this eBook or online at
www.gutenberg.org.  If you are not located in the United States, you'll
have to check the laws of the country where you are located before using
this ebook.

** This is a COPYRIGHTED Project Gutenberg eBook, Details Below **
** Please follow the copyright guidelines in this file.     **


Title: La Divina Comdia, Purgatori

Author: Dante Alighieri

Translator: Ermes Culs

Release Date: May 28, 2019 [EBook #16188]

Language: Friulian

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMDIA, PURGATORI ***

















LA DIVINA COMDIA

By di Dante Alighieri

Tradusin furlana di Ermes Culs

2006

DANTES COMEDY IN FRIULIAN

Translators note

(Ermes Culs, Ashcroft, June [2006])Prembul



PURGATORI

Cjnt Prin

Cjnt Secnt

Cjnt Ters

Cjnt Curt

Cjnt Cunt

Cjnt Sest

Cjnt Sitim

Cjnt Otf

Cjnt Nonu

Cjnt Dcim

Cjnt Undicin

Cjnt Dodicin

Cjnt Tredicin

Cjnt Cuatordicin

Cjnt Cuindicin

Cjnt Sedicin

Cjnt Diisietin

Cjnt Dicjotin

Cjnt Dicjanovin

Cjnt Vincjin

Cjnt Vincjunsin

Cjnt Vincjaduin

Cjnt Vincjatrein

Cjnt Vincjacuatrin

Cjnt Vincjasincuin

Cjnt Vincjasejin

Cjnt Vincjasietin

Cjnt Vincjotin

Cjnt Vincjanovsin

Cjnt Trentin

Cjnt Trentunin

Cjnt Trentaduin

Cjnt Trentatrein

FOOTNOTES











DANTES COMEDY IN FRIULIAN







Translators note

Friulian is the language of my childhood, the language I spoke with my
parents and brothers and friends in my hometown in the northeastern
region of Italy known as Friuli. It is still my preferred language of
conversation with my brothers and Friulian-speaking with friends. Whats
Friulian? Maybe the best way to describe it is by imagining what England
was like, say, a hundred years or so after the Normans invaded it &
settled in for the long haul. In doing so they pretty much changed the
cultural and linguisticic landscape of England. In pre-Norman times, the
English were quite contnt to do their rough & tumble business in the
old Saxon language; but with the coming of the Normans, the old Saxon
was just not good enough for the conquering overlords. It needed
something more to enable them to take care of their educational,
religious, social and commercial needs. And so you had a situation where
the ruling classes spoke a sort of Frenchified Saxon (which was to
become the English of today), while the workers, the peasantsyou know,
the lower sortwent on speaking Saxon. And so those rude folks kept on
raising and butchering pigs and cattle for their masters; but they never
ever served pig or cow steak for them. Notheir masters insisted on
being treated with luscious chunks of pork or beef (boef). That, in more
ways than one, has been the case in Friuli. Italian has beenand
continues to bethe educational, commercial and administrative language
of the region, while Friulian has traditionally been the language spoken
by the common folk, mainly in the rural areas. Time was when speaking
Friulan in a public, polite setting, would give away your peasant
origin, and that wouldnt do. But lets not think that this sort of
linguistic snobbery is a peculiarity of Italian only. Every language has
its Professor Higgins & Eliza Doolittle. Friulian itself is not squeaky
clean when it comes to that. My Dante itself may, by some purists, be
seen as a Friulian aberration, since it does not conform to what is
generally regarded as the classical Friulian, the Friulian spoken in
such strongholds as Udine or San Daniele del Friuli.

My Friulian translation of Dante, then, is, in part at least, a reaction
to that sort of thing. Could Friulianthe lowly, peasant Friulian,
particularly the Friulian used in the fields and alleys and bars of
Pasolinis Casarsacope with the supreme sophistication of Dantes
language and concepts? The readers will, of course, judge for
themselves. Certainly they will get at least a sense of what would have
happened if Dantes muse had been weaned on the banks of the Tagliamento
instead of the Arno.








(Ermes Culs, Ashcroft, June 2006)Prembul Chista tradusin a  stada
fata par divirsis rans. Ta li ms ltimis vitis a San Zuan iai
nott che i zvins a no in cuai maj il furln cuant ca discrin fra
di lu. Cuai sempri a si esprmin in talinencja cuant ca cjacarjn
cuj so genitus. Che chistu al sedi in ducju i sens un ben o un mal a 
roba discutbil. A soma, per, che sta uansa daj zvins a st
segnalnt un mandi a la lenga furlna. Cuant che scju zvins a sarn
encja lu pris e mris, cuai sensaltri a ghi parlarn talin ai so
fioj, cul riultt che paj fioj di che generasin l il furln al sar
na curioitt e basta; sensaltri a nol sar p che lenga viva ca uvin
i so nnus. Cuss chista tradusin a  un me psul contribt a la
preervasin da la lenga daj nustri vcjus.

I me fioj, nass in Canada, a cognsin amondi puc il furln. Una d,
forsi, a sarn tents di parl il furln si no altri par cap s cal 
scrt so pari. A pl dasi encja che il me lavoru a ju incurioar a lei
Danteca no sars tant na bruta roba.

A mi par di cap che La Divina Comdia a  stada z traduuda in furln,
per in tal furln clsic, di din, di San Danj. Da s chi saj j, li
peris di Dante a no sn maj stdis tradudis (par complt) tal furln
di San Zuan di Cjaarsacal sars il me furln, la lenga daj me vcjus,
daj me frdis, da li me memris da frut. Par tradui Dante a no mi
ocorars altra ran che chista.

Pasolini, in ta un daj so scrs, al  sugert che par tant valu
culturl cal vdi, il furln al resta pur sempri la lenga dal contadn;
a me mut di caplu, na lenga che, encja se coma spili a f ben jodi se
cal  un furln, a resta pur sempri na lenga semplicjta, adatada a la
vita da paet, cu la so parlada daj cjamps, da li stlis, da la plasa,
dal bar, da la marnda e sna, da li nsis, daj funeraj, e daj odus e
rumus da li sris di estt. Una lenga, duncja, sensa nisuna preta di
podej tirasi s da la cjera e riv a esprmi valus culturaj p als e
astrs.

E che l, che di jodi se Dante al vars podt u il furln coma il so
dolce stil novo invensi dal toscnche l a  stada na roba ca mia
incuriot tant e ca mi a poct un bil puc a f stu cmpit.Guida a la
pronuncja dai vocbuj us in ta chista tradusin

Vocls:

Li vocals a vn pronuncjdis coma chs dal talin. Il acnt virt ( ` )
al  ut par indic la slaba ca risif l acnt naturl da la perula
o pur par indic significs diferns da la perula, coma par eempli
nta e not. Par rans di semplicitt a no sn us altri acns
(coma chl siert o chl dopli). Coma tal cau di nta e not, la
distinsin di significt a  rinduda asaj ben dal acnt virt.

Consonntis:

1. La i-lngja ( j ) a  uada par indic il sun da la j in perulis
coma j e cja. 2. La z a  sempri dolsa, coma ta li perulis
zn e zmul. 3. La s a  cuai sempri dura, coma in ta li perulis
stala, straps e mestri. Ogni tant a ritn il sun dols, coma tal
talin; par eempli sdronden, sbati, e slungj. Cuant che la s
in mis di dos vocls a  dolsa, a vn indicada cul sen diacrtic ?,
coma in ta scju emplis ch: caua, mulin, Cjaarsa. 4. La c
o la g seguida da la i-lngja a ghi confers a la c o a la g il
sun mol coma ta li perulis dincj e grancj o pr dongja e
stangja. 5. La tradusin a no f distinsin fra la c dura e la
q.Eignsis di rima:

La tradusin a mantn il p pusbul la tersa rima dal originl, encja se
ogni tant a rmin doma li ltimis dos lteris di na riga (o adiritra
lltima e basta), cus ca susdin raramnt in Dante.

La tradusin a si atn pur a la endecaslaba dal originl. Purtrp,
rghis di dis o ddis slabis, na volta ch, na volta l, a sbrsin j.
A  da not, per, che encja Dante ogni tant al ua cualchi slaba in p
o in mancu.Riconosimnt:

Ta la me tradusin a mia tant asistt La Divina Commedia, Testo Critico
della Societ Dantesca Italiana, riveduto, col commento Scartazziniano
rifatto da Giuseppe Vandelli. A mia pur judt la version eletrnica
Mediasoft da La Divina Commedia. Par mancjnsa di un vocabolari dal
furln di San Zuan di Cjaarsa, iai ut il Vocabolario della Lingua
Friulana di Maria Tore Barbina, ca mi  stt amondi til, coma che ogni
tant a mi  stt til pur Il Nuovo Pirona. A standardi la me
ortografa a mi  pur judt tant me fradi Tony. Edizione riveduta aprile
2019








PURGATORI







Cjnt Prin
          Par zn t miej ghis sa vn li vlis
          uchn ta la navuta dal me inzn,
          chen davua lasa ndis tant crudlis.

          I vuej ads cjant di chel secnt rgn
          indul ca si purgal sprit umn
          e di z sn tal cjl al doventa dgn.

          Ma uch, santi Mis, dimi na man:
          vustri i soj; elevit la me cansn;
          e Calliope a no mi scoltar invn,

          ma ghi dar al me cjant chel sun bon
          che li puri Chchis, cuant ca lu vvin sintt,
          a vvin dispert prpit a colp dal perdn.228

          Comdun presius zefr il colu dolst229
          ca sjodeva in ta chel sern aspit
          dal aria, pr, visn e lontn, par dut,

          ai me vuj a ghi veva di nuf dont dilt
          apena vegnt fu da laria muarta230
          che urtt a veva tant i vuj mes el pt.

          Il bil planeta231 cha volej ben ni parta
          dut al feva ridi ln tal orient,
          el velava i Pes ca ghi fvin scorta.

          A destra il me vuli voltt si veva, lent,
          virs l altri polo, nd che cuatri stlis
          a rin, joddis prin domda la prima znt.232

          Godi al pareval cjl da li so flmis:
          oh vdul mont lasn tal nort, puart tant
          da no podej mir sti rbis bilis!

          Stravit ch chi vevi i vuj par un istnt,
          par dighi al altri polo na ocjada,
          indul che z spart al eral cjr grant,233

          jodt i vevi un vecju besu, in banda,
          dal aspit degnu di vign tant onort,
          comche tant rispit il f al pari ai d.

          Na barba lungja dun blanc misturt
          coma la so cjavielada al veva,
          e chista e ch al vevan tal pt nsembrt.234

          Da li cuatri lus sntis al ornava
          ogni raj la so mua di tal lustri
          chel soreli di vejn front mi pareva.235

          Cuj siu vultris che par chel flun neri
          i sis scjamps da la pren eterna?
          al veva tact, dut luminus, stu pari.

          Cuj viaja guidt, o ft da lanterna,
          in tal vign fu da la profonda nt
          che la val infernl sempri ambruna?236

          In ta la ls dal abs a ee dut rot?
          o cambidis snun cjl li  rgulis
          chen ta li me crtis, dans, i vi jt?237

          Il duca alr mi veva tirt pa li mnis,
          e cun perulis e cun mans e cun mtus238
          par rispit mi veva ft sbas cjf e gjmbis.

          E a luj ghi vevi dt: Besoj no sn vegns:
          dal cjl vegnuda, na fmina mi veva pret
          chistu djud ul ca si pl z pierds.

          Ma sel to volej al  che p miej spiegt
          i vdin la nustra condisin vera,
          alr nol pl il to dal me si negt.239

          Chistu nol  maj jodt lltima sera;240
          ma vnt vt puc judii, ghi  zt visn,
          cuss visn che cuai l al era.

          Coma belz dt, mandt i eri stt tal so cjamn
          par salvalu241; e a no eraltra strada
          che ch par indul che nu zs i sn.

          Jodi ghiai ft duta la zent danada;
          e ads i vors mostrighi chej spris
          ca si prghin ch, in ta la to contrada.

          Comche ch i sn rivs a sn rbis lngis;
          ma j a vn dalalt na virtt che judt mi 
          fin ch, che ch luj a tjt el scolta s chi ti ds.242

          I speri ca ti plai che ch al , nd
          chen sercja al v di libertt243 tant cjra,
          comcal s chl che par ic la vital d.244

          Tu, po, no ti ls cjatada amara
          a Utica la murt, nd chi tias last
          la vestja245 chel grant d a sar tant clara.

          No vn l etrno decrt par nuja violt;
          ch chistul vif, e Mnos me nol la;
          dal Limboi vn, nd che plens di cjastitt

          a sn di Marsia i vuj chencjam ti pra,
          o pet sant, che to pur ads ti la tgnis:
          par amu so, mstrini buna pla.

          Lsini z paj sit zirns chi ti rgnis:
          a ic di te il bil f ghi contaraj,
          se dsi minsont la j ti dgnis.

          Di jodi Marsia vt tant plaej iai
          mentri chieri par di l, alr al veva dita;
          da me s ca volt, a  vt; un no, maj.

          Ads che par di l dal mal fln246 si cjta,
          mvimi a no pl ic p, par che ls
          che, dopo vegnt j fu, a stada fata.

          Ma se ch dal cjl247 a ti muf e prots,
          comchi ti dis, nocrin cumplimns:
          mi basta savej che ic chista vors.248

          Duncja, v, mantr di chistutn in mins
          mtighi un vnc ls249, e la mua lvighi
          da la cragna ngrumadan ta chej brus cjamns;

          ca no zrs ben, cuj vuj vels, zghi
          davntcu la vista nuladadal prin
          ministro250, sensal miej di t mostrighi.

          Atr di stiuluta, da laga visn,
          la j ndul che tant furt a sbt londa,
          a si pl cjat vncs tal pantn mulin;

          nisunaltra ramasan ta sta sponda,
          sa sindurs, par lunc a pl vej vita,
          se a li sbatdis a no si seconda.251

          Na volta prons252, no stit torn par chista;253
          zit cul soreli, cal  cuai spuntt;
          las a  la riva p lieruta.

          Cuss al era spart, e j si eri levt
          sidint; ei me pas si rin ritirs
          l dal me duca, ei vuj a luj i vevi alst.

          Luj cuss al veva tact: Segus i me pas:
          voltansi ndavu, che di c a sinclina
          sta planra virs l orli dal mar, l a bs.
          Il cric dal d al scorsava la matina
          che ndavnta scjampava, cuss che da lontn
          jodt i vevi ognonduta picinina.

          Movs si rin par chel tern dert e plan
          comomp cal srcja di nuf la so strada,
          che fin ca no la jt ghi par di z invn.

          Cuant chi rin rivs nd che la ruada
          cul soreli a barufava, e in part,
          pal fresct, dur a tegneva la so sblancjada,

          li do mansn ta lerbuta, i mi eri necurt,
          cul so f amondi dols al veva pojt:
          e alr j, rindt cont da la so art,

          plen di lgrimis la me mua ghi vevi mostrt:
          e luj uch ai vuj ghi veva di nuf virt
          chel colu che l infir al veva platt.254

          Di l aun puc rivs i rin tal post dert
          che maj jodt al veva lghis sos navigdis
          da omp che di tornl fs dopo stt esprt.255

          Il vnc atr mi veva mett, comdaltri volt:256
          Se marava! che chel mil rbul
          da luj sielzt, ti feva rinasi dal dut,

          apena che cun stu vnc ti fvis un srcul.







Cjnt Secnt
          Al era zl soreli al orint rivt,
          chl che cul sercli meridin al cujrs
          Gjerualm cul so punt p elevt;

          e la nt, che plan a plan ghi zeva virs,
          fu a vegneva dal Gange cu li Balnsis257
          che di man ghi clin cuant ca si f tars;

          cuss che li moslis, blncis e rsis,
          l che ji eri da la clarAurora
          pa la bilett a doventvin zlis.258

          En ta stu mar l i rin nu, a chistora,
          coma zent ca pensa al so cjamin,
          cul curp fer, ma cul spirt ca si muf bunora.

          E jt tu, coma che prest di matna
          Marte un puc fusct a si jt rost,
          la j amnt da lestensin marina,

          jodt i vevi, e djodi pur lu speravi dut,259
          un lumn che tant svltl vegneva pal mar
          che nencja svualnt al vars podt.

          Dopo vejghi stravit al mestril vuli par vej p clar
          il pensej sul lustri chjodt i vevi,
          alr pl lueva260, comna flama dal fogolr.

          Da ogni banda che vuardnt lu stevi,
          un sju s di blanc, e a luj di sot,
          unaltri plan plan vign fu ijodevi.

          Encjam nol veval me mestri ft mt
          fin chei blancs puc distns a parvin lis:
          vnt il timonej ben cognost, i crt,

          al veva sigt: S, i vuej chei zenoj ti clis:
          co l nzul di Diu: uns li mans:
          da chn s tin jodars di sti rbis.

          Jt ben ca nol vu u strumns umns,
          cuss ca nol ua n rmos n vl
          ma llis sos par zn ta poscj tant lontns.

          Jt comche drtis li tn virs il cjl,
          el muf laria cun sti etrnis plmis
          ca no cambijn comcal fl mortl pel.

          E p visn cal vegneva virs nultris,
          stusil divn cuss clar al lueva
          chel vuli nol rivava a vuardalu fs,

          ma j sbast lu vevi; e co a riva
          cal riva cu na navuta liera
          che laga cuai cuai a no tocjava.

          A popal celestil pilota261 al era,
          che bet al pareva ntr vej scrt;
          e p di sent spris cun luj a'n dera.

          In exito Israel de Aegt262
          ducju insimit a cjantvin cu na vus
          cun chl chen ta chel salm a vn dopo scrt.

          Dopo vighi ft il sen da la santa crus,
          dcjus in ta la spigja si rin buts:
          luj al era zt, comtal vign, svlt e silensius.

          Chel scjp di spirs, puars, ul rests,
          tntos, atorotr par dut a vuardvin,
          comun che sercjl vu dut s ca n taj pls.

          Par ogni banda, dal d a saetvin
          i ris dal soreli, che cu li so satis
          dal mis dal cjll cjavrn263 via a scorsvin,

          cuant che cun mua alsada sti nimis
          ni vvin domandt, Mostrini
          coma zn ta la montagna, s'i savis.

          E Virglio al veva rispundt, Vuardini,
          di stu post nultris i no vn prtica;
          coma vultris, pelegrns i sn, crodini.

          Un puc prin di vultris i sn rivs c
          par naltri trj, tant dur e diroct
          cads ni sar fsil  z s par c.

          I spirs che necurs sirin, dut un trt,
          che dal me tir flat ierincjam vif,
          palids si rin fs, ognidn maravet.

          E comal mesagr cal parta l ulf
          zent al clama par sinti rbis nvis,
          e tal poc ognidn si mostra ben atf,

          cuss davnt di me si rin metdis
          che nimis furtundis a fisami tant,
          par puc dismintint di z a fasi bilis.

          Una in d'avevi joduda vign ndavnt
          par imbrasami cun grant sen di afit
          ca mi veva sbit movt a f altritnt.

          Oh mbris vuitis fu che  in tal aspit!
          tre vltis a imbrasala i vevi provt,
          manvn; vuitis a tornvin li mans al pt!

          Maravan mua i vevi da vej mostrt,
          parsche ic suridnt ndavu si veva movt;
          e j, par stighi visn, p dongja mi eri ft.

          Cun tant rigurt chi smets a veva nsistt:
          capt cuj ca era, i la vevi preda tant
          di cjacarami par qualchi mint.

          A veva dt: Comche ben ti vevi volt e tant
          tal curp mortl, pur ben ti vuej sleda:
          ch i smt; ma tu pars vatundavnt?264

          Carol me Casela, par tornn strada
          nd chads i soj265, stu vis i ti mi jdis f,
          ghi vevi dt, ma la to ora pars tant rinvida?266

          E luj: Cun nisn iai vt di baruf,
          ma chel stes267 cal cjoj chl e cuant ca ghi pls,
          ndavu mia last p vltis, cun biel f,

          chel volej divn el so dun stamp a sn fs:
          ver al  che par tre mis al  partt
          chej caan volt entr, in santa ps.268

          Alora j, chi eri virs il mar voltt,
          nd che laga dal Tvar a sinsala,
          cun gran bontt da luj cjlt s i eri stt.

          Virs che fs l veva luj ads ndrest lala;
          e a  ch che sempri al vn cjlt s
          chl che j virsl Achernt nol cala.269

          E j, Se ls nova no tia robt s
          n memoria nl uu dal to bil cjnt
          che li me vis na voltal cuietava j,

          di consol ti displaarsia tant
          il me sprit che cu la me persona
          plen di afn al  stt vegnnt in davnt!

          Amor che ne la mente mi ragiona,
          al veva tact cun vus tant biele dolsa
          che dentri ncjam i la snt che ben mi suna.

          J el me mestri e la zent che fsa
          ghi steva ntr, a parvin dcjus tant contns,
          comche altri no fs ca tocjs la mins stesa.270

          Nultris  i rin dcjus fs e atns
          al so cjant; ma col vecju onst271
          cal vegneva signt: Spirs, pars cuss tant lens?

          No stit si negligns; sit zent di sest,
          zit zvls tal mont a cjivi la scusa272
          ca vimpeds di vej Diu manifst.

          Coma che blava e altra siminsa
          a becotejn i colmpsn ta la verdura,
          cujs, tegnnt la plumarola lsa,

          salc a cpita ca ghi fedi poura,
          dut taun colp, co, a smtin di mangj,
          ch altri aan cal scuit pncjam la so cura;

          cuss jodt i vevi che frescja marmaja
          las la cansn e z virs la riva
          coma zent che, puc savnt s f, a si sparpja:

          e coma lu encja nu svels via di l si zeva.







Cjnt Ters
          Mentri chognn di scju spirs al scjampava,
          e a si spierdeva in ta sta cjampagna,
          ma virsl mont nd chel just al spns273 al zeva,

          j di strnzimi al mestri i vevi vt biugna:
          e sensa di luj nd i sariu zt?
          comai varsiu scalt sta montagna?

          A mi par che luj rimurs al vs sintt:
          O cosinsa dignitoa e clara,
          se amr ca ti il fal p pisult!

          Cuant chei so pi last a vvin la primura
          che il decoru al f sempri cal,
          la me mins chera prin plena di poura,

          si veva calmt e, comusil cal taca a svual,
          il me vulin alt al era ztn ta chel mont
          che sn tal cjl p alt dltris jodi si f.

          Davul sflameval soreli, rotnt,
          ma rot al era davnt da la me figura
          che ai so ris ghimpedva di zn front.

          Ji mi eri voltt in banda par poura
          di si stt bandont, cuant ch'i vevi jodt
          besu davnt di me la cjera scura;274

          El me cunfurt: Pars difditu di dut?
          voltt virs me a dmi al veva tact:
          di crodi che cun tei soj ti vars podt.

          A  z sera l cal  sotert
          il me curp cul cual i fevi ombrena:
          Napoli a lua, da Brindisi partt.

          Sads davnt di me nuja si ombrena ,
          nosta maraveti p che daj cjlos
          nd che sensintrc rajn taltri raj al mena.275

          A sufr turmns cjls, o chej daj glos,
          curps coma il me la virtt a dispn,
          maa no vu chi savdin li vis sos.276

          Mat al  chl cal crt che la nustra ran
          a rivi a cap linfinita via
          dununitt in tree cap benn.277

          Contentisi, umana zent, dal quia;278
          che s'i vsis pudt jodi prpit dut,
          pars a varsia parturt Maria?279

          E la vojai jodarsis, sensa frut,
          di chej ca varsinl deideri calmt
          chen eternonvnsi a ghi era dt par lut:

          dAristtil e Platn i ds, in ft,
          e dltris pur; e ch al veva sbast la front,
          e nuja p l veva dt, restnt turbt.

          Rivs i rin intnt al pi dal mont:
          uch la parit a zeva s cuss dreta
          che di scalala no vvin nencja ft cont.

          Tra Lericj e Turbia280, la p deerta
          e salvdia riva a  na scjala
          ben cmuda in paragn di chista.

          Cuj sja ds pand chel rpid al cala,
          al veva dt il me mestri, fermnt il pas,
          di mut cal posi z s chel sensala?281

          E mentri che luj, penserus, cul cjf bas,
          pand z al era cal meditava,
          ei me vuj atr dal mur a rin volts,

          da sinistra jodt i vevi zent ca vegneva,
          spirs che virs nu i pi a movvin,
          ma plann, che cuai fer ognnl pareva.

          Mestri, i vevi dt, lasa chei to vuj si lsin:
          ch ca sn chej che consej a ni darn
          s'i no ti lu cjtis in te medin.

          Alrn alt al veva vuardt, e sens' afn
          al veva dt: Zn par l, ca vgnin a pln;
          il to sper, fil me, a nol  invn.

          Chel grup di lu al era ncjam lontn,
          dopo che nu i vvin ft un mir di ps,
          s e n comun clap tirt da na man,

          cuant che di front la rocjasi rin pojs
          dal grant rivn, e l a rin sts fers e stres
          coma se plns di dbis a fsin sts.282

          O bunnimis, o spirs belz els,
          Virglio al veva scuminsit, par che pas
          che, i crt, ognn di vultris al vors,

          diinind che cjat i podn un ps
          ca ni permeti di z sempri pn s;
          che chl che p l s p l pirdi timp ghi displs.

          Comagnlis che p no sn sierdis s,
          fu, beslis on grups, a vgnin plan plan,
          e ltrisn davu a rstin cul vulin j;

          e comca f la prima li ltris a fn,
          e ghi vn dongja se ic a si ferma,
          cujtis, sensa un b, el pars nol sn;

          cuss jodt i vevi j vign la prima
          nima di che mandria furtunada,
          timiduta, ma dal mvisi calma.

          Cuant che i prins jodt a vvin dividuda
          la lus in cjera a la me destra,
          e lombrena fin a la rcja zuda,

          sposts si rin di l che lombrena a era,
          ei altri spirs chen davu a vegnvin,
          puc savnt, il stes a vvin ft, vuardnt in cjera.

          Ji vuej che dcjus ch a savdin
          che chistu ch l  curp umn chi jodis;
          i ris dal soreli a  par chl che  j no rvin.283

          Nocrin maravis, ma da crodi i vis
          ca no  sensa virtt che dal cjl a vn
          che stu chl provi a scal sti paris.

          Cussl mestri; e lu, vnt capt dut ben,
          Tornit in davu, a vvin dt; zinin davnt,
          cu la schena da li mans fant pur sen.

          E un di lu al veva tact: Tu l ndavnt,
          cuj chi ti ss nol saj, ma vurdimin mua:
          mitu maj jodt prin di chistu istnt?

          Virs luj voltt, ghi vevi dt nocjada fisa:
          bindu al era e di gentl aspit
          ma na sal veva daun colp divia.284

          Cuant chi ghi vevi ft sen di no, a stu puart,285
          di vjlu maj jodt, Jt ch, al veva dt,
          e na plja mi veva mostrt in tal so pet.

          Suridnt al veva dopo dt: Ji soj Manfrit,
          nevut da la imperatrs Costansa;
          ti prej che, cuant chi ti ss di ch partt,286

          i ti zdis da me fa, maripensa
          dal onu di Sicilia e Aragona,
          e dghi che dal speri no soj sensa.287

          Dopo che fert i eri stt di persona
          da doj colps mortaj, i mi eri bandont
          planznt a chl che volentej al perdona.

          Orbil al erognn daj me pecjs stt;
          ma bras tant grancj a  la nfinida bontt,
          ca risif di nuf chl che da ic si veva voltt.

          Se il pastu di Coensa, che cjast
          mi veva segunt di Papa Clement l rdin,
          e mi vs in Diu bon ben oservt,288

          i vus dal me curp ncjam a sarsin
          visn di Benevnt, in cjf dal so punt,
          protes daj claps ca lu sotervin.289

          Ads ju bagna la plja e ju muf il vint
          dal di fu dal cunfin, cuai lunc il Vert,
          nd che sensa lus i'u veva parts avnt.290
          Un cuss maladt prpit dut nol pirt,
          ca nol posi torn al etrno amu,
          mentri chal sper ghi resta un puc di vert.291

          Veral  che un che fu di grsial mu
          da la Santa Glia, sa la fin si pents,
          al  costrt a st di st riva al di fu292

          trenta vltis p dal timp sensa grsis,
          prin da pentisi, s p chel decrt
          scurtt a nol vegni da buni prejris.293

          Jt tu se contnt ti ps fami e cujt,
          dinghi a la me puora Costansa
          comchi ti mias jodt e di stu divit;294

          che ch par grsia daj vifs tant siavnsa.







Cjnt Curt
          Cuant che par dilt o encja par dolr
          che na virtt nustra a comprnt,
          lnima cuss ben a ic si f intr,

          ca pr che altri no podars vej che chel intnt;
          e chistu al  cuntra chel sbliu cal crt
          chen nu nnima a  su naltral comnt.295

          A susit che cuant che alc si snt o jt
          che furt al tegni lnima ndafarada,
          il timp al scr el omp nol f nisn mot;

          ch su na roba a la so mins pojada
          mentri che altri a  la so mins intera:
          luna libera e laltra leda.296

          Di chist i vevi j vt esperiensa vera
          cuant ch'i vevi sintt chel sprit e amirt;
          che ben sincuanta grdos zt s al era

          il soreli, e j i no lu vevi nott,
          cuant che rivs i rin nd che ducju chej spris
          ni vvin sigt, Ch l  chl chi vis domandt.297

          Bus p larcs al stropa spes ta li vs
          cun mendis e ramsis spinis
          il contadn cuant che la a si scurs,

          di chel trojt par indul che parts
          irin, nultris doj, cun me davu, besoj,
          cuant che chej spirs da nu a rin spars.

          Fin s a Sanleo o j par chel scoj
          di Nol o s a Bismantove Cacum298
          si pl z cuj pi, ma lis a vlinn ta stu troj;299

          cun llis, i ds, slancjdis e cul plum300
          tant bramus, davu di chl che fin ch condt301
          mi veva e mi deva di sper un barlm.

          S i zvin dentri di chel rivn rot,
          tegnnt i flancs pocs cuntra la parit,
          unt pi e mansn ta li rcis di sot.

          Dopo chei nustri flancs tocjt a vvin il vuit302
          insima dal murn dret, tal mancu nclint,
          Mestri me, se strada i cjapnu? i vevi dt.

          E luj: Si vn s da l chi tias sostt:
          tenti visn; pur pn s i zn ta stu mont,
          fin che cualchidn cal s i varn scuntrt.

          Par jodi finn s, masa alt al eral mont,
          el zn s al era cuss tant inclint
          ca someva dsin mis dun cuadrant.303

          Strac ieri cuant che j cuss i vevi tact:
          O bon pari, vltiti, e ch mira
          cuant che, pal pas to, indavu i soj restt.304

          Fil me, al veva dt, fin ch li gjmbis tira,
          e mostrt  mi veva un puc pn s un paju picinn
          che da che banda l dut intr al zira.

          Li so perulis, che sempri un bon sburt a dvin,
          sfuarst mi vvin di zighi a gjat davu
          fin chel troj livl i me pi cjatt a vvin.

          L i si rin sints in ta stu paju,
          e par l chi rin vegns, dal orint volts,
          chel vuard tant ben mi feva al cu.305

          Prin di dut i vuj i vevi puntt virs il bas;
          dopo, volts virs l est, mi maravevi
          che da sinistra i vegnvin lumins.306

          Il poet sia ben necurt chj i stevi
          mirnt il cjr da la lus coma un balc
          che tra nu e lacuiln i jodevi.

          Alr luj a mi: Se Castor e Poluc
          dal gran spili compagna tegnsin,
          che lus al parta, s e j307, in ta ogni luc,

          un puc rost il Zodiac jodarsin
          encjam visn da li rsis rot
          se fu al vegns dal so vecju cjamn.

          co, a cuss: si ti lu vs pens,
          tenti ben atnt; imagina Sin
          che cun stu crt in ta la cjera al st,308

          s che ducju doj a n un nic orin
          e divirs emisfrs; nd che la strada
          tant mal manovrada era stada da Fetn,

          tjodars comche da chistu a sars uada
          par z da ch a Gjerualm stesa,
          se il to intelt ben ghi st a bada.309

          Mestri me, maj prin,ghi vevi dt sensa pua,
          djodi noai podt s chjt clar ads,
          l ndul che dinzn i parevi sensa,

          chel mis srcul che p alt di ducj al st
          ca si clama Ecuatun ta na certart,
          e che sempri traunvir e soreli al resta,310

          pa la ran chi tias dt, ma da sta part
          virsl setentrin al v, cuant chei Ebros
          a lu jodvin l che il cjlt al  p furt311,

          ma tant contnt i sars se bon i fs
          di savej cuantn s chi zn; chen sl vl mont
          cuss alt chel me vuli z tant alt nol ps.

          E luj a mi: Cuss a cun stu mont:
          che al insi, a bas, al  sempri dur;
          ma pn s che lomp al v, p al vn tegnt cont.312

          E cuant chel z ti vn p dols e sigr,
          cuss chel zn s ti cjatars amondi liej,
          comche segunt la curnt a v na nf pur,

          alora ti sars al fin di stu troj:
          uch di ripo l afn al speta.
          Basta; di chistu amondi sigr i soj.

          La so vus sierapena fata cujta
          che naltra i vvin sintt, ca veva  dt: Encja prin
          di riv tias di stu post na voja mata!

          Al sinti sta vus sbit zirs si vvin,
          e a man sanca jodt i vvin un piern,
          che di chl n luj n j prin necurs sirin.

          Li rin zs, nd che zent i vvin jodt benn
          ta lombrena davu dal clap sintada
          e ognn al someva un grant poltrn.

          E un, strac, tal mis di che zent sdrajada,
          sintt al era, cuj bras atr daj zenoj
          e cu la muan taj so bras sbasada.

          O bonl me sir,ghi vevi dt, jitu chi soj
          chjt chl ca si mostra cuss tant svojt
          che luj eun mus frdis a sarsin ducju doj?

          Alora voltt si veva virs me e vuardt,
          movnt la mua un puc s pa la cusa,
          e dt al veva: V s tu, che ris ti ti ss dt!
          I lu vevi alora cognost, e la straca stesa
          chel flat mi feva tir penapena
          no mi veva'mpedt di z da luj, chist si s;

          na volta l, al vev' alst il cjf apena,
          dint: tu jodt comchel Fetn
          da la spala sinistral cjr al mena?

          Il dii striminzt el f da poltrn
          cal veva a mi vvin ft un puc ridus.
          Dopo i vevi tact: Bielaga, ti ss benn

          ei soj contnt; ma dimi cualchicjusa:
          pars prpit ch? Sptitu na scorta?
          O tu encja ch la to vecja uansa?313

          E luj: O frari, z pn s nompuarta,
          ch a pajl figo no mi lasars
          l nzul di Diu sintt ta la puarta.

          A ocr prin chel cjl mi fedi zir ads
          fu di ch, a a lunc, comchiai ft in vita,
          nd che domin fin iai tirt susprs dres,314

          se p che na bunorasin no vegns dita
          par me daun gran bon cu chein grsia al :
          naltra puc a val, sel cjl nencja a la scolta.315

          E il poeta, belz davnt di me,
          al dieva: Zn via; che z daun toc
          alt al l soreli, e l da la riva al 

          belz cal cujrs la nt cul so pil Marc.







Cjnt Cunt
          J i eri belz da che mbris partt
          e davu ghi zevi a li trcis dal me duca
          cuant che dongja di me, alsnt il so dit,

          un al veva sigt: Jt, a nol pr lui uc
          il raj a sinistra di chl par di sot316
          e coma vf a soma cal sedi c!

          Virs il sun di sta vus i me vuj i vevi mt
          e jodt i vevi ca ocjvin cun marava
          me, doma me, el lumn cal era rot.

          Parsl zrial to spirt coma na fua,317
          al veva dt il mestri, chel z ti ralntis?
          Se cntria s che sta zent a cjacara?

          Vn cun me, e ca prlin pur scju spris:
          st ben fer comna tor ca no ghi cola
          maj la pica, nencjan ta grandi bufris;

          ch sempri l omp cal 'un pensej ca ghi svuala
          sovraltri pensej da sl lontanal sn
          parschel podej di un chl dal altril mola.

          Se podviu j dii sino I vn?
          Cuss i vevi dt, di che tinta tant cujerzt
          che a vltis a rnt l omp di perdn dn.318

          E intnt a travirs la riva i vvin jodt
          un puc davnt di nu zent ca vegneva
          cjantnt, vers a vers, il Miserere, dut.319

          Cuant ca si rin necurs ca nol lasava
          il me curp trapas i ris dal soreli,
          a colp il slm in un lunc Oh si mutava;320

          e doj di lu, coma mesagrs di l,
          virs di nu cornt ni vvin domandt:
          Pars i siu ch? Alsit il veli.321

          El me mestri: A chej che ch vian mandt
          i podis ben torn par ripuartighi
          chel curp di stu ch di cjr vera al  ft.

          Se par jodi lombra so a sn fers ch,
          comca pr, alora a sn z asaj:
          chonu ghi fdin, che a lu al pl ben zghi.322

          Vapus impijs cuss svels i noai maj
          jodt rompil sern da la prima nt,
          nl nul davst cuant chel d al cala ormaj,323

          che di torn chej premurus ft a vvin mt;
          rivs l, cuj ltris virs nu ognn si veva voltt,
          comun flun che fu dalrzin al vn a dirt.

          Na sgaravana di lu ch si vvin avit
          par preti, al veva dt il poeta:
          ma v pur, e znt tn ognn ben scoltt.

          O nima chi ti vs par st contenta324
          cuj pi, mans e cjf da la to nsita,
          a vegnvin implornt, il pas ralenta.

          tu maj jodt nisn di nun vita
          che di luj di l nvis ti psis cont?
          St fer ch; daj, slungja la to vita!325

          Murt par fuarsa ognn di nu ch al st
          e fin a lltima ora pecjadu:
          uch la lus dal cjl nia ft volt,

          cuss che, pents e dut perdonnt, fu
          di vita i sn vegns, cun Diu in pas,
          chel deideri djdilu tant nin tal cu.

          E j: par cuant chi vi tegni oservs,
          i no cogns nisn; ma s'i sis contns
          che alc i fedi, spirs che ben nass i sis sts,326

          diit pur, e j lu faraj pal ben imns
          che davu daj pi di una tal guida
          da mont a mont in sercja a vn i me sens.

          E un di lu tact: Ognn si fida
          dal to bon udisi sensa zuralu,
          se al to volej ft no ghi vn sfida.327

          E j, chi soj chn front a domandalu,
          i ti prej che se maj chel post tjodars
          fra Romagna e chl di Carli dAngjolu,328

          chen tal pre cortis par mei ti sars
          a Fan329, di mut che ben par me a prearn,
          che al p prest i me pecjs sarn purgs.

          Fert a murt i eri stt, ln tal Padovn;
          il sanc i vevi pierdt, ca mi veva ospitt;
          tal grin dAntenori mi era stt ft stu dn,

          ul che sigr i crodevi dsi stt:
          chel dste al eran colpa, ca mi odiva
          tant p di chl ca si vars spett.330

          Ma se ji fs scjampt par l ca si zeva
          virs Mira, da Oriac, l ca mi vvin cjapt,
          ul ncjam i sars, ul ca si rispirava.331

          Ta la palt i vevi cort dut infangt,
          e da li rbis intorgolt ji eri zt
          en cjera li me vnis a vvin un lac formt.

          Alr naltri: Sel to deideri, dut,
          ti otns ca ti tira lasn tal mont,
          par piett f chencjal mel vdi frt!332

          Da Montefeltro ieri ei soj Boncont:
          n Gjovna333 n altri di me si cura;
          par chl j cun chscjus basa i tn la front!

          E j: Ma se mal o brutaventra
          a ti aja tirt tant fu dal Campaldn334
          che maj savt si  da la to sepultura?

          Oh, rispundt al veva luj, j dal Caentn
          si pasa naga ca si clama lArchin,
          chensima l Ermo335 al ns tal Apenn.

          L ndul chel so nn al doventa van,336
          rivt i eri j cunun bus ta la gola,
          che a pi i scjampavi e'insanganavi'l plan.

          Ch i vevi pierdt la vista e la perula,
          ca finiva cul nn di Maria; e ch
          i eri colt, lasnt la me cjr besola.

          Se ca ver i ds; il stes ai vifs dsghi:
          il nzul dal Alt cjlt mi veva, e chl dal infir
          al sigava: Pars mi cjitu stu ch?

          Cun te ti prtis l etrno di stu curp fer337
          che par na lagrimuta mi stt robt;
          ma altri i faraj cul toc che ch l  fer!

          Ben ti ss com chen ta larial vn adunt
          chel mit vapu che agal doventa
          cuant chen sl vnd che dal fritl vn cambit.

          Alr chel mal volej che malsia tanta
          al n tal cjf, movt al veva'l fun el vint
          par naturl virtt so, tant puc santa.338

          Cuss la val, cul d cal zeva finnt,
          da Pratomn al grant zuc  si veva cujerzt
          di caligu, cul nul mparzora bulnt,

          ch laria plena a plovi si veva mett:
          laga a colava en taj fosaj a zeva;
          bvila nol podeval tern dal dut;

          e comchen taj rvuj p grancj j a vegneva,
          a coreva virsl flun real339, rpida,
          cun fracs; fermala nisn al podeva.

          Al sboc dal grant flun la me cjr frjda
          scuntrad'a la veva lArchin furius e butada
          tal Arno e la crus tal pet disfada

          che ft i vevi a lota finida:
          pal font e rvis mi menava londa
          fin che cujrt mi veva cu la so preda.340

          Snt, cuant chi ti sars tal mont tornt, nd
          che la straca dal vis ti sar zuda via,
          la tersnima a veva dt dopo la seconda,

          recurditi di me chi soj la Pia:
          Siena ft mi veva, e disft la Marma:341
          ben lu s chl che anelada342 pria

          mi veva e spoada cu la so gjema.







Cjnt Sest
          Cuant ca si fins il zuc da la zara,343
          chl cal pirt al resta dolort,
          riujnt i colps344, e dulnt al impara:

          duta la zent a v cul p furtunt
          chen davnt al v, e un davu ghi vn,
          cun naltri cal vu che alc ghi vegni dt:

          parnt via, chistu e chl al scolta ben,
          chl che la so man al tcja, p nol sburta;
          cuss si para da chej ca ghi fn sen.345

          J pur da ducju chej spirs i stevi in vuita,
          la mua virs lu c e l voltnt,
          e alc prometnt i la fevi curta.

          Ch l Aretn a si veva ft ndavnt
          che dal crudl Ghin dal Tac vt al veva la murt,
          e l altri che annegasi l era zt scjampnt.346

          Cun mans spurtis chl preva pur, in part,
          Federico Novl e chl di Pia
          cal veva ft somel bon Marzuc furt.347

          Jodt i vevi'l Cont Ors e chel spirt di cja
          so gjavt fu348 par fastidi o invdia,
          secnt luj, no par colpa so o caua;

          e chl sufrs, chistu Pir da la Brocja,
          mentri ca ncjam c ch daj Brabns,349
          che per a pl si ncjam p sporcja.

          Na volta restt lbar da ducju cuans
          chej spirs che pret a vvin che ltris a presin
          di mut che lu a podsin prest dovent sans.

          Tact alr i vevi, A pr ca mi nghin,
          O lus me, certi perulis dal to test350
          che decrs dal cjl il pre a pljn;

          e domdi chistu a prjn chej di stu post:
          invn al ee alr dut chl chognnl spera,
          o no mi eel to dii ben manifst?

          E luj La me perula a  clara;
          e a no  intil la so speransa,
          se ben la zent a ls la me scritura;

          chel tant alt judsi a no si sbasa
          cuant chun fuc damu al fn ta un istnt
          chl cal sodisfa chl che ch sincjaa;351

          E l chji stevi stu punt considernt,
          il pre nol comedava il difit,
          parsche a Diuno ghi si fevavnt.352

          Ma sencjam dbis tias o alt suspit,
          no fermati, che ic ben a ti lu ds
          cu la lus ca  fra il ver e l intelt:

          no saj s'i tintns; i ds di Beatrs:
          ti la jodars la s, insimal crt,
          las di stu mont, suridnt e fels.

          E j: Messr, fami z s svelt e dret,
          che zi no mi strchi p coma prima;
          zi ti js se ombrena cal f il crt.

          I parn via provnt a znsima,
          e vuej, al veva dt, i farn s chi podn;
          ma la roba na forma a  che di ic no tias ads stima.

          Ma davnt di si las, tjodars prin
          chl ca si plata davu da la culina,
          cuss chei so ris da t rs no vgnin.353

          Ma jitu l che nima sidina354
          che virs di nu besoluta a vuarda?
          Ch a ninsegnar la via p visina.

          A ic i rin zs: o nima lombarda,
          comchi ti stvis l, supiarba e spresnt,
          cun tanta dignitt tal vuli, vuarda!

          Ic no ni zeva nuja domandnt,
          ma z ni lasava e oservava dut
          comun len cuant ca si st ripont.

          Par prela, Virglio visn ghi era zt,
          volnt da ic savej la via p dreta;
          ch a la so domanda no veva rispundt,

          ma dal nustri pas e da la vita
          domandt ni veva; el bon duce al veva tact:
          Mantova, ma doma chist al veva dita

          che chl virs di luj a colp avnt si veva ft,
          dint: O Mantovn, ji soj Sordl
          dal to pas, e l un al veva l altri mbrast.

          Ahi serva Italia, di dolu ostl,
          naf sensa timonej in ta na gran tampista,
          siora no di provincja ma di bordl!

          Che bunnima era stada oh cuss svelta
          al sintil sun tant dols da la so cjera
          di fighi ch al so paen fiesta;

          e ads da t no sn sensa guera
          i vifs, che l un l altri si stn roent
          par chl cheun mur o un fosl al siera.

          Puor Italia, vurditi atr endavnt,
          vuarda i to mars, e vuarda purl to sn;
          par poscj ca gdin pas ti vuardars dibnt.

          Se ja zovt ca ti scurts il fren
          il Justinin se la sela  vujta?
          Sensa chl355 i no varsin di vergognal plen.

          Ah zent chi ti dovars si devota
          e las ca si sinti Searn sela,
          se ben ti caps s chel Signu al nota,356

          ma jt comche la bstia si ribela
          parsche daj spirns a no vn coreuda357
          e la rdina no ti ss uala.358

          O Berto todsc359, no ltu joduda
          sta puorItalia doventada salvdia?
          No postu tu dom sta bstia cruda?

          Ca coli pur dal alt la vera gjustsia
          sul to sanc360, e ca sedi nova e clara,
          cuss chel sucesu to gdila 'l pdia!

          Tant tu che to pari i vis ft gara
          par dighi proft a chej todscs di distrs,
          curnt puc dal ort e dal impr la cjera.361

          Vn a jodi i Montcs e i Capuls,
          Monldos e Filipscs, omp sensa cura:
          chej mal ridus e chscjus pur, puars.

          Vn, crudl, vn, e jt se vita dura
          caan i to sirs, e cura i so malns;
          e tjodars Santaflou362, comca  scura!

          Vn pur a jodi la to Roma ca plans,
          puora vedula363, e di nt a clama:
          Sear, pars sinu cuss tant distns?

          Vn a jodi cuant che la zent si ama!
          E se nisn ti muf a vej di nu piett,
          verggniti almancu da la to fama.

          E sa mi permt, Gjove, la to divinitt,
          tu che par nu ti ss stt crucifs,
          al eel to vuli just a ltris voltt?364

          O ee preparasin che dal abs
          dal to savej ti fs par fani dal ben,
          encja sel coma nisn di nul caps?

          In ta ogni sitt dItalia a  dut plen
          di tirns, e un Marcl al doventa
          ogni viln cha f da partin al vn.

          O Firense, ti ps ben st contenta
          di chista digresin ca no ti tocja365,
          par grsia da la to zent, ca no stenta.366

          Tncjusan gjustisian cu, ma sta frcja
          tars a vn fu par no riv sensa pensej al arc;
          mal to ppul a l doma in bocja.367

          Tncjus a rifitin il comn incrc368
          mal to ppul al  pront a rispundi,
          di volontt so, el siga: Dimil carc!

          Contenta ti ss, chi tias di se godi:
          tu siora, tun ps, e tu cun judii!369
          Se ji ds il just, l efit si ps ben jodi.

          Atene e Lacedemona370, che cuss
          civlis a rin che ft a vvin lantchi lgis,
          al bon vivi li dos ft a vvin sen di s;

          mentri tu ti zvis tant pa li sutlis371
          ta li to dispoisins cha mis novembri
          no siancjam s chin otobri ti flis.

          Cuanti di che vltis in ta stltin cuadri,372
          ls, moneda, ufsi e costm
          mutt i ti s e rinovt menbri!373

          E se ben ti ti recurdis e ti js un barlm,
          in te tjodars na puora malada
          ca no cjat p ripou nencjan tal plum,

          e puc ghi zova ogni so zirada.374







Cjnt Sitim
          Dopo che sti bieli fistis a ni veva ft
          cun p e p gust tre o cuatri vltis,
          Cuj su, al veva dt Sordl, ndavu tirt.

          Prin chen ta stu mont a fsin vegndis
          lnimis dgnis da z s da Diu,
          sotert i eri stt par mans Otavinis.375

          Ji soj Virglio e se colpa i vviu
          altri chel cjl iai pierdt par no vej vt fede?
          cuss chej doj; e jo l a scoltju.

          Comchl chen front di s al jt chan d
          roba ca lu f plen di maravis,
          che crodi al stenta, el ds: A a no .

          Cussl pareva luj; e dopo j li sis,
          e cul f mil al era tornt virs di luj
          entr di nuf ghi veva butt i bras intis.376

          O Gloria dal Latn, al veva dt, par cuj
          s ca ps la nustra lenga al  mostrt,
          o eterno valu di nd chiai prin virt i vuj,

          cual mrit o grsia ti ja ch ment?
          Sji soj di sinti li to perulis degnun dut,
          dmin ta cual clustri dal infir chi ti ss stt.377

          No par f ma par no vej ft noai podt
          jodi l alt soreli che tu ti dederis
          e che purtrp iai masa tars cognost.

          Al  un post378 la j no brut par martris
          ma doma pal scur, nd che i lamns
          a somjn susprs e no sig di malris.

          L ieri j cun chej nocns di ninns
          chrin sts muards daj dincj da la murt prin
          chel prin pecjtl vs molt i so rimpns;379

          Ch i soj cun chej che vists no sirin
          cu li tre virts sntis, e sensa vsi
          li ltris380 cognost e segut a vvin.

          Ma se tu ti ss e ps, un indsi
          dani che p svels a ni fedi riv
          nd chel purgatori ver al l insi.

          Al veva dt: I saj ben parnd ca si v,
          e lcit mi di zn s e zir atr;
          fin chi ps i pl guidati, sa ti v.

          Ma jt coma cal calal d c atr
          e di z las di nt a no si ps;381
          alr vuardn di un bil post ch atr.

          Un pucn ln d nimis chi no ti js:
          s'i ti vus i pl menati l di lu;
          gust djdilis a varn i sintimns ts.

          Ma coma? al veva dt Virglio, sun al vu
          z s di nt, al vegnarja mpedt
          dltris, o nol podarja da besu?

          El bon Sordl n cjera l veva rustl dit,
          dint, Jt, nencja sta psula riga
          no ti pasars dopo chel soreli l  partt:

          e di altri mpedimnt non d miga
          chel scur da la nt par z p in s:382
          chl amondi a la voja ghintrga.

          Cun chel l si podars ben torn in j,
          al pi dal mont, timp pierdnt znt torotr
          mentri chel orint il d al tn sirt s.383

          Uch, un puc maravet, il me sir
          al veva dt: Prtini pur l chi ti nias contt
          chencja spetnt si pl vej plaej, alr.

          Da l i si vvin da puc distansit
          cuant chun intaji vevi nott tal mont l visn,
          comchen taj nustri mons daj burns a vn ft.

          Ul, chel spirt al veva dt, z i voln,
          nd chel flanc dal mont al f un grin;
          e prpit l il nuf d i spetarn.

          Taun troj dun plan inclint i cjaminvin,
          che tal flanc da la val a ni menava
          e ln tal mis di sta conca i zvin.

          Blanc, ros, oru e arznt si jodeva;
          blu scur, tntis di avriu e len lustrt,
          e smerlt fresc intr si godeva;

          da lerba e daj flus dentri di chel prat
          ducju chej ltris colus sblads a rin,
          com che dal grant il psul al  supert.

          Erba e flus no doma colors a vegnvin
          da la natura, ma di mil odus
          an feva un besu, che tant lu gustvin.

          Salve regina in tal vert en taj flus
          nimis sintdis cjant i vevi jodt
          che dal di fu no si sinteva la vus.

          Prin chel sorelil zedi annidasi dal dut,
          al veva dt il mantovn, che ch ni veva partt,
          fra chscjus no voris chj vi guids dal dut.

          Di stu scjaln p ben il aspit e l t
          di ognidn i cognosaris vultris
          cuant che lu la j i varis viitt.

          Mtus al f chl sintt p alt daj ltris
          di no vej ft s che fl vars dovt,
          e cul rest nol cjantava cansns scris.384

          Rodolf imperatu al era, che podt
          sanl vars che plis dunItalia muarta,
          che naltri385 par risan al  ft di dut.

          L altri ca pr che cunfurt ghi parta386
          al regnavan taj poscj nd che laga a ns
          che Moldan Elba e Elban mar a parta:387

          Otacheri al era che coma frut in bras
          al era miej di Vincislu, chel barbt
          di so fi, di vsis plen, rbis da mas.

          E chl cal st cjacarnti ds di Nat
          cun chel l che di bonari al l aspit388
          scjampnt e sfigurnt l glio, a mur l  zt.

          Vuardit l coma ca si bt il pet!
          Dit nocjada encja al altri, cal  ft
          da la so man, cun tant di susprs, un lit.

          Pari e misir a sn dal fransis malt:389
          la vita so a sn ca  sporcja e visida;
          par chl chognn si snt tant disturbt.

          Chl cuss ben trest e ca sincuarda,
          cjantnt, cun chl cal l nan cuss grant,
          dogni virttl veva plena la cuarda390

          e se dopo di luj rel fs stt p avnt
          chel zvin che davu di luj al era sintt,
          alr da vas a vas391 a sars zt ben dut cuant;

          chist dii no si ps daj frdis dal fantt;
          Jacu e Federc: ognn al era re,
          ma nisn al era coma'l pari dott.392

          Ca rispnti di nuf amondi rara a 
          la probitt umana, e cussl vu
          chl ca la d393, che da luj da nvoc a .

          Encja al Nan il me pensejl v, e nol mu
          cun chel altri, Pieri, che cun lujl cjnta,
          che Pulia e Provensa z a sntin dolu.394

          Tant mancu di so siminsa a vl st planta,
          Comche p di Beatrs e Marghrita
          Costansa dal so omp ncjam si vanta.395

          Jodit il re da la buna vita
          sintt l besu, Rico dInghiltera:
          a la so siminsa s ca ghi v dreta.

          Chl che fra chscjus si sbasa fin in cjera,
          el vuardan s, al  Gulielmo Marchis,
          che par chl Alesandria e la so guera

          plani a fn Monfert el Canavis.







Cjnt Otf
          A era z lora ca voltal pensej
          daj navigns e ghinteners il cu
          tal d che saludt a n i so ams miej;

          e che ogni nuf pelegrn di amu
          a spuns, sel scjampan al snt da lontn,
          ca pr chel d al planzi cal  cal mu;

          cuant che j a sinti i provavi invn,
          e a vuard mi eri mett unalma
          chen pi di si scoltada sen a feva cu na man.

          Ch rivada, alst a veva ogni palma,
          e mett si veva a fis virs l Orinte
          compar dighi al Alt, Altri no mi calma.396

          Cun granda devosin Te lucis ante
          a veva suspirt e cun tant dlsis ntis
          che sbit estait mi veva stu ante.397

          Li ltris pur, tant dlsis e devtis,
          compagnada la vvin cun suns tant biej,
          e cuj vuj alssn ta li rdis p ltis.398

          Ngus ch, letu, i vuj al ver a  miej,
          chel vel al  ads cuss tant sutl,
          che fsil al l trapas di alc cuss liej.399
          J'i vevi jodt dut chel ercit gentl
          sbit dopo, sidint, vuard in s
          coma cal stes spetnt, plit e mil;

          e jodt i vevi dal alt vign fu en j
          doj nzui cun do spdis infogdis
          ma cu li so pntis rotonddis s.400

          Vrdis coma fuetis apena vierzdis
          a vvin li blis, che da vrdis plmis
          davu movdis a rin e svintuldis.401

          Un sbit s di nu al veva pojt llis
          el altrin tal altri orli ju l era zt,
          cuss che la zentn tal mis tjodvis.

          Il cjf bindun lu i vevi ben jodt;
          man ta la mual vuli si smariva
          comche un si cunfnt ul ca  tanta virtt.

          Ognn dal grin di Maria chl riva,
          al veva dt Sordl, par protei chista val
          dal sarpnt che fra puc uch al riva.

          Alr j, plen di timu djodi stu tal,
          voltt mi eri atr e dongja tirt
          dal me duce, tremnt djodi l rivl.

          E Sordl, Stu avalamnt nia partt
          tra sti grandmbris; a lu ghi parlarn:
          a si la godarn di vivi scuntrt.

          Tre pas a mi vvin partt j un puchitn,
          fin sot, e un i vevi jodt ca mi mirava
          comche di cognsimil vs vt murbn.402

          Par ads l'aria belz si 'nnerava
          ma no gh'impediva a alc fra i so vuj e i mes
          di sclar s che prin a platava.403

          Virs me si veva ft, e j virs luj i vevi ftl stes:
          Gjudice Nin gentl, cuant ca mi veva plat
          di jodi chi no ti ris cuj dans stes!

          Il bil salud i no lu vvin sigr tat;
          domandt al veva dopo: Cuant sotu partt
          da lghis lontnis404 en ta stu mont vegnt?

          Oh, par dentri di chej poscj triscj, ghi vevi dt,
          i soj vuej vegnt, ei sojn prima vita,
          prin che, cuss zntndavnt, da laltra i vedi dirt.
          E vnt ben sintt s chi vevi dita,
          luj e Sordl un pucndavu si rin tirs,
          coma zent restada un tantn nsiminida.

          Un al mestri el altri a un daj sints
          si veva voltt, signt: Su, vn ch, Cort!
          Cual cal l volej di Diu ads tjodars.

          E alr a mi: Tias di sighi tant grat
          a chl che dal alt cuss ben al plata
          il so prin pars, che l nol  maj cjatt,

          cuant chi ti sars aldil da londata
          dighi ca prej par me la me Gjovana
          ul nd chainocns risposta ghi data.

          Di volimi ben, i crt, so mari no  p buna
          dopo che bandont a veva li fsis blncis
          ca  miej chencjam a brami, puora fmina!405

          Par via di ic cuss ben si caps
          cuant che'n fminal fuc dal amu al dura,
          sel vuli no lu mpja, o li palpdis.406

          No ghi far na tant biela sepultura
          la vpera chel milanis al mt avnt
          comcal vars ft il gjl di Galura.407

          Cuss luj al dieva, segnt dut cuant,
          tal so aspit, da chel just risintimnt
          chun bil puc dentril so cu al zeva nflamnt.

          I me vuj, golus, a stvin tal cjl cornt
          fin l che li stlis a sn p trdis408,
          comna roda che visn dal mis i stn jodnt.

          El duca: Fil, las s chi ti vurdis?
          e j a luj: L di che tre flamtis409
          ca fn ardi dut il polon ta sti bndis.

          Alr luj a mi: Che cuatri steltis
          chi tjodvis stamatna a sn la j
          e l ca rin chs a sn zdis chstis.

          Lujl parlava, e Sordl al veva dt: Jjtu
          l il nustri versari?410 E via'l veva part
          alsnt il dit ch lujl pods jdilu.

          In ta che banda che nuja a tn ripart
          stu psul post valt, al era chel madrs,
          forsi, cha Eval mangj amr ghi veva dt.411

          Tra lerba e flus al vegneva, strisnt bas
          ogni tant il cjf, o la schna voltnt
          e lecnt coma nemaj ca si tegnin liss.

          Jodt no vevi, ni pl dii p di tant,
          comche chej nzui dal cjl si rin movs,
          ma movs si rin, un al altri, ln davnt.

          Ca sbatvin li so verdlis i'u vevi sints:
          il sarpnt svign via i nzui a vvin ft,
          en taj so poscj sbit tornnt a rin zs.412

          Il spirt ca si veval Gjudice partt
          al so clam, durnt dut cuant chel aslt,
          dintr di me nol veva i so vuj gjavt.

          Sen ta la flama ca ti parta in alt
          ti cjtis tal volej tanta sera,
          cuant ca bastars par zn tal p alt smalt,

          tact al veva, se na nuvitt vera
          da la Val di Magra, o di l visn
          ti ss, dmila, chji vn da che cjera.

          L i vegnevi clamt Corad Malspn;
          i no soj chel antc, ma da luj soj vegnt:
          ai ms ghiai dt l amu che chl vn p fin.413

          Oh, ghi vevi dita, joi no soj maj zt
          taj vustri pas, ma ndl ee il post
          chen Europa cognost nol  dal dut?

          La fama chonu ghi d al vustri post
          furt a clama i vustri sirs e contrada
          che p chei visns i lontns a la sn pitst;414

          ei vi zri che, se si vaj di strada,
          la vustronorada zent no sufrir na vura
          pal valu da la so borsa e spada.415

          Dirta otn dal uu e natura
          che, encja sel mont un cjf trist sturtl tn,
          dreta a stn taun mont cal f tanta poura.416

          E luj: Ads v, chel soreli a pojsi nol vn
          par ben sit vltis tal lit che il montn
          cuj so cuatri pil cujrs e dur al tn,417

          di mut che la to tanta biela opinin
          tal mis dal to cjf ti vgni nclaudada
          da clus p gros che stris dltris a sn,

          se la corsa dal just418 a no vn fermada.







Cjnt Nonu
          La concubina419 di chel Titn antc
          zn tal barcn dal orint simblancjava,
          al difu daj bras dal so amt amc;

          di gmis la so front duta lueva,
          metdis jn figura dal freit neml420
          che cu la coda al sbateculava;

          e la nt ca zeva s a pas norml
          dojn daveva fs tal postnd chi rin
          el ters zl calava e al zeva a val;421

          cuant che j, che li pars dAdm mi formvin,422
          vinst dal sun, in ta lrba mi eri sdrajt,
          ul nd che dcjus sinc i si sintvin.423

          A prin d, cuant chel matutn anuncjt
          tant bunoruta al vn da la siiluta,
          che dantchi lgnis a tn  forsi recuardt,424

          e cuant che la nustra mins singaruta,
          p da la cjr che dal pensej movuda,
          nta viins ca n alc di divn si buta,

          n tal sun mi veva part djodi, suspinduda
          in alt, uncuila cun plmis dordis,
          che par cal pront a era la so alada;

          e mi pareva di si ul chrin stdis
          da Ganimd bandondis li zens ss
          cuant che rapt stt al eran ta znis ltis.425

          Ji pensavi: Forsi chista a  rans sos
          par si ch, e forsin ta naltri luc
          no vu partani cun che sgrnfis sos.

          Ma part mi veva che dopo si zudatr un puc,
          comun lamp, terbil, j a si lancjs
          e che m a mi parts s virs il fuc.426

          Ch a pareva che je ic puri ards;
          e cuss cjalt al eral fuc chi vevi magint,
          che tramt al veva chel me sun si romps.

          E comche Achl stes si veva svet,
          vuardnt in ziru cuj vuj spalancs,
          sensa savej ind cal era capitt,

          dopo che la mari cul frut ndurmidtn bras
          da Chiron a Schir lu veva trafugt,427
          dand che dopo i grecs a cjilu rin sts,

          cuss svet mi eri j, mal sun scjampt
          mi era dal cjf, e restt i eri dut smurt
          comomp che, spaurt, al st l dut nglast.

          In banda i vevi domal me cunfurt428,
          e zl era alt il soreli p di do ris,
          e virs il mar i vevi j voltt il sgurt.

          Il me sir mi veva dt: Nocr chi ti tmis;
          dati coragju daj, chi stn belz rivnt:
          no cal, ma ingruma li to fursis.

          Il purgatori al  l chi stn vuardnt:
          jt ll sbals ca lu circonda torotr;
          par l a si entra, par chel sclap l ndavnt.

          Bunoruta, al cric di stu d, alr,
          cuant chel me spirt al durmiva via
          sui flus che chel post429 la j an d dut atr,

          na siora a era vegnuda, che dt a veva: I soj Lsia:
          lasit chi cjli stu ch cal st durmnt;
          judalui vuej cal posi par via.

          Sordl cun laltri gran frmis restt esnt,
          ic a tia cjlt s, e cul vign dal d
          s a  vegnuda, cun me davu segunt.

          Pojt a tia uch, ma prin mian ft jodi
          i so vujcuss biejchentrada vierta430;
          ic el sun alr a sn zs431, chist tias da crodi.

          Comun omp che di dbis nol  p scorta
          e cal cambia in cunfurt la so poura
          dopche la veritt ghi vn scujrta,

          cussi j; e comche p sern na vura
          il duca me mi veva jodt, s par chel sbals
          si veva movt, cun me davu, virs laltra.

          Letu, tu ti js ben comchen ta poscj p als
          i menil me sogt, ma se cun p art
          lumplens, no maraveti di stu sbals.

          Si rin visins, e rivs ta na part
          dand che chl che prin mi pareva rot
          coma che un grant sclap un mur al tn virt,432

          ma jodt i vevi na puarta cun tre scjalns sot,
          di colus divirs, che a ic a partvin,
          e un puartej chencjam nol feva mot.

          Comchei me vuj p e p si vierzvin,
          sintt tal scjaln p alt plen dun luu stran
          al era un che vuardalun mua no podvin;
          na spada433 nudal veva in man
          ca rifleteva i ris virs nultris,
          che j spes il cjf i alsavi, ma invn.

          Diit sbit s: se voliu vultris?
          Cuss al veva scuminsit, Cuj ca vi parta?
          Vuardit chel z s al  dur: chist al  un avs.

          Na siora dal cjl, di chist esperta,
          dt ghi veval me mestri, puc pndavnt
          a nia dt: Zit s: l ca  la puarta.

          Che ic ben vi guidi a vign indavnt,
          cun bil f il puartej al veva di nuf tact:
          alr fivi avnt, s'i lu volis cuss tant.

          E sui rin zs; en tal prin scjaln434 rivt,
          di mrmul blanc, cuss net e lmpit,
          joi mi eri coman taun spili vuardt.

          Il secnt al era tinzt p che scurt,
          di na piera gropoloa, e scja,
          e da tancju sclaps in lunc en larc sculpt.

          Il ters, che in alt na grangrsa macja
          dun rosstri flament mi pareva,
          comche da un taj il sanc al scor el macja.

          In ta stu scjaln i so pi al tegneva
          l nzul di Diu, in ta lentrada sintt,
          che na piera di diamnt435 a someva.

          S par chscju tre scjalns a mi veva tirt
          volentej l duca me, dint, Domanda,
          umil, daj tompedimns di si libert.436

          Ai so pi butt mi eri, devt avonda:
          di lasmi entr i lu vevi mplort
          man tal pet tre vltis mi veva prin dt na batuda.437

          Sit P in ta la front alr mi veva segnt
          cu la punta da la spada e Lava ben
          sti plis,  al veva dt, cuant che dentri ti ss past.438

          Sinia suta o encja sut tern
          il stes colu a vvin dal so vistt, e lent
          da sot di stu vistt do clafs439 al otn.

          Una a era di oru e laltra darznt:
          prin cu la blancja e dopo cu la zala
          sen ghi veva ft a la puarta che ft  mi veva contnt.

          Se na claf un nol  bon da uala,440
          e stuarta a vn ta la sieradra,
          luj ni veva dt, a no si entra alrn ta sta sala.

          Una p buna, ma na vura par laltra
          a ocr lart el inzn prin ca si virzi,
          parsche par sdifl grop tant si lavora.441

          Da Pieri i lai vuda, ca mia dita dsi
          p pront a vila virta che sierada,
          basta che la zent ai me pi si sbasi.

          Dopo vej la puarta sacra sburtada,
          al veva dt: Entrit, ma tegnivi ben necurs
          che ful torna chl chendavu al vuarda.442

          E cuant che fun ta chej cncars dut sturs
          i spguj a tgnin di sta puarta sacra,
          che di metl a sn e a snin cuss furs,

          che tant noa rugnt n mostrt si  amara
          la Trpea, cuant che cjlt ghiera stt il bon
          Metl, ca era par chl restada magra.443

          Ji mi eri voltt, atnt, virs il prin tn
          e Te Deum laudamus mi pareva
          di sinti, un mist di sun dols e cansn.

          Na imgin smil a mi rindeva
          chl chi sintevi, comca susit a vltis
          cuant che un a cjant cul rgano al v;

          che s e no a sintndin li peruli







Cjnt Dcim
          Entrs irin tal sojr da la puarta
          che pal mal amu puc a era uada,
          ch jodia feva dreta la via sturta,444

          dal sun sintt i vevi ca vegneva sierada;
          e sji me vuj i vs virs di ic voltt,
          se scua par stu fal a sarsia bastada?

          Si zvin paun trojt n ta la rocja ntajt,
          che da na banda a laltra si moveva,
          comonda che a colp a crs dopo vej calt.

          Ch a miej sta tns indul ca si v,
          il me duca al veva tact, e tgnisi
          tacs al mur o c o l chen dentril v.

          Plan plan i vvin cuss dovt alsasi,
          tant che prin la fetuta da la luna
          rivada era tal so lit par pojsi,

          che nu fu dal sclap vegns i rin a la buna:
          ma cuant che fu i rin rivs, lbars e virs,
          indul chel mont indavu si raduna,

          j amondi strc e ducju doj incrs
          par ndul z, si rin fermsn ta chel plan
          solitari p che strdis taj ders.

          Dal orli dal straplmp, cal  puc lontn,
          al pi di che alta riva ca vn s,
          tre vltis miur si psl curp umn.

          Tantn c chen ll me vulil vuardavan s,
          tal flanc di destra en ta chl di sinistra,
          e cuss a era par duta sta curns ca s.445

          Lasi vvin encjam fers i pin cjera
          cuant ch jodt i vevi che riva dut atr,
          che ripidan salita a no era,

          maeranvnsi di mrmul cndit e sir
          dintis cuss ben orns che n Policlt
          n Natura di miej a'n dn atorotr.

          L nzul chen cjera l era vegnt cul decrt
          da la pas par cuss tant timp lagrimada,446
          chel cjl a vierzeva dal so lunc divit,

          davnt niera in forma rafigurada
          taun intaj cal veva di grsia tanta
          da some na imgin di vus dotada.

          Zurt si vars che Ave! l veva dita,
          parsche ch limgin pur di ch sjodeva
          che dal grant amu la claf ghiera stada data;

          e dal f chista ca dis a pareva,
          Ecce ancilla Dei, in ta la maniera
          chun stamp la cera a tn e tegneva.

          Nsta fisati domta na figura,
          al veva dt il me bon mestri, e'i lu vevi sintt
          da che banda nd chel so cu al era.

          Par chl zirt i vevi j i vuj, ca vvin jodt
          davu di Maria, da nd cal parlava
          chl che fin uch a mi veva movt,447

          unaltra storia che la rocja a contava;
          par chl, past Virglio, dongja ghieri zt ads
          par chel me sgurt djdila benl voleva.

          Al era intajt ln tal mrmul stes
          il cjr, da nemaj tirt, cun larca santa,
          ca si tm coma alc che ft al vn sensa perms.448
          L in front a era zent, e duta cuanta,
          spartida in sit crus, a doj daj me sens449
          dghi a pareva, co, sta zenta cjanta.

          In chista maniera, al fun dalinsns
          che imagint al era, i vuj el nas
          dal s e dal no di discrs rin plens.

          Ndavnt ghi zeva di stu benedt vs,
          balnt mis disvistt, l mil salmista,450
          e p e mancu re al era ads stu pajs.451

          Di front di David, in plena vista
          taun barcn di un pals, Micl a vuardava
          coma na fmina dolorada ma trista.452
          Movt mi eri l chel vuli mi tirava,
          l chjodi i podevi naltra storia
          che di davu di Micl a si luminava.

          Figurada ch a era lalta Gloria
          dal grant Romn453 cal veva cuss tant valu
          che sistt al veva Gregorio a la gran vitria.

          I staj contnt di Trajan, l imperatu;
          e na veduluta a era l al fren454
          duta plena di lgrimis e di dolu.

          Dut intr il post  pestast al era e plen
          di cavalirs, en tal oru lcuilis
          sora di lu il vint al moveva cun vaevn.455

          La puareta, in ta stu bacn dimginis,
          Vendichimi, sir, dii a pareva,
          pal me frutt murt; tjs li me lgrimis.

          Ads speta, luj rispndighil someva,
          fin chj i trni. E alora ic: Sir me,
          comuna che tant dolu a sufriva,

          e si no tornis? E luj: Chl par me
          tjudar. E ic: Saltri a fn dal ben
          s ti zvia, se il to ut a nol ?456

          Alora luj: Dati cunfurt; ben mi convin
          fl da f, e nisn, prin, di ch mi gjava;
          cussl vul just, e la piett mi ritn.

          Chl ca nol  maj jodt roba nova457
          al  produt stu vibil parl,
          cal pr stran parsche par nu al  roba nova.

          Mentri chj mi la godevi a cjal
          li tanti figris di asins milis,
          el gust chel so fabril veva djdilis l,

          co, par c; ma di mvisi cuant lntis
          sti nimis, murmurntl zeval poeta:
          scju ch ni farn jodi laltri scjlis.

          I me vuj, che sta roba a mirvin duta,
          par jodi nuvits, che tant ghi plavin,
          virs di luj volts si rin, a la svelta.

          I no vuej per, letu, ca ti mncin
          i to bis propis par z a sinti
          comche Diul vu che i dbis a si pjn.

          In tal coma da la pena puc frmiti:
          pensa a s ca segus, pensa che al peu
          dutl mal cul grant judsi al zar a smeti.

          J i vevi tact: Mestri, s chj i jt chen s
          al vn virs di nu, a no somjn nimis,
          ei no saj s chen tal jodi a mi vn s.

          E luj a mi: Li condisins tant grvis
          dal so turmnt a bas li fn stn cjera,
          par chl i me vuj sigrs norin sts djdilis.

          Ma vuarda fis ul: ads ti pria vera
          djodi s che di sot di chej claps a vn?
          Jodi belz ti ps comca fn guera.

          Purs cristins, che di supirbian vis a plen
          e chei vuj da la mins pur svurps ju vis, e tant,
          muj i sis di z l ca no vi convin,

          che di si cavalis i no zis maj pensnt,
          nass par form langjlica pava
          che sensonu e bs virs il just a v svualnt!

          Entnt chel vustri spirt in altl svualasa,
          bestetis i sis in stat imperft,
          comun vir cal ncjam ca simpava.458

          Coma par sostegni un solr o tet,
          impleda ogni tant na figura
          a si jt ca uns i zenj al pet,

          ca f di sche ver nol na pena vera
          nasin ta chl ca la jt; e cuss fs
          chej i vevi j jodt, cuant chjods i'u vevi cun cura.

          Ver al  che p o mancu a rin contrs
          secnt ca vvin p o mancun schena;
          e chl che p pasinsal vevan taj so s,459

          planznt diil pareva: Oh, basta pena!







Cjnt Undicin
          O pari nustri, che la sn alt ti sts,
          par nuja limitt, ma p par amu
          che paj prin efis460 che las i ti'as,

          cal sedi laudtl nn to el to valu
          da ogni creatura, che cuss tant ben
          a v di dighi grsis al to bon vapu.461

          Ca vegni pur virs di nu la pas dal to rgn
          che fin a ch z i no podn par intej,
          se dongja no ni vn, nencja cun dut il nustri nzn.

          Coma che i to nzui dut il so volej
          a te a sacrifichjn, cjantnt oana,
          ca fdin pur cuss i mis volentej.

          Coma ogni d dani encja vuej la mana,
          che sensa di chn ta stu dert rit
          n davul v chl che di z ndavnt si afana.

          E coma che nu il mal chi vn sufrt
          a dcjus ghi perdonn, tu pur perdona
          par bontt, sensa vuardl nustri mrit.

          La nustra virtt, ca no tant buna,
          nosta pruvin cul vecju aversari,
          ma cjighila da luj che tant lu spirona.

          Ma, signu bon, chist ltin deideri
          no lu vn par nultris, ca no ni ocr,
          ma par chej ca ghi sar necesari.462

          Bis augrs par lu e par nu dut atr
          prent scju ch a zvin sot chel pis grant
          che ogni tantn taun brut sun ni vn intr.

          Sufrnt turmnt, cuj p cuj mancu463, indavnt
          a zvin, en s, fin ta la prima curns,
          il cjaln dal mont uch plan plan purgnt.

          Se di l sempri ben da nu si dis,
          di l par nu di dii e f ben a pdin
          no?chej chan al volej na buna rads.464

          Il so jud ben li pcis ni lvin,
          chs partdis ch, cuss che purs e liis
          in ta li rdis steldis z fu i podn.465

          Se gjustsia e piett vi cjlin il pis
          cuss chi poddis ben movi lala,
          e zn s secnt i vustri deidris,

          mostrini par cuala man virs la scjala
          p curta ca  la strada, e sa  p dun pas,
          cual al ee che mancu rpit al scala?

          Ch chistu che cun mel vn, davu dun pas,
          cargu da la cjr dAdm ca lu vists,
          di zn s a malavojal calal pas.

          Li so perulis, torndis a chstis
          che chl che ji seguivi dt al veva,
          no si s da cuj chrin stdis dtis;

          ma dt al  stt: A destra pa la riva
          cun nu vegnit, e i cjataris il pas
          che scal al pl encja persona viva.

          E se djodin s stu scoj no mi limits,
          chel me f da gran bacn al doma
          e il me cjf mi f tegni amondi bs,

          chistu chencjaml vif, e nisn lu clama,
          par jodi s'i lu cogns lu vuardars
          e par fighi du dal pis chi vn nsima.

          Latn466 ieri e fi dun gran tosc i sars;
          Gulielmo Aldobrandesc me pari al era;
          se cognost lu vis, i no savars.

          Il sanc antc e la nobiltt intera
          daj me grancj mi vvin ft cuss rognt
          che, maj pensnt a nustra mari cjera,

          dispit mi feva ogni omp cuss tant
          cha mur i eri zt; coma, i Sanis lu sn
          e lu s a Compagntic ogni fant.

          Ji soj Ombrt; e no a me besu dan
          mia la rogansa ft, ma i me parncj pur
          da ic a sn sts inviscjsn tal maln.

          E ch mi tocja alr part stu pis dur,
          par ic, cuss par che Diul resti sodisft,
          si no da vif, da murt i lu parti par sigr.

          Intnt chi scoltavi i vevi'l cjfn j sbast;
          e un di lu, no chistu cal parlava,
          si veva stuarzt sotl pis ca lu tegneva plet,

          e jodt mi veva, e, cognost, mi clamava,
          tegnnt i vuj cun tanta fadja fis
          sul me cjf bas che cun lu si moveva.

          Oh! ghi vevi alr dt, no stu Oders,
          l onu di Gubio e l onu di che art
          che lumin'467 clamada a  a Pars?

          Fradi, al veva dt, a rdin468 in p gran part
          li tlis piturdis da Franc Bolognis:
          l onu l  ads dut so, e me in part.

          I no crt chi sars stt cuss cortis
          mentri chi vivevi, pal me volej grant
          da lecelensa cheran taj me pensis.469

          Il fo un uch al paja par si cuss rognt;
          e ch ncjami no sars sa no fs stt
          che, podnt pecj, a Diu i vevi vuardtavnt.470

          Oh se sbosa ca  lumana podestt!
          Cuant puc chel vertn tal p bil al dura,
          sa nol rivan ta la grosolana ett.471

          Crodtl veva Cimabuen ta la pitura
          di sil miej, ma ds il Gjt al  pn alt
          e la fama di chl a in j, p scura.

          Cuss l un al altri Guido a ghia cjlt
          la gloria da la lenga; e forsi al  rivt
          chl chai doj fu dal nit ghi far f un salt.472

          La fama dal mont no  altri chel flat
          dal vint, cal tira prin ch e dopo l,
          e, cambint banda, cun altri non al vn clamt.473

          Se vus i varatun p s'i ti rvis anvecj
          la to cjr (che s'i ti fs murt
          prin che i zogtuj i ti vs last st)

          p di mil is, ca sn na p curta part
          dal spsiu eterno, chel movi da li sis
          al srcul che p tarsn tal cjll vn turt.474

          Di chl cal cjamna cuss a plan, comchjodis,
          che un timp lu plaudeva la Toscana duta;
          ads a Siena di luj apenaun mrmur i sintis,

          ind che sir al era cuant che distruta
          stada a era la rabia di Firense, ca era
          nbil ind che ads a  puta.

          La vustra fama a  comerban cjera
          chel colu a cambia, e chl475  a la sblads,
          cuss che fu a vn bruta e secja da la cjera.

          E j: Dint cuss ti mincorgis
          a si mil e a disglonfl me maln:476
          ma cuj al ee chl cun cuj ti parlvis?

          Chl, al veva dt , al  Provensn Salvn;
          e ch al  parsche preuntuus al era stt
          di part duta Sienan ta la so man.

          Cuss al era e cussl v, maj ripot,
          dopo cal  murt: cu la stesa moneda
          al pja chl che par di ll veva masaust.

          E j: Se chel sprit cal spetan banda,
          prin di pentisi in tal orli da la vita,
          ca jl st e nol vnn ta sta falda,477

          sel bon pre cunfurt a no ghi parta,
          prin cal pasi altritnt timp cal  vivt,
          comee che ch concedt ghie stt di st?

          Cuant cal era plen di Gloria cujerzt,
          al veva dt, dut lbar in tal Cjamp di Siena,
          copnt la so vergogna, a si veva mett;

          e l, par tirun so compaj fu di pena
          cal sufrivan ta na pren di Carli,
          a trem si veva ridut par ogni vena.478

          P i no ds, e scur i saj chi parli;
          ma no pasar tant timp, chei to visns
          ti lu farn ben cap479; ma lasn l.

          Chistpera cjlt ghi veva chej cunfns.480







Cjnt Dodicin
          Di pari pas, coma nemaj ca vn al zuf,
          ji zevi cun che nima cargada
          fin che pal bon mestri a restava alc di nuf;

          e al veva dt alr: Lsiu e f p strada,
          che ch a pi on careta si si rangja;
          chl cal pl, besu si juda avonda.

          Indrest mi eri, coma chl che dongja
          a mi steva, encja se il me pensej
          bas e mil a Oders ghi era dongja.

          Movt mieri, ei ghi zevi davu volentej
          ai pas dal me maestri, e j e luj
          svels i zvin cul pas na vura liej;

          e luj dt mi veva: Volta pur in ji to vuj:
          ben ti far, e sinti tant p sigr,
          djodi s che sot daj pi ti s, cuj to vuj.

          Par chel recuardasi di lu nol restin tal scur,
          li lstris insima daj purs soters
          sns a n di chl ca rin prin da zn tal dur,481

          nd che tanti vltis si resta turbs
          da li spunzdis ca dn li memris,
          ma domai p pus a vgnin ben spirons;

          cuss mi rin l pardis482, ma p bilis
          secnt i dins tal troj ritrs, e figurs
          che'n ta stu mont in s'l zeva pa li bndis.

          Jodt i vevi chl che fra ducju i cres
          il p nbil al era stt483, col j dal cjl
          ch in banda saetnt fin a bas.

          Jodt i vevi Brireus, che daun folc dal cjl
          impirt, distirt al eran ta staltra part,
          in cjera, cun dut il pis dal mortl gjl.

          Jodt i vevi Timbrus, Pallade e Mart,
          encjam arms, dal pari so dcjus atr,
          ca mirvin i tocs484 daj Gigns, ognn murt.

          Jodt i vevi Nembrt485, ai pi da la gran tr,
          na vura spierdt, che chejl vuardava
          che rogns coma luj sts a rin a Senror.486

          O Niobe, chel to sgurt il sufr al mostrava,
          comchjodevi ben segntn ta la strada,
          tra sit e sit fioj, chognn ghi mancjava.487

          O Saul, coma chen ta la to stesa spada488
          murt i ti parvis ch a Gelbo,
          che dopo no veva sintt p ploja n ruada!

          O mata dAragna, cuss ji jodevi t
          z miea ragna, dulnt n ta li pestis
          dal lavoru che tant puc zovt ti veva e ti.489
          O Robom490, ca no par chi ti mincis
          chl to din, ma cun to grant spavnt,
          un cjr lu partan alt, e nisn lu segus.

          Al parava via a mostr il dur pavimnt
          comchAlmen a so mari ghi veva ft tant
          cjr pajl maldestint adornamnt.491

          Al mostrava comchei fs si rin fs avnt
          e buts su Senacherib dentril templi,
          e comche murt lu vvin last l, da chel istnt.492

          Al mostraval cadvar el macl, l,
          ft da Tamiri, cuant cha Cir ghi veva dt:
          Sanc ti bramvis, cuss bif chel sanc ch.493

          Al mostrava comcal scjampava, stupidt,
          ognAsirin, dopo la murt di Olofrnis,
          encjal curp, smembrt, l cal era stt culpt.494

          Troja al feva jodi'n sina e cavrnis:
          O Ilin, cuant ca ti mostrvin bas e vil
          sot daj nustri pi chist imginis!

          Cuj di pinl al ee stt mestri o di stil
          da podej pitur st mbris e lnis
          chamir a farsin un inzn sutl?

          Murs i murs e vifs a parvin i vifs, i vi ds:
          miej di me nol jodeva chl chel ver al veva jodt,
          fin chi tegnevi in bas il cjf e splis.495

          Insupiarbvi pur, vultris dapardt,
          fioj di Eva, e no stit z a cjf bas,
          sin i zis a jodil vustri cjamn brut!496

          Atr dal mont i si rin z inoltrs
          el soreli al era z tant pn alt zt,
          chel me pensej soracric no lu stims.

          Chl cal veva'l sgurt sempri ndavnt tindt
          al veva cuss tact: Il cjf tn alst;
          no tias p timp di z cuss spierdt.

          Jt chel nzul l cal  dut prepart
          par vign virs di nu; jt l ca torna
          la tersa zvina497 dopo vej il d judt.

          Di rivernsa dut il so f l adorna
          ca par che dilt l vedi dinvini s;
          pensa che chistu d maj p a nol torna!

          Ben ut ieri al so mut di dmi s
          di no z a pirdi timp, cuss che di chl
          p nocoreva chi lu vuards dal basn s.498

          Virs di nu al vegneva chel nzul bil,
          dut di blanc vistt, en mua ti gh'jodvis
          comche a prin d a trema la steluta dal cjl.

          I bras al veva prin vierzt, e dopo li lis:
          e dt al veva: Vegnit: i scjalns a sn visn:
          a  fsil ormaj z s par chisti scjlis.

          A stu invt amondi pus a vgnin:
          O umana zent, par zn s nasuda,
          pars clitu j cul prin vintuln?

          Ment ni veva 'nd che la rocja a era tajada:
          ch mi veva batt li lisn ta la front,
          prometnt chi vars vt buna strada.

          Com cha man destra, par z sn ta chel mont
          indul ca  la gliia ca dmina
          la ben guidada nsima dal Robacnt,499

          a vn rota un puc la granda rivona
          par via da scjalns fsn taj timps pass
          cuant che a fi cons la zent era p buna;500

          Il grant rivnl vn cuss mancu dret che a bas
          nd che rpid al cola dal altri zirn;
          ch e l si vegneva lo stes dal alt mur russ.501

          Volts chirin par zn s, chista cansn,
          Beati pauperes spiritu! i vvin sintt
          cun vus che dlsis a cjantvin e benn.

          Ahi cuant diferns ca rin scju sbocs in dut
          di chej da linfir! Uch bieli cansns
          ni compagnvin, e l a si lagnvin di dut.

          Ormaj i montvin s paj scjalns sans,
          e tant p liej dsi mi pareva
          sinn taj plans che z a parvin lontns.

          Alr j: Mestri, ds, chel pis chintr mi steva
          siaja gjavt da me, che cuai no snt
          p la fada che prin strac mi feva?

          E luj: Cuant chei P chencjam ti sts sintnt
          in ta la to front, encja se debuls,
          a no ti sarn p par nuja prent,

          a ti sarn i pi dal bon volej tant vinss,
          che no domno fada no sintarn,
          ma plaej a varn dsin motu tegns.

          Alora i vevi ft j coma chej ca vn
          cun alcn tal cjf sensa savej ca luan
          fin che sns dltris sospet a ju fn;

          cuss che par si sigrs si jdin cu la man,
          ca sercja e cjta, e a fl cmpit
          che di slit a sn i vuj ca lu fn.

          E unt da la man destra ogni dit,
          doma sis da li lteris i vevi sintt
          in ta la front che chl da li clafsl veva scrt:

          e ch jodnt, il me duca l veva suridt.







Cjnt Tredicin
          Rivs irin insima da la scjala,
          nd che pa la seconda volta a si sa
          il mont che parnt in s al dismala:502

          ul streta na curns a si la
          intr di stu paju, coma la prima;
          doma chel so arco p svelt si pla.503

          Sen ul a non d e nencj nima;
          nut e crut ch al era il z dapardt,
          cul colu daj claps chi ghi zvin insima.

          Se par domand, stu post i vn sielzt,
          al raonaval poeta, iai poura
          cha lunc i restarn ch chi si vn mett.

          Fist al veva dopo i vuj l chel soreli al era;
          unt la so destra coma il centri,
          al veva lr zirt la so banda sinistra.

          O lus buna, cun fede in t i ntri
          che pal cjamn just tu i ti ni gudis,
          al veva dt, secnt il to volej, ch dentri.

          Lus ti ghi ds al mont, ei ti lu scjldis:
          sa no  nisnaltra ran ca conta,
          che a nu ni sdin sempri i to ris gudis.504

          Cuant che par di c un mir si conta,
          altritnt par di l nuirin z zs,
          svels, pars che la voja niera pronta;

          e ca svualvin virs di nu i'u vvin sints,
          ma no jods, chej spirs ca ni zvin invidnt
          di godi encja nu dal banc dal amu i frus.

          La prima vus ca ni ers pasada svualnt,
          vinum non habent, asaj furt a veva dt,
          el stes i la vvin sintuda dii pn davnt.

          E prin ca no si sints p stu sprit,
          che vial zeva, naltri I soj Orestis
          al era past signt, e via cal era partt.

          Oh, i vevi dt, pari, se vus a soni chstis?
          E comchji domandavi, co il ters
          cal dieva: Amit i vustri versris.

          El bon mestri: Chist na vscja che virs
          la colpa da linvidia a sbt, ma al vn
          dalamul corn che sta scrial cujrs.

          Dal rumu contrari al vou si fren:
          ti lu sintars i crt, par me avs,
          prin che dal pas dal perdn tjdis il sen.

          Ma tn il to vuli in ta chistaria ben fis,
          e da ch ndavnt zent sintada tjodars
          che dcjus aan virs la rocja li schnis.

          P che maj i me vuj si rin spalancs;
          en davnt jodt i vevi mbris cun mantej
          ca rin coma na piera colors.505

          Un puc pndavnt si rin visins a chej,
          che sintt i vevi sig: Maria, pra par nu!
          e Michel e Pieri e Ognisnt daj cjej.

          No crt chencjam a sedin cjera, ca s,
          omp cuss dur, da no si stt tocjt
          dal dolu par chl ch'i vevi dopo jodt la j;

          che apena chi eri visn di lu rivt,
          e ogni so sst ni'era stt di lu ben clar,
          lgrimis di dolu mi vvin daj vuj colt.

          Vists a parvin cun stras da pesotr,
          un tegnnt 'l altri s cu li so splis,
          cul mur che a dcjus ghi feva da schena:

          cuss chej svurps che di rbis an dn pcis,
          ai perdns506 siu jt che dsi juds a domndin
          e lun cal sbasal cjf su di naltri tjdis,

          ch a la piett dltris si dispnin
          e no doma pal sun da li perulis
          ma pur pa la vista che tant a brmin.

          E comchel soreli no ghi zova a zens svurbis
          cuss pur cun stmbris ch, che di lu i ds,
          il cjl nol vu che la so lus507 ju tegni beneds;

          maa dcjus un fil di fir ghi sbua li sis
          e ghi li cs, comche a un salvadi
          si f par cal stdi calmt cun llis.

          Znt avnt, mi pareva dufndi,
          vuardnt i ltris sens si jodt:
          dal me bon consej i vevi alr volut dipindi.

          Luj a volo capt al veva il me sgurt mut;
          a nol veva per spett la me domanda,
          ma dt al veva: Cjacara pur, ma clr e curtt.
          Virglio a mi vegneva da che banda
          da la curns nd che col ti pdis
          parsche ncoronada no era la sponda;

          a man sanca i jodevi che nimis
          devtis che pa lorbil cuidura
          lgrimis ghi colvin ta li moslis.

          Voltt mi eri a lu e O zent sigura,
          i vevi scuminsit, di jodi chel alt lumn,508
          che, besu, il vustri deideril cura,

          cuss che li pcis par grsia si ntin
          da la vustra cosinsa, cuss che clar
          il flus da la vustra mins par ic i jdn,

          diimi, che stu plaej a mi cjr,
          se ch cun vu a  nima latina;509
          che forsi ghi zar ben se jodi si fn clar.510

          O fradi, ognuna a  sitadina
          di na sitt vera, ma tu tintns
          sa vivs in ta l' Italia pelegrina.511

          Chistu, a mi par, vegnt  mi veva a mins
          znt p dongja dind che la vus a vegneva,
          nd che miej  a sintvin i me muvimns.512

          Jodt ch i vevi pur unombra ca spetava,
          dal aspit; e se unl vols dii Coma?,
          la barba comun svurp in s a levava.

          Spirt, i vevi dt, che par zn s i ti ss dom,
          se tui ti ss chl ca mia rispundt,
          dimi dal post o di coma ch'i ti ti fs nom.

          Ji eridi Siena, e comchi tias jodt
          cun stltris i neti ch la me mal vita,
          prent cun lgrimis chl che f al pl dut.

          Svia i no eri, encja se Sapian vita
          mi clamvin; ieri daj dans daj ltris,
          p che da la me furtuna, contenta.

          E par chj buiara i sedi no ti crdis,
          scolta sieri mata coma chi ti ds,
          belz cuant chin j al zeva l arc daj me is.

          Zs a rin i me sitadns virs Clis513
          e l visn rivs a rin cuj so nems,
          e pal volej di Diui dievi prejris.514

          In rota li me zens zdis a rin, amris
          in tal so scjamp; e j jodnt la cjasa,
          un gust tant grant i vevi a jdilis,

          che alst i vevi cun tant  disprs la me mua
          signt a Diu, Di te noai poura!,
          comil por mierli chin plen unvir vign fu al usa.515

          Pas i vevi volt f cun Diu na vura
          visn da la fin; ma ncjam a sars
          la me penitensa amondi dura

          sa no fs che a pre par me si vs
          Pier Petinr ta li so santi orasins,
          che gran caritt vt a vvin paj pecjs ms.

          Ma cuj sotu che da li nustri condisins
          ti vs domandnt e chi tias i vuj virs,
          com chi crt, e rispirnt ti das rans?516

          I vuj, i vevi dt, mi vegnarn encja a mi cjls,
          ma par puc timp, ch ninna a  lofea
          caan ft par sisi cun invidia rivls.

          Tant p granda a  la poura caa belz
          lnima me dal turmnt cal  la sot,517
          che zl cargu di la j a mi pea.

          E ic: Cuj duncja ti ja partt da sot
          ca s da nu se di torn ti pnsis?
          e j: Chist cal  cun me e nol f mot.

          Vif i soj; e domndis ti pl fmilis,
          sprit elt, se tu ti vus chi fedi
          alc par ten ta li mortl contrdis.

          Oh, chist p nova che maj sintt i vedi,
          a veva dt; gran sn a che Diu ben ti vu;
          dal to prei zari alr a godi.

          J pur ti prej, par chl che p tias in cu,
          che se maj ti ms pin ta la Toscana,
          ai ms dghi che par me ncr vej du.518

          Tu tiu jodars tra che zent vana
          che a Talamn a spera, e a pirt
          p speransa si no di cjat Diana;519

          ma pl pierdar ogni capitn esprt.520







Cjnt Cuatordicin
          Chistu cuj l ee chatr dal nustri mont al zira
          prin che la murt di svual ghi vedi dt
          ei vuj al virs cuant cal vu e al siera?

          Cuj, i no saj; mai saj che besu nol  rivt:
          domndighilu tu che p ti ghi ss visn
          e par cal parli dighi un bon benrivt.

          E doj spirs, il prin al altri fant un  inchn,
          di me a parlvin l a man dreta;
          cul muu alst, par dmi, dal bas ca rin,

          e un dt al veva: O nima che duta
          nsimit cul to curp pur virs il cjl ti vs,
          conslini, dni, che tant nimpuarta:

          dand i ventu e cuj sotu, chi ti ni fs
          cuss tant marave da la to grsia,
          coma chl che maj si pensars cal capits?

          E j: Par miea Toscanal scr via
          un flun picinn521 cal ns a Falterona,
          e sent mis di percrs a no lu ssia.

          Da che bndis l i meni sta persona:
          dvi cuj chi soj a sars cjacar nvn
          chel me nn encjam tant nol suna.

          Sen tal tontindimnt i me pensis a vn,
          comca varsin, al vev' alr minsont
          chl di prin, in tal Arno i to pensis a stn.

          Chel altri dt ghi veva: Pars al ja platt
          stu ch il nn dal flun che par l al scr,
          comche l omp al f cun chl ca lu tn disgustt?

          El spirt che da rispundil veva, alr
          cuss si veva sdebitt: No saj, ma ben dgn
          da mur al l nn da la val minsont dal sir;

          ch che di l a tca, nd cal  dut plen
          chel mont alpn522 che tronct al  da Pelu
          chen ta pus poscj al pasa pn l dal sen,

          finnd che par ristoru si dn davu
          dut chl che l alt cjl dal mar al supa s
          par dighi ai fluns chl523 che dopo al v cun lu.

          La virtt a vn comna sngara bandonada s
          da dcjus, coma madrs, o par malora
          dal post, o pal vsi che l al sgarfa s:

          cussi a  che cambit a n la so natura
          chej ca vvin chn ta sti puor valdis
          chognn, stret, al par cambit in pira.524

          Tra pursits, ca mritin p glndulis
          che altri da mangj, pa la zent p adt,
          par prin tal so pur fosl al scaturs.

          Vegnnt j, i botuls525 al tn insurit,
          ca cainjn p che dal so stamp si diars,
          e da lu cun disprs il cjf l tn voltt.

          E j cal vn; e p sglonf ca si f luj stes,
          tant pl cjata chei cjns si fn lpos
          stu pur flun cal pasa par scju poscj malads.

          E znt jn ta glis scris dopo ti lu js
          nd cal scuntra vlpis cuss mbrojnis526
          che timu noan che naltri nganlis al ps.

          Nompuarta se naltri al snt527, chj lo stes i ds,
          ea chistu528 ben ghi zar, sen mins al tn
          s cal disgropal spirt di rbis vris.

          Joi jt to nevut che p avnt ben al vn,
          cjasadu di chej lpos529 ta la riva
          dal nbil flun, cha jumpaurs a plen.

          Al vnt la so cjr cuant ca  ncjam viva;
          e da bstia salvdia fu Iu neta:
          tncjus di vita e me donu al priva.

          Sangantl vn fu da sta puora foresta;530
          e tal la lasa che nencja fra mil is
          com ca era prin di nuf a doventa.

          Comchal sinti cont di penus detis
          al tn platt la mua chl cal scolta,
          dand che vign a psin dal mal i scis,

          cuss jodt i vevi laltrnima, chatenta
          a scoltava, malincunnsi duta
          pensnt a chl che l altril veva dita.

          Dal un il dii e dal altri la vista
          di savej i so nns a mi vvin ft curius,
          e domanda ghi vevi ft cun prejris mista;

          par chl il spirt che prin mi veva dt vus
          di nuf tact al veva: Ti vus chi mi meti
          a fati s che tu a fami no ti vus.

          Ma da che Diul vu chen t si riflti
          tant la so grsia, i no vuej si pignu;
          chi soj Guido dal Duce i pl ben dti.

          Dinvidial veval me sanc cuss tant bruu,
          che se jodt i vs omp fasi contnt,
          lvit i sars doventt di colu.

          Di me siminsa sta pjai cjoj, a stent:531
          o purs umns, parsi metiul cu
          ta chl che spart no si pl cun altra zent?

          Chistu al  Rinir, chistu al  stima e onu
          di chej sirs di Calboli, nisn daj cuaj
          si ft dopo erit dal so valu.

          E no domal sanc si dut svueitt ormaj
          tral Po e il mont e il mar e il Ren
          dal ben dal ver e dal vivil viavaj;532

          parsch dentri di scju cunfns a dut plen
          di zentja trista, cuss che masa tars
          a par dighi na svolta virs il ben.

          Nd al esel bon Lisio e Rigo Manars?
          Pier Traversar e Guido di Carpigna?
          O Romagnoj cols di nuf frai bastrs!

          Un Fabri cuantl tornarja a Bologna?
          cuant a Faensa un Bernardn di Fosc,
          butult cuss gentl di cjampagna?533

          No maraveti se joi plans, Tosc,
          cuant ca mi vn in mins Guido dal Prata
          cun chl ds, a nu visns, coma da lerba un frosc,534

          Fedric Tignous e compagna, duta
          la cjasa Traversara ei Anastis
          (da luna e laltra la zent a  muarta),

          zvins e zvinis, afns e plais
          invojs dal f gentl e dal amu
          nd che durs a sn i cus e no p liis.535

          Pars no scjmpitu tu, Bretinu,
          dopche la to fama zuda a  via,
          e tantaltra zent, par no pirdi onu?

          Ben al f Bencjavl che p nol fa536;
          e mall f Castrocjr, e pezu Coni,
          che cns cuss a fi a prin via.

          Ben a farn i Pagns dopchel demni537
          so al sar zt; ma no per che pur
          di lu luj a nol resti testimoni.

          O tu Ugoln daj Fantolns, sigr
          al l to nn, sicoma che p no si speta
          che un al posi falu, degenernt, scr.538

          Ma lsimi, Tosc; chads a mi dileta
          p il mtimi a planzi chel parl,
          chel raon pat mi f, e basta.

          Ben i savvin che che bunnimis l
          a mi sintvin zndavnt; ma, tant,
          cap mi fvin che jscj i zvin par l.

          Besoj rests tal nustri procedimnt,
          un flc cal sclpa laria a  i veva somet
          na vus che cuntra nu saett a veva, dint:

          Se cualchidn mi cjta i vn copt;539
          e scjampt al era comal tn cal svans,
          chatr di s a colp al vn il nul sbregt.

          La vus mi vevapna last li orlis
          che naltra i  vvin sintt cun un rumort,
          che part ni veva di ton sti perulis:

          Agluro i soj che clap ieri doventt,
          e alr, par visinasi al poeta,
          a destra mi eri, e no davnt, spostt.

          Laria a era belz par dut sidinuta;
          e luj mi veva dt: Stis ch a sn li rdinis
          che l omp a varsin da tegnin ta strada dreta.

          Ma la lscja cul amp vultris i cjolis
          cuss che l antc versri a s vi tira;
          el fren puc vi zova, o li clamdis.

          Il cjl vi clama entr vi zira,
          e li so bielsis vi mostra etrnis,
          el vustri sgurt virs cjera al punta el mira;

          par chl chel che dut al jt a vi puns.







Cjnt Cuindicin
          Cuant che al fin da lora tersa
          e al tac dal d a sjt la sfera
          che sempri, comcal f un frut, a schersa,540

          altritnt a someva che virs la sera
          in tal so cors al soreli a ghi mancjs;
          il tramnt l, e ch mieant a era.541

          Ei ris ni fervin tal mis dal ns542
          parsche par nu siera cuss zirt il mont
          che virs il tramnt i rin dres punts,

          cuant che na gran presin culpt mi veva la front
          cunun splendu pntns di chl di prima:
          di stc i eri l che prin no ghi fevi cont;

          par chl li me mans alst i vevi 'nsima
          da li me sis, par fami un pu di ombrena
          che il luu intns un puc a lima.

          Com che da laga o dal spili al torna
          un raj di lus in ta che altra banda
          znt in s coman ta naltalna

          tant cuant cal era ztn j , e si disbanda
          dal col di na piera il stes trat,
          comchesperiensa e art jodi a fn avonda;

          cuss da lus rifletuda, i eri stt 
          che ch ndavnt a erasbit culpt,
          che di svi la me vista a veva colp provt.

          Dols pari me, s cal  chel l, ghi vevi dt,
          che ben par i vuj no mi lasa
          e par ch a soma cal vegni spedt?

          Di stumbarlum no stupiditi masa,
          rispundt mi veva. Da la fama dal cjl
          anvidani a zn s un nzul si sbasa.

          Puc a mancja che a jodi dut stu bil
          no p pis a ti dar ma tant plaej
          cuant che ben dispont ti sars a chl.

          Rivs chirin l dal benedt mesagej,
          cun biela vus al veva luj dt: Entrit pur;
          in ta sta scjalinadal z al  p liej.

          Parts da l, cul z cal era puc dur,
          Beati misericordes! i vvin sintt
          cjant davu e Gt tu chi ti vns sigr!

          J el me mestri in ta stu post nut543
          si zvin, e j i pensavi, znt ndavnt,
          sel so dii zovami al vars podt;

          Cuss voltt mi eri a luj, domandnt:
          Sel volvia diil spirt di Romagna,
          cun chl no si ps e spart minsonnt?544

          E luj: Da la so p granda magagna
          al cogns il dan; e nocr stupidisi
          sltris al 'verts545 par ca sedi mancu lagna.
          Parsche i vustri deidris a puntasi
          a vn nd che mancu a sn se ltris ju gdin,
          linvidia vi parta un grant afanasi.

          Ma se l amu pal p alt srcul divn
          al pocs virs l alt il deideri vustri,
          a chel timu l ghi metars fn;

          ch, par tncjus che l a din nustri,
          encjam di p al v a vej ognidn
          e p a rt la carittn ta chel clustri.

          Di si contnt i soj p a din,
          i vevi dt, che se prin i vs dal dut tat,
          e di dbis in daj ads p di un.

          Coma psia si chun ben spartt dal dut
          in p poseditus al fedi p sirs
          di s, sin se da pusl fs posedt?

          E luj a mi: co che di nuf ti crs
          cu la to minsn ta li rbis ternis,
          e da la lus vera ti lsisl percrs.

          L infint ben da li sfris celstis,
          da l cal , davu cuss ghi cr al amu
          comche a un curp lustri ghi clin i ris.

          Tant a si d in tal cjat dal ardu;
          ch, par tant che caritt si espandi,
          in ic pncjam al crs l eterno valu.

          E p zent che las a sintindi546,
          e p che di am si pl, e p si ma,
          e coma spili un al altril va rindi.

          E sel me ran a no ti disfama,547
          tjodars Beatrs, e ic par sigr
          ti cjolar chiste ognaltra brama.

          Ca ti vgnin sbit sierdis, prova pur,
          coma li primi dos, li altri sinc plis,
          ca si sirin doma cul pentimnt pur.548

          Pront ieri da dii, Tu ti mi sodsfis!
          cuant che rivs i rin talaltri zirn,
          cuss che tai mi vvin ft li lus bramis.549

          L part mi veva che'n ta na viion
          estatica a colp ieri stt tirt,
          e taun templi zent jodt i vevi'n taun cjantn;

          e na siora sul entr a mi veva vuardt
          e cul f dols di mari550 dt mi veva: Fil me,
          pars iatu tu cuss virs di nu ft?

          co, sufrnt, j e to pari pur cun me
          ti zvin sercjnt. E comca veva tat
          a colp sparida a era di davnt di me.

          Di l aun puc, unaltra551 i vevi jodt
          cun laga che daj vuj a cola pal lambic
          cal  al grant disprs par 'n altri dovt,

          e dt a veva: Se di st sitt il sir ti ss c,
          che pal so nn i dos tantan baruft,
          e dand che la sinsa si spant c e l,

          vendichiti di chej bras caan aust
          dimbras nustra fia, o Piistrt.
          El messr benvul e dols si veva mostrt

          tal rispndighi, cun bil f tempert:
          Se maj ghi farinu a chl ca ni odia
          se chl che ben ni vu al vn da me condant?

          Zent i vevi dopo jodt (chardeva di rabia)
          cun claps un zovint552 cop, signt
          furt  chistu a chl: Cpa sta canja!

          E luj si sbasava, cu la murt che tant
          lu gravava, semprin j, virs la cjera,
          ma purtis dal cjl al feva daj so vuj, colnt

          e prent al alt Sir, in tanta guera,
          cal perdons ogni so persecutu,
          cul dols f cal libera piett vera.

          Cuant che la me nima tornada 'era fu
          da li rbis ca sn fu di che vris,
          ricognost i vevi ogni meno fals553eru.

          Il me duce, ca mi deva ocjdis
          Coma chs ca si dn aun ca si st svent,
          al veva dt: Se tu che cuai ti clis

          e mia lega o p ti ss ft avnt
          cuj vuj vels e cu li gjmbis mlis
          coma un chel vin ol sun al st plent?

          O bon pari me, se tu ti mi scltis
          ji ti conti, ghi vevi  dt, s che j iai jodt
          cuant che li gjmbis mi sn stdis cjltis.

          E luj: Se sent mscaris ti vs mett
          in ta la to mua, lo stes no ti platars
          nisn daj to pensis, nencj un pisult.

          Jodt s chi tias jodt no ti vars
          sensa tegnil cu virt a lghis da la pas
          che difis a vgnin dal Creatu stes.

          No tiai miga domandt s chi ti s
          coma chl che doma par di fu al vuarda
          cuant chel curp, svant, colt al  a bas;

          ma par pocl to pi tiai ft st domanda:
          cuss si ghi f a chej che di musett a sn plens
          par ca si rimtinn ta la so strada.

          Avnt i zvin tal col dal d, atns
          djodi fin l chei vuj si slungjvin
          cuntrai ris dal tramnt ca rin di lus plens.

          E co che puc a puc un fun i jodvin
          che virs di nul vegneva, comda la nt l scur;
          e da chl zighin banda i no podvin:

          chistu i vuj ni veva siert, e laria pur.







Cjnt Sedicin
          Un scur dinfir e na nt duta privada
          di plans e, sot di un puart di cjl,
          cun nultis ca la vvin incjalinada,

          no ghi vvin maj ft a la muu me  un tal vel
          coma chel fun che ch ni veva cujerzt,
          n cuss furt bect a mi veva vuj e pil;

          chel vuli nol era stt bon di st vierzt;
          par chl la scorta me, buna e fidada,
          la spala mi veva ufrt par simi dajt.

          Cuss, comchun svurp al segus la so guida
          par no pirdisi ontr z a sbati
          di alc ca lu seci o lasi murtn strada,

          tirntl flat, i pasndavnt i zevi a meti,
          ben scoltnt il me duce cal dieva:
          Di me st atnt di no separati.

          I sintevi vus, ea m mi pareva
          chogniduna a pres par ps e piett
          l nzul di Diu chei pecjs cjojl podeva.

          Agnus Deicussl so pre al tacavan ft;
          insimit a cjantvin el stes f a vvin:
          spirt di concrdia a vvin ben rapreentt.554

          A soni spirs, maestri, chej ca cjntin?
          ghi vevi dt. E luj: S, il ver ti caps,
          el grop da la rabia a sn ca dislin.

          Tu, cuj sotu chel nustri fun ti sclarsis
          e di nultris ti sts tu cjacarnt
          e il timp encjamn mis ti divdis?

          Cuss una da li vus si veva ft ndavnt;
          alr il me mestri al veva dt: Rispnt tu,
          domandnt se par ch si vn s endavnt.

          E j: O creatura, che pura las
          torn ti vus e biela pal to fatu,
          maravis i ti conti se cun mei ti vns tu.

          Fin ca mi lcit i ti vn davu,
          al veva dt, e se djdisil fun no ni lasa,
          lo stes si sintarn, sensa zighi fu.555

          Alora i vevi scuminsit: Cun che fasa
          che disfada a vn da la murt i vajn s,
          e ch i soj vegnt pa linfernl matasa.556

          E se Diu n ta la so grsia mia cjlt s,
          tant da volej che ji jodil so pals,
          roba chal d di vuej fu a  di uu,

          prin da mur se ritu l a bs?557
          Dmilu, e se just i staj znt dimi,
          cuss chi vegnini dal to parl guids.

          Lombrt i eri, e Marco i mi clami:
          i capvil mont, e a chl ben ghi volevi,
          che a nisn p ghimpuarta, mi pr a mi.558

          Par zn s, z dret i crt ca ti zovi.
          Cuss al veva dt, e zontt: I vuej preti
          che di pre par me las alc a ti movi.

          E j a luj: I pl ben sigurati
          di f s chi ti vus, ma ji staj scopint
          dun dbit dentri chin clar iai da meti.

          Prin al era psul559; ads si st radoplnt
          cun chl chi ti mi sts dint, ca mi rnt cert
          uch en taltri post nd chi lu vaj miurnt.

          A  vera chel mont al  dal dut dert
          di ogni virtt, comche tu ti cntis,
          e di ogni malsia plen e cujrt;

          ma, ti prej, la caua i vuej chi ti mi mstris,
          chji la jodi e che par me ltris pur:
          ca mt un in tal cjl, e chn j ltris.560

          Pal dolu cal sinteva, un suspr dur
          al veva prin last fu; e'l veva dopo dt: Fradi,
          svurp al  l mont e tu pur ti vns da chel scur.561

          Vultris vifs ogni caua i zis a jodi
          la sn tal cjl, comche se prpit dut
          par necesitt a vs da susedi.

          Se cussl fs, in vul sars distrt
          il podej di si lbars, e just nol sars
          pal ben di godi e pal mal di vej lt.562

          Il cjl ghi da inisi ai vustri afis;
          i no ds dcjus, ma encja s'i lu dis,
          in ben e in mal di na lus i vis poss

          e di un lbar volej; che, se encja ft al vs
          fadja in ta li primi ltis cul cjl,
          ads, se ben si nudrs, dut al vns luj stes.563

          A un podej p grant564 e miej di chl dal cjl
          sot lbars vi metis, e chl al cra
          in vu la mins, ca no  sot linfls dal cjl.

          Duncja, sel mont al  cort, comca soma,
          in vu a  la caua en vu ca si vurdi;
          e co ch comche chist si displa.

          A la lasa fu, luj ca la pl godi
          prin ca sedi565; comca fs na frututa
          plena di matiris tal so planzi e ridi,

          lnima puareta e gnorantuta,
          ma che, cun motu dal nustri bon fatu,
          volentej ndavu a torna, contentuta.

          Dogni psul ben a snt prin il savu;
          uch a singana, e davu di luj ghi cr,
          se guida o fren566 no ghi sva stu amu.

          Par chl a tocjava mtighi la ls intr;
          par chl a tocjava vej un re cal jods
          da la sitt vera567 almancu la tor.

          Li ls a sn, ma cuj a regulja chs?
          Nisn, parschel pastu cal  l ndavnt
          rumil pl, ma forct a nol l pi ads;568

          par chl la zent, che la so guida intnt
          a jt rangjsi domdal ben che ic tant ghi tn,
          di chl si pasuda, nujaltri mangjnt.569

          Ben tjs chel mancj di un cal guidi ben
          al  caut chista corusin dal mont;
          e nol mars vustri naturl, che di chl no sjt sen.

          A uava Roma, chera mari dal bil mont,
          doj sorlis570 vej, che lune laltra strada
          jodi a fvin, di Diu e dal mont.

          Un al  chel altri distudt; e co la spada
          cul pastorl571, e mets un cun l altri nsimit
          doma mal a pl z, cun stunin fuarsada;

          cuss uns, un a nol vn dal altri ntimort:
          se crdimi no ti vus, vuarda la spiga
          chognerba a si cogns dal so profit.572

          Tal statnd chAdige e Po fn riga,573
          a si uava valu e bil f cjat:
          prin chel Federc rabius574 al mets briga!

          Pasnt par l ognn sigr al pl st
          che di vergognasi no ghi ocr ads
          di vej di raon cuj bis o cun lu rest.575

          Tre vcjus ch a somearsin lou stes
          di si crtics da la nova ett, e tart
          a pr che Diu a miej vita z a ju fs:

          Corado da Pals e il bon Gherrt
          e Guido da Cjascjl, che miej si clama,
          a la fransea, il bonari Lombart.

          A sjt duncja che la gliia di Roma,
          par volej cjoj sn s i doj regimns,
          j a cola, nfangnt s e s ca nsima.576

          O Marc, i vevi dt, ti fs biej raonamns;
          ads jt parsche da lereditt
          i fioj di Levi a sn rests ens.577

          Ma cual Gherrt al ee chl cal  restt
          sviu recurti ti ds, da la zent ca era,
          coma par crid che salvdia di ett?

          Ol to parl mingana o na vura
          a mi tenta, al veva dt, chel to parl toscn
          al ds che puc ti ss dal bon Gherrt, vera?

          Migai saj se par altri nn clamt luan,
          se da Gaja, so fa, il nn no cjlin.
          Zit cun Diu, che i me pi p ndavnt no vn.

          Jitu chej ris che pal fun a si jdin
          belz lumin? A  miej che via i zedi
          l nzul al  li saj ben cal  visn.

          Cuss ndavu al era tornt, e adol me scudi.







Cjnt Diisietin
          Se maj in montagna, letu, tia cujerzt
          il calgu, che l jdi tant ti era dur,
          comche pa la pil al  paun farc in tal but,578

          e nott tias comchel vapu mit e scur
          a sclarisil scumnsa, e la sfera
          dal soreli dentri ghi ntra cun raj pur,

          alr la to imaginasin liera
          benn a jodar comche ji vevi nott
          il soreli che pront par z j al era.

          Cuss, unnt il me al pas tant fidt
          dal me mestri, fu ieri da li nlis
          in taj ris z murs tal p bas dal inclint.

          O imaginasin chi ti ni discjlis
          cuss tant dal di fu, che un di nuja si necurs
          nencja se intr a snin, po,  mil trmbis,

          cuj ti mvia se i sens no ti dn un sfurs?
          A ti muf la lus chen tal cjl sinfrma,
          par s579 o par motfs ca sn las ben clars.

          Di che tristta caa cambit forma
          tal usil che p di dut si la gt580 a cjant
          jodt i vevi'n tal me 'mmagin la forma.

          E ch la me mins tant ristrinzt si veva
          dentri di s, da no stravisi via
          di chl che, fu, a zeva spes a capit.

          E co plovin ta lalta fantaia
          un581 tal'n crus mett, rabius e trist, fer
          in tal vivi en tal mur, e cuss sia.

          Atr di luj a rin il grant Assur,
          ster, spoa so, e il just Mrdocot
          chen tal dii el f al era onst e ver.

          E sbit dopo che stimgin si veva rt
          su se stesa, coma na bufuluta
          cuant che da laga fu a vn dal dist,

          sn mins mi'era vegnuda na fantasuta582
          che, planznt furt, a dieva: O regina,
          tu par rabia ft na fin cuss bruta?

          Ti tias copt par no pirdi Lavina?
          Pierdt ti mias me, chads i sojn lut
          par te, mari, prinche par altra ruvna.

          Comcal v a rmpisil sun cuant che dut
          taun colp la lus a sbtn taj vuj siers,
          che, urts, si strnzin prin di virzisi dal dut,

          cussl me imagin colt al era a bas
          cuant chel luu mi veva la mua urtt
          tant pntns di chl chi sn abitus.

          Par jodi nd chi eri mi eri alr zirt
          cuant che na vus583 dt mi veva: Par ch a si monta,
          ca mi veva da ogni altri intnt stravit;

          e che ft a veva la me voja tant pronta
          di cjat sbit fu chl cal parlava
          che provt dut i vars par podjlu front.

          Ma comchal sorelil nustri jodi j al v
          e par masa lus jodi a no si f,
          cuss la me virtt584 uch mi mancjava.

          Stu ch al l spirt divn, che mostrnt ni st
          la via da cjap, sensa prelu,
          en tal so stes lustri platt al resta.

          A nu cussl f, com'che un al vars di falu;585
          ch chl chel biugnu al jt el pre al speta,
          da trst il bonf al v belz a negalu.

          Ads fnghi onu a stunvt; basta sost;
          provn a zn s prin ca si scurisi,
          che dopo no si pl, sel d no si volta.

          Cussl me duce; en motu a mtisi
          i vvin tact, cjaminnt virs na scjala;
          e prin chel pi tal prin scjalni metesi,

          ntr sintt i vevi un mvisi di la
          cal svintulava dols el dieva: Bes
          i pacfics, che rbia a non dn malvula.

          A sirin s di nu belz tant alss
          i ltins ris che da la nt a sn segus,
          da parej che na stela ch e l a simpijs.

          Pars, virtt me, stu chi ti spars?
          dentri i mi dievi, ca mi pareva
          cal calaval podej da li me gjmbis.

          Rivs irin nd che pn s no zeva
          la scjala, e l i rin rests fiss
          coma naf che ta na spigja a finiva.

          I vevi j spett un puc, l chi rin rivs,
          par sinti se alc a eran tal nuf zirn;
          dopo dt i vevi, cuj vuj al mestri volts:

          Bon pari me, dmi, cual turt o pasin
          si prghia chn tal ziru ndul chi sn?
          I pi a sn fers, ma dami la to spiegasin.

          E luj a mi: L amu pal ben, i jodarn,
          chel cul al tiran davu, uch a si rimt;
          uch svels a zarn chej che plan si movvin.

          Ma par chi ti capsis p al complt,
          scolta ben s chi ds, chi ti restars,
          cul frutn586 chi ti daj, tant mancu puart.

          Nl creatu n maj nisn daj cres,
          al veva tact, fil me, al  stt sensa amu,
          naturl o volt587, e tu ti lu ss.

          Chel naturl al  sempri sensa eru,
          ma chel altril pl sbali, o par un brut ogt
          o par vej masa o masa puc vigu.

          Mentri che chl al  al prin ben588 dirt,
          e in taj secns589 s stes al miura,
          a nol pl luj tal mal cjatighi dilt;

          ma cuant che al mal a si zira, o cun p cura,
          e mancu dal dovt al cr virs il ben,
          alr cuntril creatu al v na vura.

          Ti capirs da chist che l amu al vn
          a sin vu siminsa dogni virtt
          e dogni asin che pena a meritan plen.

          Ads, pars che lamu da la salt
          dal so sogt590 a nol pl separasi,
          daldiu virs se stes al  ognn protet;

          e pars ca no podar maj dasi
          chun in sel sedi, dal prin591 separt,
          che chl al odij a nol vegnar  maj a si.

          A resta che, se chistu iai ben stimt,
          il mal ca si ma al  dal prsin, e stu
          amu, in tre592, tal vustri fangu al  formt.

          Al  chl cal spera djodil so visn z j
          par podej zn s, e par chistul brama
          che chl al vegni dal so alt butt j:593

          e chl che onu, grsia, podej e fama
          di pirdi al tm e djodi naltri zn s,
          e mal si snt el contrari al ma;594

          e chl al , chufindt, si la cjapa s
          da dovent di vendeta tant golus
          che cul volighi mal ai ltris si tn sustt s.

          Ch sot cuss chiscju tre divirs amus
          i planzn: mads pur dal altri i intnt
          che virs il ben al cr, ma amondi estrus.

          Ognn, magri cunfs, un ben al snt
          ca ghi cujetal spirt e che atirt lu tn;
          e ognidn par rivighi visn al cuntnt.

          E se tirs da stu amu i sintis un sen,
          e se otgnilu i volis, alr sta curns,
          dopche ben pents i sis, a vi far dal ben.

          An d naltri ben595, che di contentesa nol implens:
          a nol parta a la contentesa, n a la buna
          esensa, di ogni bon frut e rads.

          Stu amu cha chistu un masa a si bandna,
          insma di nun ta tre srcuil vn planzt;
          ma coma che'n tre pars a si raona

          i ts, chel to pensej stes al zedi l, dut.







Cjnt Dicjotin
          Uchl so raonl veva termint
          il me grant mestri, e atnt al vuardava
          se jn mua i parevi sodisft;

          e j, che sit encjam mi spunzeva,
          sidn di fu, dentri i dievi: Forsi
          il masa domandighi no mi zova.

          Mal bon pari al era zt a necurzisi
          dal tmit volej, ca no si vierzeva,
          e cjacarnt, corgju mi veva dt chi parlasi.

          Alr j: Mestri, tant p vifl me jodil v
          cu la to lus, che ji jt amondi ben
          s che la to ran a mostrami a v.

          Per, dols pari me, di preti i tn
          di mostrami chel amu chi ti ghimparts
          al bon oper e chl ca nol v ben.

          Impa pur, al veva dt, li lcis furtis
          dal intelt, e ca ti sedi manifst
          il sbliu daj svurps ca si fn mstris.596

          Il spirt, che ft al  stt par am imprst,597
          al  in motu virs dut chl ca ghi pls,
          el plaej dal podej al t z lu f prest.

          A la vustra comprensin daj bens cres
          a ghi vn lidea, che dentri a vi displa,
          cuss chel sprit vustril vn cjaptn taun ls;598

          e sentrapult virs di ic si pla,
          chel plesi al  amu, e naturl,
          che pal plaej dal nuf in vu si la.

          E comchel fuc chen alt si mufn ta la val,
          e par natura so sempri pn alt al v
          virs il post nd che p al dura, sensa fal,599

          cussl spirt virsl deideri al v,
          e coma spirt si muf, e maj si ferma
          fin che l ogt amt contnt lu f.

          Ads ti ps ben jodi la malaforma
          che la verett a  pa la zent ca intnt
          che lodvul al  dut s che un al ma,

          sicomche chl di am al  un sintimnt
          cal par sempri bon; ma na buna sera
          sempri ben no sigila, nencja, po, volnt.

          Il me nzn e li to perulis, ogniduna,
          rispundt ghi vevi, l amu mian rivelt,
          mal me dbit pur p furt che maj al suna;

          ch se l amu dal di fu a mi vn dt,
          e al sprit a ghi v sbit cuntra,
          o dret o sturt, nol pl si laudt.

          E luj a mi: S che ran a mostra
          dii i ti lu ps; da ln l ti speta
          Beatrs, che di fede a  opra.

          Ogni forma sostansil, ca  distnta
          da la matria e cun ic a  unida,
          dentri a  na virtt che so a duta,

          che sensa oper no vn sintuda,
          e maj si la jt al di fu dal so efit,
          comchun rbul sjt cal vif da la fueda.600

          Per da indul cal vn il conct
          da li primi nvis, no savnt, lu ts,
          coma pur da li priminclinasins l afit601

          che vultris i vis, comche naturl pa li s
          ghi di fl mil; e di sta prima volontt
          dii no si ps che ben o mal a merets.602

          Ads, par tegni ognaltrimpls a chistu pojt,603
          pur naturl al l motu da la virtt
          ca si pera par tegni dut sestt.604

          Chistu al l prinspit dand ca si cjoj dut
          la ran di s chi meretis, secnt
          l amu ca risif, cal sedi bon o brut.

          Chej che raonnt a sn zs fin in font,
          ben savt a n di sta naturl libertt;
          ma moralitt a ghian last al mont.

          Suponn, duncja, che par necesitt
          al nasi ogni amu che dentri vi simpa,
          di dighi fren o no il podej vi dt.

          Beatrs sta nbil virtt antnt voja
          libera605 di si, ma per vuarda
          di vilan mins sa parlati si mt via.

          La luna, cuss a miant tarda,
          parej ni feva li stlis p rris,
          fata comna mascjla ben lustrada;

          a coreva cuntral cjl par che strdis
          dal soreli nflamdis cuant che chl da Roma
          tra Sars e Cors z j lu jodevi coma ducju i ds.606

          E chel spirt gentl par cuj a  p fama
          Pietola che la sitt mantovana
          tant dal me pis cjlt mi veva dinsima;

          chj che la ran ivevi a la buna
          nsima da li me domndis pojada,
          ieri l insimint, coma un mona.

          Ma sta gran sumira i la vevi a colp pierduda
          apen che serta zent jodt i vevi dopo,
          davu da li nustri splis z voltada.

          E com Ismn chjodt al veva, e Asopo,
          visn di luj, di nt che furia e can,
          chei Tebns a fvin par invoc Baco,

          cuss par chel zirn i so pas a slungjvin,
          chej che chjodt i vevi che, vegnnt
          pocs dal bon volej e just amu, a stvin.

          Taun lamp uch a rin, parsch curnt
          dutsi moveva che marmja magna
          e doj di lu signt a vegnvin, planznt:

          Maria svelta a  zudan ta la montagna;
          e Sear, par sotometi Ilerdi,607
          un sburt dt ghi veva a Marsilia, znt in Spagna.608

          Svels, svels, chel timp a no biugna pirdi
          par puc amu, a sigvin iltris davu,
          che par f dal ben la grsia a rinverdini a zedi.

          O zent, chads il vustri tant grant calu
          vi dar compns, forsi, par vej spett
          cuss a lunc che ben al fs il vustri cu,

          stu ch cal vf, ca  pura verett,
          sl vu z, sel soreli lus ghi rid;
          ma diini nd chel pas al  situt.

          Chistu a	 veva dita la me guida,
          e un di chej spirs al veva rispundt: Vn
          davu di me e tjodars la strada.

          Voja di mvisi nun davn a plen,
          che sost i no podn; maa nu perdona
          sa ti pr chi corini via par disdn.609

          Abt ieri di San Zen a Verona
          sot limpero di chel bon Barbarosa
          che Milan cun dolu ncjaml minsna.

          E un tal610  al  zl pi in ta la fosa
          che fra puc al planzar chel monastej
          e mal si sintar di vej vt potensa;

          parsche so f, cul cuarp malt par intej,
          e mins peu ncjam, e tant mal nast,
          pastu lua ft dun post cal mreta miej.

          No saj se p al veva dt o sal veva tat
          parsche zun bil puc ni veva sorpast;
          ma chist i vevi capt, che di tegni mi veva plat.

          E chl chin dut e par dut mi veva judt
          al veva dt: Vltiti: chej doj l vuarda ben
          com ca stn roent la musett.611

          Prin, di scolt ghi fvin a dcjus sen,
          muars a sn chej paj cuaj il mar sia vierzt,612
          chel Gjordn i so ers al jods ben;

          e chej che par fadja noan volt
          cun chl che di Anchs frt al era stt,
          di na vita sensa Gloria aan godt.613

          Dopche da nu si vvin tant distact
          che mbris, da no podej p jdilis,
          dentri a mi era un nuf pensej penetrt.

          E nasi co altri idis divirsis;
          da una laltra cuss stupidt i zevi
          che i vuj plan plan mi colvin, imbacuchs,

          ei pensisn sun tramutnt i stevi.







Cjnt Dicjanovin
          In ta lora ca nol pl il calu dal d
          intiepid di p il frit da la luna,
          dal Satrn vinst e dal tern encjam di p;

          cuant chi Geomns614 la so Gran Furtuna
          in tal orient a jdin amondi bunoruta,
          alsasin sn ta laria ncjam bruna;

          tal sun jodt i vevi na fmina barbota,
          stralocjada di vuli e sturpiada,
          cun sgrnfis par mans e di siera bruta.

          I la vuardavi, e com chel soreli al scjlda
          li pars dal cuarp  che la nt antiriva,
          cuss dal me sgurt ghi vegneva molada

          la lenga, e dopo dut sindresava
          in ta puc timp, e la mua tant plida,
          comchel volejl vu, ghi la colorava.

          Dopo cha ben parl siera rimetuda,
          a cjant tact a veva, che cun pena
          si sars la me atensin da ic movuda.615

          Ji soj, a cjantava, na dolsa sirena
          che i marinrs ln tal mar i discjoj;
          che tant di d plaej i soj plena!

          Dal so cjamn Uls stravit iai
          al me cjnt; e chl che a me al vn
          a  rar cal zedi, cuss tant plaej chi ghi daj.

          Il so bil cjnt si sinteva ncjam ben
          cuant che jodt i vevi na fmina santa616
          visn di me che lltra a cunfundeva  a plen.

          O Virglio, Virglio, cuj ca  chista?
          dt i vevi cridnt, e lujl vegneva
          tegnnt i vuj punts su che onesta.

          Cjapnt laltra, davnt a la vierzeva,
          la pansa mostrnt dentri li ctulis sbregdis,
          fu lasnt un tnf cha colp mi sveva.

          Movt i vevi i vuj, el bon mestri, Tre vltis
          z tiai clamt, al veva dt. Leva s e vn:
          cjatanghil bus pand chentr ti pdis.

          Levt si eri, e'n tal alt d belz al era plen
          ognn daj zirns di chistu sant mont;
          e via ndavnt, chei ris davu i sintvin ben.

          Ghi zevi davu, ei partavi la me front
          coma chl che di pensej al  tant colma
          che jodi a lu f comun mis arc di punt617;

          cuant che Vegnit, par ch si v insima
          i vevi sintt dii, cun bon f e dolst
          che ch di nu618 maj si snt na tal calma.

          Coma chs dun cignul veva li lis vierzt;
          cun chs zn s ni feva chl dal parl
          dols chentri scju murns  i vvin sintt.

          Li plmis si veva mett a movi e svintul,
          Qui lugent afermnt di si bes,
          ca varn lnimis siris da consol.

          Se tu che virs il bas vuardnt  ti sts?
          la me guida a dmi a veva tact,
          dopchi si rin dal nzul alc distacs.

          E j: Cun tant dbit i mi snt atirt
          da na nova visin: a ic a mi pla,
          el me pensej nol vu stighi separt.

          tu jodt, al veva dt, che vecja stra619
          che par ch nsma di nu si si lamenta;
          jodt tias pur comche l omp da ic si sla.

          Ma basta; e ads s a la svelta:
          punta i to vujn ta dut chel splendu che zirnt
          cu li grandi rdis l eterno re al st.

          Coma che'l falcn, i so pi par prin mirnt,
          a si volta virsl clam e a si slungja
          par voja dal past che ul lu st tirnt;

          cuss j; e cuss dongja di che rocja
          rota par fighi strada a chl cal vn s
          i eri zt fin che a z atr un si rangja.620

          Cuant chen tal cuint zirn mi eri cjatt s,
          zent i vevi jodt chen ta chl a planza
          pojada in cjera e voltadan j.

          Adhesit pavimento anima mea
          i'u sintevi dii cun susprs cuss als
          che la perula apena sintenda.

          O els di Diu, chi sufrs chej scals
          che gjustsia e speransa vi rnt mancu durs,
          metinin ta la strada dal altri sbals.621

          Se vultris i sis dal st pojs lbars,622
          ei volis al p prest cjat la strada,
          tegnivi sempri a la destra daj murs.623

          La prejera dal poeta a era cuss stada
          rispunduda puc pndavnt di nu, chalr
          jodt i vevi j chl di chista parlada;

          ei vuj ms voltt i vevi ai vuj dal me sir:
          e alr luj consentt al veva cun bon sen
          al volej che daj me vuj ghi era zt intr.

          Podnt duncja f uu dal me inzn,
          mi eri visint a che creatra
          che puc prin i vevi sintt cuss ben,

          dint: Spirt chen tal to planzil madura
          chl che sensa di chl a Diu no si torna624,
          smt un puc par me la to gran cura.625

          Cuj ritu e pars chi vis la schena
          voltadan s, dmi, e se alc ti vlis
          di l dind chel z vivnt mi mena.

          E luj a mi: Parsche li nustri schnis
          al volti a sl cjl, ti lu savars, ma prin
          Scias quod ego i eri un daj Piris.626

          Tra Siestri e Chiaveri scori si sntin
          li ghis diun bil flun, e dal so nn
          il nn dal me sanc al l p alt scjaln.627

          Par un mis e puc p iai capt benn
          il pis dal gran mant se chl un dal fangu tgnilul vu,
          chognaltri carc na plumal soman paragn.

          La me conversin, na volta ft pastu
          di Roma, a  vegnuda mamondi tars;
          cuss, parsche l no si cujetaval cu,

          sbit scuvrt i vevi la vita daj buirs:
          pn s che vita l a no partava;
          par chistu alr siampit l amu, se pur tars.

          Fin l, puora e lontana a steva
          da Diu lnima me, duttirada:
          ads, coma chi tjs, uch punida a v.

          Oh avarsia, uch i ti vns mostrada:
          tal purgasi da lnimis pentdis;
          e na p amr pena uch no maj stada.

          E comchen alt no zvin i vuj nstris
          maj, fs comca rin doman taj bens terns,
          a vuard n cjera a sn cuss dal just puns.

          L si avrs tant tegnt nia i juscj bens
          di am, chel f nustri nol zovava,
          e par chl gjustsia ch fers ni tn e strens;

          cun mans e pi les di ch no si v,
          e ch, fin che al just sir ben ghi zar,
          a pansa in j i restn, fin ca ghi v.

          Nzenoglt mieri ei volevi parl;
          ma apena tact, luj si veva necurt,
          scoltnt, dal river chi stevi par f.

          Pars, al veva dt, ti tentu cuss bas e sturt?
          E j a luj: Pa la vustra dignitt
          in cosinsa mi soj nclint, svelt e furt.

          Ndrsa li gjmbis, frari, tenti alst!
          a veva rispundt. No sbali: serf i soj un
          coma te e i ltris dununica potestt.

          Se maj i tias chel sant evangelic sun
          cal  dita Neque nubent, intindt,
          tjs chel me raon cun chl al  dut un.628

          Ma para via: no st p ch dal dut,
          chl to st puc cmut ghi f al me planzi,
          cal madura chl chi ti vvis z jodt.629

          Na gnsa iai di l, Alagia, che cuss
          buna a , ma ca pl vign vuastada
          daj nstris, en trista a zdi a cambisi;

          e ic a  lunica ca mi restada.







Cjnt Vincjin
          Cuntrun miej volej630, il volej mal al pugna;
          ch, cuntral me volej, par fighi plaej,
          trat fu da laga i vevi puc sglonfa la spugna.

          Mi eri movt, el me duce pur par chej
          poscj che visins a rin da la rocja,
          comche plan si vn taj merls, poscj d' usiej;

          ch la zent che gota par gota a sbcja
          paj vuj il mal che dut il mont al cupa
          ngrumd a era fin lontn da la rocja.631

          Che maladeta ti sdis, vecja lupa,632
          ch p dognaltra bstia633 tias preda
          pal abs da la to fn che maj si stropa!

          O cjl, che cul zir da la so roda
          a si crt ca zedi dut ch j a tramutasi,
          cuant a sarja ic da chl634 fu butada?

          Avnt i zvin, atns tal mvisi
          e j sempri atnt ai spirs, chi sintevi
          planzi da f tant due lagnasi;

          par cau Maria me! sintt i vevi
          sig davnt di nun ta chel lamnt grant,
          comna fmina cuant che dal part a sintl movi;

          prosegunt cun Puareta tiris tant,
          comche ben jodi si pl dal ospisi;635
          nd che j tias mett il to cargu sant.

          E'i vevi dopo pur sintt: O bon Fabrisi,
          chi tias prefert mieria e virtt
          al dovent un grant sir dut plen di visi.636

          Sti perulis mi vvin cuss tant plat,
          che ndavnt mi eri tirt par miej cognosi
          chel sprit chi vevi apena sintt.

          Encjaml contava dal cu bon che cuss
          Nicol mostrtl veva virs li frtis
          par chognuna l onu a mantegnesi.637

          O nima che tant ben ti favlis,
          cuj ritu, i vevi dt, e pars besola
          tu i prtitu in mins sti bieli ludis?

          Ripajada a sar la to perula
          se j i torni a fin chel cjamin curt
          di che vita che virs la fin a svula.

          E luj: Ti diaraj, ma no pal cunfurt
          chj mi spti par di l, ma pa la tanta
          grsia ca ti lumina prin da la murt.

          Ji soj stt rads di che bruta planta
          ca scurs duta la cristiana cjera
          cuss che di rar un bon raclt a buta.

          Ma se Lil, Gand e altri poscj di Fiandra
          a podsin, sbit a sars vendeta;
          e cuss i lu prej, chl638 cal jt s ca  vera.

          Di l clamt ieri Ugo Cjapeta:
          da me nast al  ogni Filip e Gigi,
          che scju ds a tgnin la Fransa dreta.

          I eri fi di un becjr di Parigi:
          cuant chi regnns antcs a rin vegns a mancj,
          fu che chl ft frari, l ltin Carolngi,

          in man mel fren i eri vegnt a cjat
          dal governo dal stat, e tanta potnsa
          i vevie tancju ams puruc,

          che da la corona vedula la fuarsa
          zuda ghi sars al f me, dal cual
          inisian vt i vus scris di sta cjaa.639

          Fin al d che la gran dote provensl
          al me sanc a no ghi veva cjlt la vergogna,
          al valeva puc640, ma nol feva dal mal.

          Tacada a era l641 cun fuarsa e f da cagna
          la so rapna; e dopo, par amenda,
          Pont al veva cjlt, e Normand e Gascogna.

          In Italia Carlo, par no stn banda,
          prin al veva ft vtima di Coradn,
          e dopo al veva mandt la s Toms, par amnda.642

          Un d p avnt ijt, puc p di ch chi sn,
          che ful tira naltri Carlo da la Fransa,
          par che miej cognoss luj ei ss a vgnin.

          Fu al vn sensarma, fu che cun che stesa
          che gjostrtl veva Gjuda643, e chal punta
          cuss cha Firense scopi ghi f la pansa.

          Da chist, no cjera ma vergogna tanta
          al guadagnar, par se stes tant p graf
          cuant p liej chistu grant dan al conta.

          L altri644, belz tirt fu da la so naf,
          ji jt che so fial vnt, fant marcjt
          comcal fl pirata cun ogni so sclaf.

          O avarsia, se altri ti ee restt
          di f dopdi vej il me sanc a te tirt,
          che nencjal so si a nol tn curt?

          Par che mancul somejl mal futr e past,
          i jt in Alagna645 entrl floudils
          en tal so vicjr Crist vign caturt.

          Di nuf i jt ca ghi fn tontondis;
          i jt che di nuf a in l ait e la fil,
          e mur lu fn fra i grancjma vifslris.646

          I jt il nuf Pilt cuss tant crudl,
          da chistu tant puc sasit, sensa decrt
          tal Tmpli part i lris, stu Filp Bil.647

          O Sir me, cuant i varju il dilt
          di jodi la vendeta che, platada,648
          a dulss la to fotan tal to segrt?

          Se chji dievi di ic, che spoada
          cul sprit sant, che stesa ca tia ft
          vign a mi par cualsasi domanda,

          tant al l rispundi a chl chi vn pret
          durnt il d; ma apena ca si f nt,
          un sn contrari al vn da nu alst.649

          Di nuf din di Pigmlion, chl simit
          traditu e lari e paricida
          chempasudt si veva cul oru di Sicht;650

          e la miria di chel tirt di Mida
          che patt al veva pa la so domanda ngrda,
          che ridi a f cuant ca  ben pensada.

          Dal mat dAcn, po, ognn si recurda
          da la so trufa, s che da la ira
          di Gjosul snt encjam la muarduda.

          E dopo acun cul so omp Safra;
          laudn i scals cal  vt Eliodoru;
          e ininfmia dut stu mont al zira

          Polinstor che copt l  Polidoru:
          taj ltins timps a si snt sig: Hej, Cras,
          dni, chi ti lu ss, di sl saja l oru?

          Ogni tant un al parla alt e 'l altri bas
          secnt lafesin che a z ni spirona,
          prin amondi furt e dopa pas p bas:

          per al ben che al d si ghi rana,
          i no eri l nic j, ma uch visn
          no si feva sinti altra persona

          Nui rin z parts da stu Capetn651
          ei si sbrigvin di z sempri pndavnt
          ncja sa no era fsil in ta stu stret cjamn,

          cuant chj i vevi sintt, comalc cal v colnt,
          treml mont; e alr un frit i vevi sintt
          comun che a la murt si st visinnt:

          a  vera che cuss furt Del652 nol scjasava dut
          prin che Latonan ic ghi fas il nit
          ea partur i doj vuj dal cjl si vs mett.

          Un grant sig al era dopo di l par dt partt,
          tal, chel me mestri si veva virs di me  voltt,
          dint: Ti ss cun me: no sntiti vilt.

          Gloria in excelsis Deo,653mi veva somet
          che dcjus a divin, da chl che di cap,
          a stent, da dut chel cjant miera dt.

          Fers i stvin nultris l a sinti,
          comi pastus ca vvin par prin sintt chel cjnt,
          fin che chl e li scsis zdis a rin a fin.

          Di nuf alr avnt pal nustri cjamn sant,
          vuardnt li mbris distirdis in cjera,
          ca si stvin belz di nuf lamentnt.

          L ignor no mi veva maj cun tanta guera
          ft vign cuss tanta voja di savej;
          se la memoria mi resta vera

          che aloran tal pensej mi pareva di vej;
          e di domand ieri masa ansius,
          e l djodi alc da besu i no vevil podej:

          cuss i zevindavnt tmit e penserus.







Cjnt Vincjunsin
          Che sit naturl che maj si ssia,
          fu che cun laga che cun ch la fruta
          samaritna654 domandt a veva la grsia,

          mi muardeva, endavu a la svelta,
          ntrigt daj spirs, i zevi al me duca,
          patnt pur j da la justa vendeta.

          E prpit comcal descrf il Luca,
          Crist jodt al era stt da doj in strada,

          dopche dal sepulcri tornt al era uc,655

          co nombrena, davu di nu vegnuda,
          cul pi atenta di no pest i distirs;
          parlt ni veva, prin di vila ben joduda,

          e dt ni veva: Frdis, che Diu vi dedi pas.
          Nui si rin volts a colp, e Virglio
          un daj sens ghi veva ft a chistu adats.656

          Dopo al veva tact: Tal bet concilio
          ca ti meti che cort granda e justa
          che mett mi n tal etern elio.

          Ma coma! a colp al veva dita,
          Se di z si vis par Diu puc mrit,
          cuj vi ja pa la so scjala ft da scorta?

          El me mestri: Se ben tias i sns capt
          che chistu al parta e l nzul al segnala,657
          cal zar s cuj bis ti capirs sbit.

          Ma parsche ch che d e nt a fila658
          di fil par luj no vevancjam fint,
          e Clot ansst di f par dcjus la fila,

          la so nima, su dal me e dal to sprit,
          in s a no podeva vign besola
          che coma nu no podeva vej chistu659 capt.

          Alora i eri stt j trt fu da la gran gola
          dal infir par guidalu, e pur pn s,
          fin ca podar menalu la me scula.

          Ma dmi, s'i ti ss, pars cal scjasava s
          puc f stu mont, e pars a una vus
          dcjusan part sig da ch in j.

          Cuss parlnt, di s chi eri deiderus
          al veva ben capt, che doma cul nuf sper
          si veva ft la me sit na p psula crus.

          Chl al veva tact: Maj a no sar
          che sensrdin a sedi la religion
          da la montagna660, o che p no suar.

          Chl timp lbar al  dalterasin:
          di chl chel cjl da s in s al risif
          ch a si pl cjate no di altriran.

          Par chl n ploja n tampiesta n nif
          n calgu n ruada pn s a cola
          n ta sta scjala di tre scjalns, nencja par intf:

          n nuln n nuluta si jt ca cala,
          n tons n lamps, n la fia di Traumnt,661
          chen tal aldill stes post spes a mola:

          il vapu sec a no si alsa pndavnt
          dal p alt daj tre scjalns chiai minsont,
          nd chel vicari di Pieri ghi f da sant.

          Cal tremi un puc pn j a pl si verett;
          ma par che'l vint che'n cjera a si plata,
          i no saj pars ma ch s maj al  tremt.

          Ch a trema cuant che nnima neta
          a si snt, cuant ca vn s o ca si muf
          par zn s, e a siga ben contenta.

          Al proval so stat pur il so volej nuf,
          ch, dut lbar ads di cambi convnt,
          lnima al surprnt, entr di plaej ghi pluf.662

          Prin a vors, ma a no lasal talnt
          che la gjustsia dal alt, cuntra che voja
          ca veva di pecj, a mt al tormnt.663

          E j chen ta stu post i vevi patt via
          sincsnt is e p, pur ads i vevi sintt
          na voja di zn alt, na libera voja:

          ma scju bis spirs, el teremt, tias sintt
          che par chista montagna a vn laudnt
          il Signu, che svels j fedi zn s, par dut.

          Cuss ni veva contt; maa si la steva tant
          godnt dal bevi comca era granda la sit,
          chencja j stu bevi mi lu stevi tant gustnt.

          El me sviu duce: Ormaj i jt la rit
          che ch vi la s e comca vi mola,
          il pars dal trem e dal godi la sit.664

          Ma dmi, par plaej, cuj ritu ul,
          e pars par tancju scuj distirt
          ch sotu stt? Ds, e la ran dmila.

          Tal timp lontn cuant chel bon Tito, judt
          dal grant re, vendictl veva li ferdis
          ca sbicjvinl sanc da Gjuda baratt,

          cul nn cal crs onortn ta li memris,665
          ieri j di l, rispundt al veva chel spirt,
          cun fede noncjam, ma peris famis.

          Cuss dols al eral me potic spirt,
          che, tolon666, a s tirt mi veva Roma,
          nd che la me front merett a veval mirt.

          L ncjam la zent Stasio a mi clama:
          di Tebe cjantt iai, compur dal grant Achl;
          ma colt i soj sot la secnda cjama.667

          Sul me ardu li falscjs tal me curtl668
          a colvin e a scjaldvin, da la dura flama,669
          che dut atr a luminjn, p di mil;

          da lEneide i ds, che da vera mama
          mia tant nudrt cuant chi stevi poetnt:
          sensa di ic, scrt no vars nuja di fama.

          E par si stt vif ul prpit cuant
          che Virglio al scriveva, i vars dt
          un n p di s ca mi tocjan ta stu bant.670

          Virs me sti perulis Virglio al  veva voltt
          cun mua che Tas a dieva, tant;
          ma miga dut a pl f la volontt,

          chal ridi e planzi fsil ghil z segunt
          la pasin da nd che l un e l altri al vn,
          chei p onscj a stent si tgnin, pur volnt.671

          E j i vevi suridt, comun cal fun sen;
          e tat al veva'l spirt, e nocjada  i veva dt
          in taj vuj ndul chel ver a si ls p ben;

          e Sen ben un grant sfurs672 ti tn alst,
          al veva dt, pars prpitn ta stu momnt
          iatu suridt, comchj iai ben nott?

          J ch da na banda a laltra voltt mi eri a stent:
          Tas, dt mi veva chista; che altra cun primura
          a voleva chi dis; el me mestri, atnt,

          il me suspr al sinteva, e Nosta vej poura,
          a mi ds, di parl, ma cntighi pur
          s cal vu savej cu la p granda cura.

          Alr j: Maraviti, maraviti pur,
          spirt antc, di vjmi a ridi nott;
          ma co naltra marava, par sigr.

          Chistu chen alt al tn il me vuli guidt,
          al  chel Virglio che lispirasin
          di cjant daj mis e daj dos tia dt.

          Sel me ridil pareva vej altra ran,
          ch a no era vera; crt invensi
          che chl al era che di luj tias dt espresin.

          Z ai pi lu jodevi inclinasi
          dal me mestri, ma luj al veva dt: Fradi,
          j e te i sn spirs; a nocr sbasasi.

          E chl in tal alsasi: Ben ti ps jodi
          il grant amu che a te mi scjalda
          cuant che di s chi sn p no mi recuardi,

          ei trati na ombra coma roba solida.







Cjnt Vincjaduin
          L nzul al era z davu di nu restt,
          chl che par chl tal sest zirn entrs irin,
          dopo vjmi da la front naltri P673 nett;

          e di che di vej gjustsia a volvin
          dt ni veva ca rin bes, e li so vus674
          doma cun sitiunt uch a finvin.

          E j, mancu chen altri poscj gravus
          i zevi, eai spirs svels ghi stevi davu
          cunun pas ca no miera par nuja penus,

          cuant che Virglio l veva scuminsit: L amu,
          impit da virtt, altri al  sempri mpit,
          se la so flama mostrt sia par di fu;

          e dal momnt che ch j al  capitt,
          di ft, tal limbo dal infir, Gjovenl,
          che sen da la to afesin mi stt dt,

          il me benvolej par te al  stt tal
          che maj al era stt cun majncuntrada persona,
          che curt mi somearl scal stu rivl.675

          Ma dmi, e damc ti mias di perdon
          s'i mi faj lbar di molun puc il fren,
          e tu coma compaj cun me raona:

          comee ca siansert in tal to sn
          lavarsia, tal mis di cuss tant sintimnt
          che di chl un omp coma te al era plen?

          A Stasio ghi veva sbrist da ridi sintnt
          sti perulis, ma dopo al veva rispundt:
          Ogni mot dal to amu contnt mi rnt.

          Spes a susdin rbis, un puc di dut,
          ca ni fn dubit ca sdin vris
          parsche la vera ran i no vn jodt.

          Tu ti crdischistu a sjt da li to domndis
          chji sedi stt tirt676 ta laltra vita,
          forsi pars chierin ta che bndis.677

          Tn in mins che lavarsia distanta
          da me pur masa a era, e sta dismira
          par scuj paj cjara mi lan fata.

          E sa no fs chj cjatt i vevi la me cura
          cuant che capt i vevi se che dt ti vvis,
          secjt da sta nustra puora natura,

          Pars no sostegniu, o santi brmis
          dal oru, il apett di scju purs mortaj?,
          zirnt i sintars che gran sburtdis.678

          Alora i mi eri necurt, p di maj,
          dal me grant spindi, e i mi eri pentt
          alr di chistu e di ducju i altri maj.679

          Cuncjus ca si cjatarn cul cjuf spart680
          par gnoransa di no vej savt st pecja
          net, pents, in vita on tal so lmit.681

          E a  pur ver che la colpa ca f z via
          par dreta opoisin naltri pecjt,
          insimit cun chl uchl so vert a secja:682

          alora, sji mi eri tra che zent cjatt
          ca plans lavarsia, par vign purgt
          dal so et contrari a mi veva tocjt.683

          Ads, cuant che da li crudl rmis tias cjantt,
          e di che puora disgrasiada dJocsta,
          al veva dt chl cal veva i pastorls684 cjantt,

          comca sjt da chl che Clio685 a tasta,
          tirt no ti veva ncjam tra zens fedlis
          la fede, che sensa di chl bon f nol basta.686

          Cuss esnt, cual soreli o cjandlis
          a ti vvini stenebrt cuss che dopo alst
          ti vvis davu dal pescjadu li vlis?

          E chl a luj: Tu par prin ti mi vvis invit
          a Parns a bevin ta li so grtis,
          e par prin a Diu ti mi vvis lumint.
          Ti vvis ft coma chl cal vn ta li ns scris,
          chel lumn cal tn davu no ghi zova,
          ma dopo di lujl lasa zens ben studidis,

          cuant che dt ti vvis: Il scul si rinova;
          a torna gjustsia el prin timp umn,
          e dal cjl a vn j na rasa nova.687

          Tu688 ti mias ft poeta, e tu cristin:
          ma par che miej ti jdis il me ritrt,
          a coloralu i slungjaraj la man.

          Il mont intej al era z plen doventt
          da la cristianitt, ben semenada
          da dut chel discori su leternitt;

          e la perula, z minsonada,
          dacrdu a zeva cuj nufs predicjadus;
          che a lu ghi vevi la me atensin prestada.

          A primi a rin prest vegns sens da la crus,
          che cuant che Domisin i'u veva perseguits,
          sensal me planzi no rin sts i so dolus;

          e mentri che di l i vevi ncjam i me pas,
          juds i'u vevi, e li so unsis jstis
          ft a vvin che ognaltra seta i dispress.

          E prin chji mens i Grecs in ta lghis689
          di Tebe, poetnt, i eri stt batiet;
          ma, paurus, platt i vevi li me novidis,

          e paganin par lunc timp i vevi mostrt;
          e par stu psul timu il curt srcul
          a mia par p di cuatrisnt is serclt.

          Tu duncja che vierzt i ti mias il vul
          che siert al era stt al ben chiai contt,
          mentri che si zn virs il prsin srcul,

          dmind che lantc Terensiol vn cjatt,
          Cecilio, Plauto e Vario, si ti lu ss:
          dmi nd ca sn se ognidn al  dant.

          Scju ch e Persio e j e ltris rivs,
          al veva dt il duca me, cun chel Grec i sn690
          da li Mis miej nudrs daltri so lats,

          taun srcul da la scura pren, tal prin:
          tanti vltis i raonn di chel mont691
          nd che li nustri nnis sempri a vvin.

          Euripide al  cun nu, e Antifnt,
          Simonide, Agaton e ltris pur,
          grecs che cul orr a ornvin la front.

          Ch da la to zent692 a si pl jodi pur,
          comAntigone, Delfilia e Argja,
          e che puareta di Ismene693, ic pur.

          A sjt encja ch ca  mostrt Angja:
          ch a  la fia di Tirsia e Ttis
          e cu li so sus a  pur Deidnia.

          Ch a vvin i pos tat, sti me gudis,
          di nuf atntis a vuard atorotr,
          lbars di z pn s e da partis;694

          li princuatrris dal d a rin alr
          zn davu, e la cuinta a era al timn,
          alt alsnt la punta ruvnt, comun fr,

          cuant chel me duca: I crt chi fni benn
          a z a destra, voltnt li splis al mont,
          e com'al slit znt atr dal zirn.

          Cuss dal uu past i  vvin ft cont,
          e segut i vvin il cors cun mancu suspit,
          segnalt dal spirt ca ni tegneva cont.

          Lu a zvin davnt e j ghi stevi dret
          davu ei scoltavi atnt i so discrs,
          che pa la me art di poet mi dvin dilt.

          Ma dut tun colp al veva rot scju biej discrs
          un rbul che cjatt i vvin in mis la strada,
          cun mils bis, dal odor amondi dols;

          e comche a un pinn alt ghi v la butada
          da braga a rams, cuss a chl in j,
          par che nisn ghi fs na scalada.

          Dand chel nustri z al era siert s,
          da na rocjan alta gotavaun licu clar
          chen ta li fuis al zeva a spndisi s.

          Movs si vvin i doj pos virs il morr695
          cuant che na vus dal dentri da li frscjs
          sigt a veva: Stu mangj vi sar tant cjr.696

          Dopo a veva dt: P ghi pensava a li nsis
          Maria, ca fsin bnis entris,
          che a la so bocja, ca rispnt ads par vultris.697

          E li antchis romnis contntis
          a rin aga di bevi; e Danil
          mangjt nol veva maj alc che rbis vris.698

          Ta lett dal oru, cuant che dut a era bil,
          gustis a rin par la fn li glndis
          e pa la sit ogni rvul al era mil.

          Mangjnt doma mils e cavaltis,
          il Batsta a si veva nudrt in tal dert:
          par chl luj al era grant e plen di glris,699

          tant dsi cul mant dEvangelst cujrt.







Cjnt Vincjatrein
          Mentri chei vuj in ta li frscjs vrdis
          i ziravi, coma cal f di slit
          chl che cjasnt usij al pirt ris,

          comaun bon paril me duca Fil me, mi veva dt,
          vn avnt, chel timp ca nie stt 'segnt
          ualu a ni tcja cun p mrit.

          Il sgurt, el me pas pur, i vevi a colp voltt
          virs i mstris, che cuss ben a discorvin
          che sensa sfurs mi tegnevi a lu tact.

          Ma co che planzi e cjant sintt i vvin
          Labia mea, Domine in maniera
          tal che dilt e dolu fuart i sintvin.

          O dols pari me, i sntiu roba vera?
          tact  i vevi j. E luj: nimis ca stn
          forsi provnt di z fu da stu post ca ju siera.700

          Alr comchei pelegrns penserus a fn,
          pasnt par strada zent ca no cognsin,
          cha lu si vltin ma sempri avnt a vn,

          cuss di par davu svels a vgnin
          tncjus sprs che mirnt, ni sorpasvin:
          silensius e devs a ni mirvin.

          I vuj scurs enfoss dcjus a vvin,
          cu la mua cuss magra e plida
          che doma pil e vus a somevin:

          i no crt che cun scusa cuss tirada
          tant sc Erisitn701 al fs stt ft,
          cuant chel din al temeva, a la granda.

          co, j mieri a pens sofermt,
          la zent ca  zuda a pirdi Gjerualm,
          cuant che Maria di bec al f ghi veva dt!

          I bus daj vuj anej a parvin, di gjmis sensa sen:
          chl chen tal muu daj mis al ls om,
          ch al var tant ben cognost la em.

          Cuj al crodarsia che l odu dun pom
          tant podej al vs e bramal geners,
          e chl dunaga pur, sensa savej com?702

          Zi pensavi al pars ca rin afams,
          pa la ran chencjam no sjodeva
          da la pil scajoa e curps secjs,

          cuant che dal p font dal cjf al voltava
          i vuj virs me un spirt, fisnt me par dut
          e signt furt: Ma jt cuj chi jt. Ma v!

          Di mua maj lu vars ricognost,
          ma maj, e pur da la so vus i vevi ben capt
          cuj cal era, ma no dal so aspit brut.

          Chista falscja703 a mi veva rimpijt sbit
          la cognosensa di stu cjf dut cambit,
          e la mua di Faris i vevi percept.

          No badighi, v, al aspit dut secjt,
          al veva pret, che la pil cuss mimbruts;
          magri magri, purtrp, i soj doventt.

          Ma dmi di te e di chej doj spris
          ca mi par ca ti stn fant di scorta:
          s, conta pur, che ji soj dut orlis.

          La to mua, che dolt mi veva z muarta,
          i plans encjads cun altritnt dolu,
          rispundt ghi vevi, tal jdila cuss stuarta.

          Ma, Diu bon, dmi s ca vi sfua fu:
          no fami dii intnt chi mi maravej,
          che mal al pl dii chl che altri al n tal cu.

          Alora luj a mi: Dal divn volej
          j a vn virttn ta laga en ta la planta
          chjodt tias davu, che par chl p no soj intej.

          Duta chista zent che planznt a cjanta
          par vej vt gola fu dogni miura,
          chn fan en sit si rif di nuf santa.

          Di mangj e bevi ni f voja pura
          l odu che ful vn dal frut e dal sclaps
          chent stu len si spnt pa la verdura.

          E no doma na volta, in ta sta curns
          zirnt, si rinfrscja la nustra pena:
          co chenvensi di godimnt, penai ds,

          che che voja a chej rbuj ni mena
          che ment al veva Crist a dii: Eli,
          cuant che libert ni veva cu la so vena.704

          E j alr a luj: Foris, da chel d
          cuant chi tias cambit mont a miej vita,
          nencja sincuantis no sn pass fin ch.

          Se di pecj a chel punt da la to vita
          p no ti podvis, prin di che ora
          cuant chil bon dolu a Diu ni riconeta,

          coma sotu belz rivt ch parzora?
          i ti crodevincjam la j di sot
          ind chel timp cul timp a si ristora.705

          Alr luj a mi: Cuss svelt a mia mt
          a cjoj e bevil dols amr daj martrs
          la so Nela cun chel so planzi devt.

          Cul so tant pre e cuj so susprs
          cjlt a mia dal plan ind ca si speta706
          e judt mi  a sorpas i ltris zrs.

          Diu tant p al gusta e dileta
          la me vedulutaohl ben chi ghiai volt!
          cuant p il so ben lu f ic besoluta;

          ch la Barbagja di Sardegna a n dut
          p plena di fminis onstis
          che la Barbagja dind chji soj vegnt.707

          O bon fradi, cuss a sn li rbis!
          Il timp da vign lu jt belz tant ben
          ca no sarn sti ris ch tant antchis,

          cuant che dal pulpit ton si sintar ben
          cuntra chel scndul da li florentnis
          che li ttis fu jodi a fn dal so sen.

          Culis brbaris maj, o saracnis,
          a rini che par flis z cujrtis
          a ocorvin les di spirt o les civlis?708

          Ma se sigris a fsin li svergogndis
          di chl chel cjl al st z par lu preparnt,
          par sig a varsin z li bcis virtis;

          che sel jodindavnt no mi st ngannt,
          prin a pat a zarn che a meti s pel
          chej chads consols a sn ninanainnt.709

          O fradi, ti tentu platt? Dmi chl.
          Jitu che no doma j, ma pur chista zent
          ti st mirnt, ul chal soreli ti ghi fs vel.710

          Alr j a luj: S'i no ti jdis a stent
          s chi ti ris par me e j par te,
          chel pensejl dar puc gustn ta stu momnt.

          Di sta vita cjlt mia chl che di me
          ti js pndavnt, laltra d, cuant che rotonda711
          la su di chl sia mostradan front di me,

          el soreli i vevi mostrt. Chl pa la profonda
          nt mia ment di chej ca sn prpit murs
          cun chista cjr vera che lujl seconda.712

          Da la j mian tirt s i so cunfurs,
          vegnntn s e atr da la montagna
          chandresa vultris chel mont al  ft sturs.

          Chistnima dt a  ca vu simi compagna
          fin chi rivaraj l ca Beatrs,
          ind che ic stesa mi sar compagna.

          Virglio al  chistu che cuss mi ds,
          el me dit a lu veva 'ndict, e chel altri al  chel spirt
          che par chl puc f scjast a  ogni curns

          di stu mont, cal vu che da ch al zedi, chel spirt.713







Cjnt Vincjacuatrin
          Nl dii il z, nl diil dii al feva
          ralent; ma, discurnt, i zvin furt,
          comna naf che cun bon vint davu a zeva;

          e ogni sprit, soment do vltis murt,
          cuj so vuj nfoss si maraveva
          cuant che dal me vivi si veva necurt.

          E j, cul me parl chavnt al parava,
          i vevi dt: Tal z s chista714 forsi a tarda
          p che sa no fs par chl che cun me al v.

          Ma dmi, si ti lu ss, nd ca  Picarda;
          dmi sen ta sta zent an d cualchiduna
          di mrit che cuss fsa mi vuarda.

          Me su, che tra l si biela e buna
          no saj cual che p a fs, a z ca gt
          ln tal alt Olimpo la so corona.

          Cuss al veva tact, e dopo: Ch i no sn sot
          divit di nomin i spirs, che dut svant
          pal din al l nustri lineamnt, che p no sjt.

          Chist, a luj puntnt il dit, al  Bonunt,715
          Bonunt da Luca; e che mua l,
          che pil e vus a  p di ch daltri sprit,

          taj so bras716 la Gliia Santa al veva vt ul:
          dal Tors al era, e al purgava par din
          li bitis al vin che tant ghi vvin ft gola.717

          Tncjus ltris mi veva nomint, un a un;
          e dsi noms dcjus contns a parvin,
          e malcontns i non d'avevi jods, nencja un.

          Jodt i vevi che a vuit, par fan, i dincj ghi zvin
          dUbaldn da la Pila e Boniofasiu
          che tncjus a luj, da bon pastu a zvin.718

          Jodt i vevi il sir marchis che p spsiu
          al veva vt di bevi a Forl, senssi maj sut,
          e tal al era da no sntisi ssiu.

          Ma comcal f chl cal jt, stimnt in dut
          p chist che ltris, cuss j a chel di Luca,
          che tant curius di me mi veva part.

          Lujl borbotava; a mi pr Gentuca
          di vej sintt, ul719 cal patval turmnt
          da la gjustsia, che tant ju fra720 uc.

          O spirt, i vevi dt, chi ti prs tirt a simnt
          di parl cun me, fati pur intindi,
          chi zini cul to dii ducju doj godnt.

          Na zovinuta jodi ti podars chistu d,
          al veva scuminsit, ca ti far godi
          la me sitt, encj se p dun la cridi.

          Via ti zars cun chistu antijodi:
          se'l me murmur ti vs mett in eru,
          rbis vris il just ti far jodi.

          Ma dmi se ji jt prpit chl che fu
          al  trt li rmis nvis ca vn  cuss tacnt:
          Fminis chi sis partdis al amu.721

          E j a luj: Ji soj ft cuss, che cuant
          chAmu mispra, i noti; e s'i snt
          che dentri mi parla, fu i vaj contnt.

          O fradi, al veva dt, ads i jt l impedimnt
          chel Nodr e Guiton e me al veva tegnt
          lontn dal nuf stil e bil722 che ji snt!

          Ben i jt li vustri pnis, coma chen dut,
          davu da lispiratu723, a stn strtis;
          che cu li nstris noera maj susedt;

          e se un al vu z p a li lngis,
          altri no ghi jt dal un o dal altri stil;
          e, sodisft, nol veva dt altri perulis.

          Comi usij che dunvir a stn lunc il Nil,
          in ta laria ogni tant a somjn na schiera,
          ma dopo un davu laltri svels a svulin a fil;

          cuss duta la zent che l a era,
          voltnt il cjf, slungjt a veval pas,
          tant par magrsa e volej liera.

          E comun che di trot no ghimpuarts,
          zl lasars i compis, restnt in davu
          a spet chel grant tir flt a si sfogs,

          cuss i'u veva lass ca passin ducju lu
          Foris, e davu di me al era vegnt,
          dint: Di nuf cuant si jodarnu, o signu?

          No saj cuant chi vivaraj, ghi vevi rispundt;
          ma sensaltri no tornaraj cuss tant prest
          che a la rivai no saraj z cun volej vegnt;724

          e chel post ind chi vivevi, dal rest,
          di d in d sempri p a si spolpa
          e a f na bruta fin al pr dispst.

          Ads v, al veva dt, che chl che p al 'n colpa,
          ji jt pa la coda duna bstia trt
          virs la val nd che maj nisn si scolpa.

          Sta bstia a pas sempri p celert
          a v, e ghi d na tal sacagnada
          da las chistu pur diu725 dal dut masacrt.

          Sti rdis726 noan tant p di na voltada,
          e alst al veva i vuj al cjl, prin dsiti clar
          s che da me no pl p si mostrada.

          Ma tu resta pur ch; chel timp al  cjr
          in ta chistu post, che j in pirt masa
          cjaminnt cun te, cuss, pari a par.

          Comche galopnt a vltis al vn tal virt
          un cavalir, la prima linea saltnt,
          e ndavnt al v par fasi l onu dal prin urt,

          cuss da nul era zt, cun pas altritnt grant;
          e j i vevi part via a z cun chej doj
          ca rin zs il mont cuss tant luminnt.

          E cuant chendavu ni veva last besoj,
          tant che a stent a jdilui rivvin,
          comcha stent i seguvi dal so diil troj,

          vrdis e plnis li ramsis a parvin
          di naltri milusr, e no tant lontn,
          parsche i me vuj prpit ads lu jodvin.

          Sot viera zent chalsava l una e laltra man,
          e ca sigava no saj s virs li frscjs,
          coma fruts cuant che alc a brmin invn,

          e ca prejn, e il pret nuja nol ds,
          ma par fighi vign la voja p granda
          al tn alt s ca brmin e a vurdin fs.

          Dopo, scjasnt li splis727, via a era zuda;
          e nu visn dal grant rbul i rin vegns,
          che al tant lagrim e prel scolt nol d.

          No stit miga zghi masa visins:
          pn s l  un len z stt muardt da Eva,
          e lens tra chiste chl an d p dun pus.

          Tra li frscjs cualchidn cussl dieva;
          par chl Virglio e Stasio e j, stres,
          pa la banda ghi rin zs chen s a zeva.

          Recuardivi, al dieva, daj malads
          ta li nlis forms, che ben incjocs
          cuntra Teseoan lott, cuj dopli ps;728

          e daj ebros al bevi tant parts
          che Giden no jua vols coma compis
          cuant che virs Madinl  zt j fin a bas.

          Dongja di un daj rlis cuj me compis
          mi eri tegnt, sintnt clpis di gola
          segudis da purs disgrasis di guadis.729

          Vnsi dopo slungjsn ta sta strada e besola,
          mil pas e p ni vvin ment p'ndavnt,
          ognn contemplnt, sensa f perula.

          Vultris tre, a sei pensiu cuss tant?
          a colp dt a veva na vus, chj mi eri scjast
          com vigeln cuant che 'mpaurnt si st e tant.

          Par jodi cuj cal era stt, il cjf i vevi alst;
          e maj p veri sia jodtn ta na forns,
          n metl, che p lunt e rosl fs stt,

          comun chjodt i vevi cal dieva: Sa vi pls
          z pn s, uch a si f la svlta;
          par ch al v chl cal vu z virs la pas.

          L aspit so la vista mi veva cjolta;
          chj ndavu mi eri voltt ai me mstris
          comun cal v secnt di chl cal scolta.

          E coma, anuncjnt li primi lcis,
          lariuta di maj a si muf, dolsuta,
          dut plena di profn di flus e drbis;

          cuss part mi veva ca mi tocjs nariuta
          ta la front, e sintt i vevi fin la pluma730
          camplenva dodu dambroia lariuta.

          E na vus dt a veva: Bet chl che flama
          di grsia tant a lmina, che l amu dal gust
          masa bramus il pet no ghi cunsuma,

          ma al snt voja doma cuant chel gust al  just.







Cjnt Vincjasincuin
          A era lora lisa par z s pal scjaln;
          chel soreli ghi veval srcul meridin
          last al Toru e la nt al Scorpin:731

          Alora, comca fn chej cha pindul no stn,
          ma a vn via drs, sedi s ca sedi,
          se biugna di un psul sburt aan,

          entrs cuss i rin taun post stret amondi
          un davu dal altri, znt s pa la scjala
          ca ni separava, streta da jodi.

          E comil cicognt cal alsa lla
          par voja di svual, ma a nol tenta
          di bandonl nt, e j a la cala,

          cuss ieri j, cun voja basa e alta
          di f domndis, rivnt parfn al t
          cal f chl che par dii a si susta.732

          Encja sel z al era svelt, a nol veva last
          di diil bon pari me, ma dt al veva: Duncja,
          scata l arco dal dii, chi tias ben tirt.

          Alr par sigr i vevi vierzt la bocja
          e tact cuss: Comsi psia dimagr
          l ndul che nudrisi a no tocja?733

          S'i ti vs in mins coma che Maleagri
          sia cunsumt al bruasi dun stect,
          a no ti sars, al veva dt, stu pensej cuss magri;734

          e s'i ti pnsis che, a ogni vustri motu pisult
          a svusa pur tal spili la vustrimgin,
          s che dur al pr al doventa fasilt.

          Ma par chi to pensis a si cujtin,
          co ch Stsiu; e j i lu clami e prej
          che lujl vuarsi li plis ca ti dlin.

          Se j leterna vista ghi liberej,
          al veva rispundt Stsiu, che davnt di te
          ti mi disclpis di f il to volej.

          Al veva dopo tact: Se chads ti sns da me,
          fil, che ben la to mins a vuarda e risif,

          clar ti far s chads misteri ti.

          Il sanc p perft nisun maj lu bif
          da li vnis plnis di sit, mal resta,
          coma bon mangj cjlt da tula, par nuja grif,

          cal cjoj dal cu en ta ogni banda al parta
          dal curp il ben ca la forma, coma chl
          che par f ch al scorn ta ogni venuta.735

          Digert di nuf, jl v nd che p bil
          al  l tai chel dii, e di l sclapisnt
          tal sanc daltri l vn taun naturl vasl.736

          Ul nsimit si vn ducju doj coletnt,
          un dispst a pat el altri a f737
          par via dal cu stes dand cal vn ndavnt;

          e, l rivt, al taca a oper,
          prin indurnt, e vita dopo dant al v
          a s che dal so stes si l v a form.

          Fata nima, la virtt atva
          coma ch di na planta, man alc difernt,
          che chista a n motu e ch z a  a riva,

          tant dopoa f che z a si muf ea snt
          comil func marn; e da l a v
          il so grant podej in rgans convertnt.738

          Ads si slargja, fil, e ads a slungjasi a v
          la virtt ca vn dal cu dal genernt,
          e forma a duti li pars dal curp ghi d.739

          Ma comche daniml in si parlnt
          al cambi encjam no tjs: chist na cuestin
          chen ch p svius di te sbalit a n tant,

          fin a z a pens ca noera union
          fra lnima el pusbul intelt,
          chnd cal steva no sjodeva benn.

          A la verett ca vn, virs il to pt:
          tias di savej, duncja, chapena che'n tal fet740
          larticul dal sarvil al  perft,

          virs luj si voltal prin motu cun afit
          par sta granda art da la natura e ghi sofla
          dentri un nuf sprit, di virtt complt,

          che s che datf al cjta ch, a ghi cola
          n tal so si, formnt nnima sola
          ca vf e a snt e riflt da besola.741

          E se strana a ti par la me perula,
          vuarda comchel cjalt dal soreli si f vin
          cuant ca suns al most che da la vit al cola.

          Cuant che Lachsis ut a  dutl so lin,
          da la cjr si libera e di so virtt
          cun ic a parta l umn e il divn:742

          ognaltri potensil743 al resta dut mut;
          memoria, nteligensa e volontt
          tant p atvis a dovntin in dut.

          Besola a cola, sensa visi fermt,
          da marava, virs una da li rvis:
          la so via ch par prin ghi vn mostrt.

          Apena rivada ln ta che bndis,
          la fuarsanformativa a si sparns atr
          comca feva cu li pars dal curp vvis:

          e coma laria cuant ca ghi vn ploja ntr,
          eun raj dal sorelin s a si riflt,
          di tancju colus a simplens alr;

          cuss lariuta visn ch a si mt
          in che forma che ic a genera
          cun so virtt lalma che ch a veva l jt;744

          e comla flamuta, ca ghi soma,
          che par dut ghi v davu dal so fogt,
          cussl spirt il so nuf curp al seguita.

          Par via che comal so spirt stu curp al parn dut,
          ombra al  clamt; e stu spirt al muf pur
          ogni sensasin, el jodi prin di dut.

          I parln ei ridn par chist, di sigr;
          e par chist i vn lgrimis e susprs
          che vegnnt s ti pl vej sintt tu pur.

          Mentri chei deidris ni ljn taj so delrs,
          ei altri efis pur, lombra a si v formnt;
          la ran a  chista che tu ti amris.

          A la prin voltada i stvin rivnt
          a chistu punt, tegnnsi a man destra,
          ben atns ai rscjus chi zvin schivnt.

          Chistu rivn il fuc in fu al balestra
          e la curns a sofla tant flat in s
          che furt al rimandal fuc a sinistra;

          par nu a era miej par p di fu zn s,
          un davu dal altri, e ji temevil fuc
          uch, e l pura i vevi di cola j.

          Al dieval me duca: Par chistu luc
          ai vuj a miej tgnighi ben stret il fren,
          che par fun sbliu a bastars tant puc.

          Summae Deus clementiae prpit tal sen
          dal grant rdi sintt i vevi ca stvin cjantnt,
          e di voltami di voja i eri plen;

          spirs si movvin ta chistu post flament;
          che ji vuardavi lu tant comi me ps,
          spartntl jodi a chiscju e a chej, znt ndavnt.

          Sbit prin che chel cjant al termins,
          alt a sigvin: Virum non cognosc;745
          e a cjant di nuf a tacvin, bs.

          Fint chistu, di nuf a sigvin: Tal bosc
          a era Diana, e Els aa cjast
          che di Vnere a veva sintt il tosc.746

          E di nuf cjant; e dopo vjlu fermt,
          via cun fminis e mis chrin sts cascj
          comca vvin virtt e matrimoni dett.

          Stu fi crt ca ghi bastin ta scju poscj
          par dut il timp che il fuc a ju brua:
          e cuss chista cura e chiscju pascj

          a vuar la so plja ghi sarn caua.







Cjnt Vincjasejin
          I rin tal orli alr, un dopo l altri,
          chavnt i zvin, e spes il bon mestri
          mi dieva: Jt: uch no si pl cori.

          Mi bateval sorelin tal flanc destri,
          che belz i so ris dut il ocidnt
          a sblancjvin s, dut laspit celestri;

          e ji fevi, cu lombrena me, p ruvnt
          some la flama; ea stu psul sen
          jodt i vevi tanti mbris mtighi mint.

          Par sta ran a si vvin mett, ji crt ben,
          a cjacar di me, scuminsint cuss
          a dii: Stu ch di si spirt nol  sen.

          Un pus a vvin dopo provt a slungjasi
          virs di me, sempri cu na vura di rigurt
          di st l nd ca podvin scuetasi.747

          O tu chi ti vs, no par si p tart,
          ma forsi par rispit, davu daj ltris,
          rispndimi, chen sit e in fuc i rt.

          Ei no vuej che doma mi ti rispndis;
          che dcjus chscjus aan encjam p sit
          di chej da lIndia o da li Etipis.748

          Dimi comchi ti fs di te parit
          al soreli, coma sencjam cjapt
          no ti fs da la murt in ta la so rit.

          Cuss un di lu; e j z manifestt
          mi sars, se ji no fs stt atnt
          a s ca susedeva, altra nuvitt;

          pars chen tal bil mis dal cjamn ruvnt
          jodt i vevi altra zent vign virs chista;
          e a bocja virta ji miravi sta zent.

          Dogni banda si visinava svelta
          ognombra; si busvin, una una,
          svltis, godnt di sta psula fiesta:

          cuss li furms a fn, ogni una,
          cuant che mua muan fila si cjtin
          par scuprcuj sja maj?il fil da la furtuna.

          Cuant che stis ch da laltra a si lsin,
          prinencjam di vej ft un pas, alora
          dtis a sigas a colp si mtin:

          la zent nova: Sodoma e Gomora;
          e che altra: Pasifen vacja a entra
          cuss che ll scjaldinus di torul sbora.749

          Dopo, coma gr chai Mons Rifs a vn cuntra
          cuant che ltris virs i savolns a svulin,
          i prins il cjalt, i ltris il gl schivnt cun cura,

          scju spirs in part a vn, in part a vgnin;
          e, coma prima, lagrimnt a cjant si mtin
          e di sigi so emplis puc a sptin;

          e di nuf coma prima a me, si visnin
          chej stes ca mi vvin pn davu pret,
          e dcjus prons di scolt a somevin.

          E jl so volej vnt do vltis nott,
          i vevi tact: O nimis ben sigris
          di dighi, prin o dopo, pas al vustri stt,

          no sn restdis crdis n madris
          di l li pars dal me curp, ma ch ca sn
          cul so sanc e cun dtis li zuntris.

          Par no rest svurp si vaj par stu rivn:
          na siora a  las ca mi da grsia
          di pas, mortl, ogni vustri zirn.750

          Ma se la vustra granda voja ssia
          a st par fasi, cuss chel cjl vi spiti,
          che damu plen al  e tant grant si spsia,

          diimi, che sui me scrs i vi noti,
          cuj chi sis e cuj ca che marmja
          che davu dal vustri pardavu i noti?

          P marvet a nol resta par nuja
          il cjargnl, mentri cal vuarda sidint,
          cuant che, rstic, fu al vn da la Cjrnia,

          che stmbris si vvin mostrt, vinlu jodt;
          mapnche la marava si veva calmt,
          che puc a duran taj cus grancj, dopodt,751

          Bet tu che di scju nustri poscj tact
          al veva chl che prin mi siera ft visn,
          par miej mur ti vs vej un prin contt!

          Li nimis che cun nu no vgnin,
          ufindt si vvin di s che Sear, trionfnt,
          regina al sinteva ca lu clamvin:752

          Par chl da nu a vn Sodoma signt,
          e besoj si crdin, comche sintt tias,
          e cul vergognasi l rdi a vn judnt.753

          Nui vn pecjt da ermafrodtas;
          ma par no vej lumana ls oservt,
          e davu daj apets bestiaj buts,

          par vergogna nustra in nua vn nott,
          cuant chi si lasn, il nn da la trja754
          chembestialt si veva cuant ca si vevanvacjt.

          Di s chin nu a  brut ti ss na scja:
          sads par nn cuj chi sn ti vs savej,
          di cont a no  timp, e ji saj puc e nuja.

          Di savej di me col to desidej:
          Guido Guinil755 i soj; e z purgt
          par vej ben di pentmi vt il volej. 

          Coma cuant cal steva Licurgo dolort,
          a corvin i so fioj virs la mari,
          cuss i vevi ft j, mai noeri tant slancjt,756

          cuant che sintt i vevi nominl pari
          me757 e daj ltris che tant miej di me scrt
          a vvin rmis damu che dlsis a fvin scori;

          e, mut, sintnt nuja e nuja vnt dt,
          tegnnt luj di vuli un bil toc i eri zt,
          stnt atnt di no vign dal fuc lambt.

          Dopo che di vuardalu ieri past,
          mi eri ufrt di st ai so servsis
          cunun f chognn al vars ben crodt.

          E luj a mi: Il sen che tu ti lsis
          in me, da chl chi snt, clar al  cuss tant
          che nencja Let p a no cjl n scurs.

          Ma sa  pur vr s chi tias dt p avnt,
          dmi par cuala ran chi ti mstris,
          tal dii e vuard, afit par me, e tant.

          E j a luj: Li vstris rmis dlsis,
          che, par cuant cal durar l uu di vuej,
          a darn sempri tant gust a lilis.

          O fradi, al veva dt, mostrati i vuej,
          e al sprit davnt il dit al veva puntt,
          chl che daj fbris dal parl di vuej al eral miej.758

          In rmis damu e romnsos supert
          al veva i ltris, e lasa dghi ai stpis759
          che chl di Lemon al era p vanst.

          Noal vr maal sinti dii a sn dut orlis,
          e cuss a frmin la so opinin
          prin djodi dart o ran li rgulis.

          Cuss tncjus na volta ft a vvin di Guitn,
          da vus a vus pasnt doma lujl mrit,
          fin che ltris cun artan scrt, e p benn.760

          Sel privilgju ti ads stt confert
          e permett di z las tal clustri
          nd che abt di dcjus Crist al  par dirt,

          par me ds pur ul un paternostri
          o tant almancu ca basti ta stu mont,
          nd chel za pecj a nol  p nustri.

          Dopo, forsi par fighi post aun secnt
          che visn ghiera, spart al era'n tal fuc,
          comchen ta laga al f un pes, znt a font.

          A chl alora visint mi eri un puc761,
          dinghi chal so nn, coma chl dun re,
          preparnt i stevi un gran bil luc.

          E alr a dii si veva mett, su che tre:
          Tan mabellis vostre corte deman,
          quieu no me puesc ni voill a vos cobrire.

          Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;
          consiros vei la passada folor,
          e vej jausen lo joi quesper, denan.

          Ara vos prec, per aquella valor
          que vos guida al som de lescalina,
          sovenha vos a temps de ma dolor!762

          Infn platt si veva'n ta la flama visina.







Cjnt Vincjasietin
          Cuss coma cuant che i prins ris al vibra
          ul nd chel so fatu il sanc al veva spandt,
          colnt jl bro sot da laltra Libra,

          el Gange, par di l, dal misd cjalt tegnt,
          cuss al steval soreli; el d duncjal zeva,
          cuant che, contnt, l nzul di Diu ni veva part.763

          Fu da la flama al era n ta la riva
          e Beati mundo corde!764 al cjantava
          cun vus ca era, p da la nustra, viva.

          E dopo nimis sntis, p no si v
          se prin dentri di stu fuc i no sis zs
          e scoltt i visl cjnt che daldil l riva,

          cuss mi veva dt cuant che visns sirin mets;
          alr ji eri doventt, cuant chi lu vevi sintt,
          comchej chen fosa a vgnin depons.765

          Cun mans undis indavnt i eri zt,
          il fuc vuardnt e imaginnt tant furt
          curps umns che rdi i vevi z jodt.766

          Virs me li me scrtis voltt a vvin l sgurt;
          Fil me,Virglio a stu punt mi veva dt,
          uch cjat si pl turmnt, no murt!

          Recurda ben, recurda ben, al veva pur dt,
          se fin sul Gerin san e salf tiai guidt,
          p dongja di Diu tu ads di st vilt?

          Crdimi che sen tal cu ti vegns last
          di sta flama par mil is e encja p,
          nencja un cjavil nol vegnars brut.

          E si ti crdis che jn ingn ti meti,
          tn ta la to man l orli dal to vistt
          e visn di ic v pur a mtiti.

          A  ora di smtila di si mpaurt:
          zriti par  ch; vn dentri e st sigur!
          Ma j, paurus, i stevi ul, stecht.

          Cuant chjodt al veva chi stevi fer e dur,
          un puc turbt mi veva dt: Fil me, ads jt:
          tra te e Beatrs al  chistu mur.

          Comchal nn di Tisbe767 Piram al veva dibt,
          murnt, i vuj vierzt, e di nuf jodt,
          alr che rosstril morr si veva ft, comca sjt;

          cuss, doventt l a colp p molt,
          al bon duca mi eri voltt, chel nn sintnt
          chen mins di sbuigami nol veva maj smett.
          Scjast il cjf al veva alora, e dt: Ma snt!
          i restnu prpit ch?; ea colp ridt
          al veva comun frutt chun frutl st godnt.

          En tal fuc davnt di me si veva lr mett,
          prent Stasio di tgnisi sbit davu,
          che prin ni veva par un toc dividt.768

          Apenentrt mi sars butt di cu
          in taun veri bulnt par rinfrescjami,
          cuss intns al era di stu fuc il bruu.

          Aloral me bon pari, par cunfurt dami,
          di ic, di Beatrs, al discoreva,
          dint: I so vuj zi jt, a mi pr a mi.

          Guids irin da na vus ca cjantava
          di l; e di sntila fant il miej,
          fu i rin rivs ind ca si montava.769

          Venite, benedicti Patris mei,
          sintt si veva dentri di na lus che l a era
          cuss fuarta che vinst a veval me volej.

          Jl vl soreli, al veva dt, e a vn la sera:
          parit via, ma studiit il vustri pas,
          fin chel tramnt a vi scurs la cjera.

          S dres i zvin par un pasn ta la rocja
          par l che lombrena me i ris mi cjoleva
          in front dal soreli cal era z bas.

          Ognn di nu pus scjalns monttl veva
          cuant chel distudasi da la me ombra
          dt ni veva chel soreli pojtl steva.770

          E prin chin ogni banda da la cjera
          l oriznt si vs ft dut diun aspit,
          e la nt nera fs par dut l ca era,

          ognn di nu dun scjalnl veva ft lit;
          parsch la natura dal post infiact
          ni veva la fuarsa di zn s el dilt.

          Comche rumint a stvin cun trancuilitt
          li cjavris, ca rin di murbn cuss plnis
          la sn pica prin di visi pasudt,

          pal grant cjalt, in ta lombrena sidnis,
          sot vuli dal pastu sul bastn pojt
          che tant ghi zova pur par custodlis.

          E coml mandrin che ful st spes svet
          cu li so piris la nt trancul pasnt,
          sigr ca no si vars il lupo visint;

          cuss i stvin nultris tre ripont,
          j coma cjavra e lu coma pastu,
          tra sti paris che virs l alt si alsvin tant.

          Da l, asaj puc sjodeva dal di fu;
          mal bastava chel puc par che li stlis
          i jodsin p grndis e clris l di fu.

          Cuss, rumint e mirnt che rbis bilis,
          cuct mi veva'l s sn, il sn che spes, comchintnt,
          prin ca cpitin, zl cognos li nvis.

          In ta lora, i crt, cuant che dal Orint
          il prin rajl vn ta stu mont da Citerea,771
          che dal fuc damu a par sempri ardnt,

          zvina e biela tal sun mi parea
          na fmina djodi taun prat bil e grant
          che flus sa cjoleva e cjantnt a diea:

          Di savej i vis, sel me nn i zis domandnt,
          chji soj Lia772, e atr i staj movnt
          li mantis chel cjf mi stn coronnt.

          Par pari bon mi staj metnt stornamnt;
          me su Rachel, per, maj no bandna
          il so spili, ma l dutl d si atnt.773

          Di mir i so biej vuj ic a  sempri buna,
          comchi soj j dornami cu li mans;
          contntis i sn, cul jodi el f, ognuna.

          Chej splendus chal prin d si fn cuss bondns,
          chei pelegrns tant contns da jodi a sn,
          cuant che, tornnt, a si cjtin puc lontns,

          il scur scjamp a fn774 da ogni cjantn,
          el me sn pur, e par chl mi eri levt,
          e prin di me chej che grancjmstris mes a sn.

          Chel mils dols che par tanti brghis sercjt
          sempri al vn par cura daj mortaj,
          vuejl tegnar i to deidris sodisft.

          Nisn a noa maj risevt miej regaj
          di chl che da Virglio i vevi sintt,
          che tant plaej mi vva ft, p che maj.

          Na granda voja mi vevalr vegnt
          di cjatmi la s che cun ogni pas
          di cjap svul mi pareva, com' un usielt.

          Dopo visi s pa la scjala buts
          e rivs chi rin tal ultin scjaln,
          Virglio, cuj so vuj tai me vuj fiss,

          al veva dt: Fil me, li flmis che sempri a brin
          e lltris775 jodt tias, e adsn ta che part
          ti ss nd che li me facolts si frmin.

          Fin ch tiai ment cun inzn e cun art;
          ads segus il to plaej: luj ti conds.776
          Fu ti ss dal z rpid, stret e sturt.

          Jt il soreli chen front a ti f lus;
          jt sterba frscja, i flus e i rbuj
          che la cjera di besola a prods.

          Fin che, contnt, a no rvin i biej vuj777
          che, lagrimnt, a te vign mian ft,
          uch tenti sintt o v pur fra di chej.778

          N vus me n motu p ti sar dt:
          ads san, dret e lbar al l to volej:
          e just no sars cjighi sta libertt:

          par chl t su t i coroni ei mitrij.779







Cjnt Vincjotin
          Deiderus di esplor dentri e fu
          la foresta divina, densa e viva,
          che dal nuf d ghi magnificava'l splendu,

          sensa p spet i vevi last la riva,
          scjavasnt pras, e plan plan cjaminnt
          su cjera che di profn dut ampleniva.

          Nariuta tant dolsa che maj mutnt
          a si zeva i sintevin ta la front
          che, delicada, a mi zeva rinfrescjnt;

          li frscjs a trimulvin par dut stu mont
          e a si plevin pal vintn ta che banda
          nd che la primombrenal tiral bon mont;780

          ma la so pla no era tant granda
          chei usiels ca rinn ta li pntis
          dal cjant a si tirsin in banda;

          ma li primi ris dtis contntis,
          a risevvin dentri li fuis, cjantnt,
          e compagnnt cuss, e ben, li so rmis,

          comche da li ramsis si pl z scoltnt
          in ta la pineta da la spigja di Clas781
          il sirc chEulo stes  al trasforman cjnt.

          Z mi vvin plan plan  ment i me pas
          cuss tant dentri dal bosc antc che fada
          i fevi a jodi pand chi rin entrs;

          ma co cha colp fermt mi veva na rja,
          che a man sanca, cu li so ondultis,
          lerbutan ta la rivaa pleva via.

          Duti lghis ca sn di c p ntis
          a soma chimpurits a vdin,
          no comstu rvul da lghis pris,

          che a scri clris via a parvin
          pur ch che sempri erombrena, che maj
          raj di soreli e luna pas a lasvin.

          Cuj pi fers e cuj vuj i zevi ormaj
          aldil da la rojuta par gust
          la bielesa variada di stu fresc maj;782

          e l jodt i vevi, comche capit
          a pl, che a colp a ni fedi stravi
          alc di stran che daltri ni tn da pens,

          na fmina besoluta che via
          a zeva cjantnt e sielznt flu dopo flu
          ca colorvin par dut la so via.

          Ah, biela zvina, che ai ris dal amu
          ti ti scjldis, secnt duti li aparnsis,
          che sempri ni cntin dal bati dal cu,

          pstu tirati p visn di sti ghis,
          a ic ghi vevi dt, uch, in ta sta riva,
          cuss chi posi scolt s chi ti cjntis?

          In mins ti mi partis dind ca zeva
          Proserpina che volta che pierdt
          la mari ic, e ch la primavera veva.783

          Comche piruetnt a fun zirt
          su se stesa na fmina ca bala,
          eun pi prin dal altri apena tn mett,

          cuss voltt si veva, ei flors ca veva l
          a mi ufriva, chej ros e chej zaj pur,
          coma frututa che par pudu i vuj a cala;

          il me pre contnt a veva ft par sigr
          cuss visn vegnnt che la so biela vus
          ben i sintevi, com pur il so sens pr.

          Apena rivadan tal orli erbus
          che bagnt al era da lghis dal bil flun,
          su me alst a veva i vuj, regl presius:

          maj tal splendu nol  stt jodt da nisn
          vign fu daj vuj di Vnere, chAmu784
          culpidal veva, fu dogni so costn.785

          I la jodevi par di l ridi di cu
          cuj p biej flus colorsn ta li mans,
          ch uch sensa siminsal crs ogni flu.

          Doma tre pas a ni tegneval flun lontns;
          ma lElespnt, nd che Sersel era past,
          che pur vuejl frena li vanits daj umns,786

          da Leandro a nol era stt tant odit
          pal so sfrent nod fra Sert e Abt787
          che chist788 da me par no visi alr spalanct.

          Nufs i sis, e forsi parsche ji rt,
          a veva tact, in ta chistu post elt
          pa la natura umana coma nit;

          maravai vis ma no sensa suspit;
          mal salm Delectasti789 lustri al pl f
          par ben sclarvil nul dal vustri intelt.

          E tu, davnt, che me i tias sintt pre,
          ds s altri chi ti vs savej; che risposta
          i dedi, s'a ocr, al to domand.

          Laga, i vevi dt, el sun da la foresta
          a mi fn dubit ca sedi vera
          s che puc timp f a mi era stt dita.790

          La ran ti contaraj alora,
          a veva dt, di s che maravent ti ti sts
          e di sclarti dut, po, i mi daraj cura.

          Il p grant ben, che doma chl a chl791 ghi pls,
          il omp al  ft bon pal ben, e chistu luc
           ghia dt par cal podi st sempri in pas.

          Par colpa so ch al  stt amondi puc;
          par colpa so in planzi e in afn
          al  cambitl ridi onst el bil zuc.

          Parschel turbamnt che sot di s a fn
          i muvimns da lghis e da la cjera,
          che sa pdin davu dal calu a vn,

          al omp a no ghi fs nisuna guera,
          chistu mont virs il cjl sia ft tant avnt
          che lbar al  dandul ca si siera.792

          Ads pars che atorotr dut cuant
          il vintuln a si muf cul prin motu
          se ntert nol vn da altri cal st zirnt,

          chn alt, nd che dut virt ghi  a chistu
          vint pr, il so motu stes al f svintul
          e sun stu bosc, comchjodi ti ps tu;

          e lrbul svintult cuss tant al pl f,
          che cu la so virtt laria al implens,
          e ch, zirnt, dut  atrl so ben a d;

          e laltra cjera793, secnt i so mris,
          ss e dalalt, a conceps, donnt
          di divirsis virts divirsis plntis.

          Ocorarsia maravesi tant
          se, chistu savnt, a sjt cualchi planta
          chencja sensa siminsal so vert a f, dut cuant?

          Tias di savej che la cjampagna santa
          nd chi ti ss, dogni siminsa a  plena,
          el frutn caan s, la di l no si conta.794

          Laga chi tjs a no vn da na vena
          rimplenida da vapu dal frit convertt,
          coma flun che nisulnasulnt al mena;

          ma fu a vn da na fontana, tant pult,
          e par volej di Diu tant simplens
          che par duti do li bndis ben si divt.

          Fu a vn na virtt da una di sti bndis
          ca cjoj la memria dogni pecjt;
          che altra a partan mins rbis ben ftis.

          Par ch al l Let; mentri cal vn clamt
          Euno chel altri gjt; ma nol zova
          se ch e l prima a nol vn gustt:795

          Tant p alt dognaltri gust stu gust796 al v.
          E encja sa pl belz si ssia
          la to sit sensa dii roba nova,

          ti daraj naltri corolari par grsia;
          se chi ds i no crt ca ti sedi mancu grat
          sen p dal promett ads si spsia.

          Chej chen taj timps antcs aan poett
          lett dal oru cun chel so grant bil st,
          forsi dal Parns di stu post si vvinnsumit.

          Ch lumana rads a era nocenta;
          ch sjt sempri primavera e ogni frut;
          ntar al  chistu, che ognn797 al cjanta.

          Aloran davu i mi eri voltt dut
          virs i me pos, che cul so biel ridi
          a mostrvin di vej chistu ben sintt;

          e l di nuf la biela fila a jodi.798







Cjnt Vincjanovsin
          Cjantnt comna fruta chel so amu no plata,
          via a veva part cu li so perulis:
          Beati quorum tecta sunt peccata!

          E comche nnfis ca zvin beslis
          n ta lombrnis salvdis, bramnt,
          chistu s chistu n, di godi dal soreli i ris,

          alr cuntra curnt si veva movt, cjaminnt
          s pa la riva; e j ghi stevi a par,
          cun psuj pass dongja di ic restnt.

          I nustri pas norin nencjun sentenr
          cuant che li rvis tal stes timp si vvin voltt,
          cuss chi zevi par l che par prin si f clar.

          Encjam un puc i vvin cuss cjamint
          cuant che sta fiola virs me si veva zirt,
          dint: Fradi, vuarda e tn ben scoltt.

          E un luu dut taun un colp al veva lumint
          par c e par l la granda foresta,
          tant chji vevi sbit al lamp penst.

          Mal lamp, comcal vn al v a la svelta;
          chl nvnsi, durnt, p e pl splendeva,
          chjn tal pensej mi eri dt: Se caa chista?

          E na biela meloda si sinteva
          n ta laria luminoa, e in ta chel
          momnt sintt i vevi di nuf disprs par Eva.

          Che l nd chubidvin cjera e cjl,
          domla fmina, apenapen formada,
          no veva podt sufr di rest sot dun vel;799

          sot dal cual, se devota a fs restada,
          i vars sti rbis cuss tant bilis
          tant prin godt e in ogni zornada.

          Intnt che j chisti prin bielsis
          dal eterno plaej i stevi godnt,
          e bramus di prov altri delsis,

          davnt di nu, prpit comun fuc ardnt,
          nroda si era laria sot li frscjs verds;
          el cjnt dal sun dols i zvin z sintnt.800

          Se la fn, O Vrginis sacrosntis,801
          ol frit o li vis802 i vevi maj patt
          par vultris, i vors tant chads mjuddis.

          In me al vors l Elicn803 z, e sbit,
          e ca mjdi Urania pur cul so coru804
          rbis dris da pens e mtin scrt.

          Un  puc p ndavnt, sit rbuj di oru
          tal some a falsvin il lunc trat
          che tra nu al era e sti rbis doru;

          ma cuant chasaj visn di lu mi eri ft,
          chel ogt comn805, chel sens al ingana,
          nol pierdeva, pa la distansa, nisn so t,806

          la virtt cha la ran discrs ghi mena,807
          carin cjandelirs a veva sbit capt,
          comche'n tal cjant sintt a veva oana.

          Flamentn alt al era stu afr, ben defint,
          na vura p clar che la lunan tal sern
          da la mieant, plena, tal cjl sclart.

          Voltt mi eri, damirasin esnt plen,
          al me bon Virglio, ca mi veva rispundt
          cun vuj che di marava vvin pur sen.

          Virs sti grandi rbis al era lr il me vuli zt
          che virs nu plan plan si visinvin,
          che p furt na spouta si vars movt.

          Cridt mi veva la fila808: Pars ca rdin
          i to vuj cuss tant vuardnt sti lcis,
          e djodi se ca vn davu a lsin?

          Zent i vevi alr jodt, coma lu gudis,
          vignimi dongja dut di blanc vistdis,
          un blanc cuss vif che di ca809 maj ti jdis.

          A man sanca a splendvin li ghis810
          ca mi rifletvin e la me costa,
          sji la vuardavi, comca fn i spilis.

          Cuant chieri rivtn ta na punta justa
          che domal flun a mi tegneva distnt,
          par miej jodi ai me pas ghi vevi dt sosta,

          e jodt i vevi flamtis par ndavnt,
          chen davu a lasvin strchis colordis,
          cha pinej tirs ghi somevin811 tant;

          cuss che ln s a restvin distntis
          sit lstis812, che chej colus a vvin
          che l arc a fn dal soreli e di Delia i srclis.813

          In davu, sti strichis a si slungjvin
          p dal me jodi 814; e chsn ta li bndis
          no p di dis pas a li separvin.

          Sot un cuss bil cjl coma chj i ds,
          a doj a doj vincjacuatri vecjs
          corons a vegnvin di fleur di lis.815

          Dcjus a cjantvin: Benedeta816 ti ss
          tu ta li fis di Adm, e benedtis
          ca sdin par sempri li bielsis tos!

          Dopo che i flus e altri bieli erbtis
          dirimpt di men ta che altra riva
          lbaris a rin da che zens eltis,

          cuss coma lus na lusn cjl a tn viva,817
          davu di lu a rin cuatri nemaj818 rivs
          cuna frascja chognn a coronava.

          Dcjus a rin cun sis lis dots;
          plnis di vuj li plmis; ei vuj dArgus,
          se vs a fsin, compis a sarsin sts.

          A cont ben, letu, coma chi'u vevi jods,
          i no spnt p rmis; altri da dii iai,
          tant chads di p i no ds, po, di chscjus.

          Ma ls Ezechil, cal descrf ben asaj
          comchjods jua da l che il frit al vn,
          partnt cun lu vint, nul e fuc, p che maj;

          cuss, comchjods tiuasn tal so din,
          cuss, po, a rin ch, fu che li plmis
          che da Zuan819 a vgnin, lasnt il so sen.

          In tal mis di chiscju cuatri tjodvis
          un cjr, su do rdis, dal aspit trionfl,
          che un grifn820 lu tirava cu li so splis.

          Cun lis ltis, l une laltra tal e cual,
          tal mis al era fra li tre e tre lstis;
          pasnt, a chstis no ghi feva dal mal.

          Tantn alt a zvin da no podej jdilis;
          doru al era chel tant cal era usil,
          ma li altri pars blncis a rin, e rsis.821

          No che Roma a vars podt cun un cjr cuss bil
          f contnt il Africn ol ver Augst,
          ma chl dal sol puc al era visn di chl;

          chl dal soreli, che di svi Feto l veva vt gust,
          e brut al era stt pal pre da la cjera
          cuant che Gjove l era stt misterius ma just.822

          Tre fminis atr da la roda destra
          a stvin balnt; luna di colu ros
          che dal fuc puc diferenta a era;

          laltrera coma sen cjr e vus a fs
          duta cuanta dun bil smerlt fata;
          la tersa a pareva che nif frescja a fs;823

          prin stighi davu da la blancja a parvin, e basta;
          ma dopo la rosa; e al cjnt di chista
          lltris a balvin, a plan chstis e chs a la svelta.
          Da la sinistra cuatri a fvin fiesta,
          vistdis di porpora, segunt il f
          duna di lu: cun tre vuj tal cjf, chista.824

          Davu di dutl grup chjodt i vvin uc,
          co ch doj vcjus variegs taj vists
          ma ducju doj onscj e sriusn tal so f.825

          Un al era da la banda, secnt indsis,
          dal grant Ipocrate, che la natura
          ft a veva paj nemaj cun p mris;826

          chel altril mostrava la contrria cura
          cuna spada cuss lustra e ngusada827
          chencja di c dal flun mi feva poura.

          Dopo jods in d'avevi cuatri dmil partada;
          e davu di dcjus un vecju besu
          al vegneva, durmnt, cun mua sveda.828

          E scju sit829, chintr a partvin il stes colu
          daj vincjacuatri vcjus830, ma di glios
          nol veval cjf ncoront nisn di lu;

          ma di ris s e di altri flus rs:831
          daun puc p lontn un al vars zurt
          che daj vujn s ognnn flmis sttl fs.

          E cuant chel cjr miera dirimpt rivt,
          sintt a si veva un tn, e che zens dgnis
          il so z avnt a vvin a colp ralentt,

          e ch restdis a rin cun li prim insgnis.







Cjnt Trentin
          Tal momnt che il setentrin dal prin cjl,832
          che cognost maj nol l nasi nl tramnt,
          n altri nul che da la colpa il vel,

          e che l al tegneva ogni un pront
          a fl so dovej, comcal fl p bas833
          cun chl che par zn purt si tn tal timnn front,

          fer al era restt, chei vcjus ul rivs
          par prin tral grifn el setentrin stes,
          al cjr volts si rin coma par vej pas;

          e un di lu, comchel cjl mandt lu vs,
          Veni, sponsa, de Libano, al veva, cjantnt,
          vot tre vltis, ei ltris ft a vvin il stes.

          Coma che i bes al ltin invt avnt
          si farn, e svls, ognn da la so caverna,
          la cjr so, rivistida, alelujnt;

          ch pur in ta la carosa divna
          sent levs si rin, ad vocem tanti senis,
          minstros e mesagrs di vita eterna.

          Dcjus a divin: Benedictus qui venis!,
          flus sparpajnt insima e dut atr,
          Manibus, oh, date lilia plenis!

          Tal scuminsi dal d, jodt i vevi alr
          la banda orientl duta nroada,
          eun bil sern al veval cjl dut atr;

          e la mua dal Soreli a naseva ombrenada
          cuss che, par si temprada daj vapus,
          a lunc i podevi tgnila joduda:834

          cuss dal dentri di na nula di flus
          che da li mans anglichis si alsava
          e colava dentri e fu, plena di colus,

          su un vel candt e coront dulva
          compart mi veva na fmina sot vert mant
          vistida dun colu di flama viva.

          E il me sprit, che belz cuss tant
          timp past al era cha la so preensa
          stt al era, cun marava e tremnt

          sensa che i me vuj a vsin p cognosensa,
          pal mvisi di na so misterioa virtt,
          dantc amu835 sintt i vevi la gran fuarsa.

          Prin cha la vista scumbusult i fs dut
          da lalta virtt che z mi veva traft
          tant prin, cuant chencjam ieri frutt,836

          voltt mi eri alr a sinistra cul slit
          f di un fiolt cal cor virs la mama
          cuant che mal a si snt o cal  spaurt,

          par dghi a Virglio, Nencjun drama837
          di sanc mi restt ca nol stedi tremnt:
          chscjus a sn i sens da la vecja flama.

          Ma Virglio nol era p ch avnt;
          last mi veva, Virglio, dols pari;
          Virglio, che pal me ben, ben ghi volevi tant;

          n dut chl pierdt da lantca mari838
          zovtl vevan mua di tgnimi sut,
          ma co li lgrimis di nuf cori.

          Dante, pars che Virglio al  zt,
          no planzi; di planzi a no  ncjam ora;
          che ran di planzi no tias ncjam vt.

          Comamirliu che in popa en prora
          al vn a jodi la zent cal ministra
          n ta altri nafs, e di f ben a ju ncra,

          ta la banda dal cjr, che di sinistra,
          cuant chal sun dal me nn mi eri voltt,
          che par necesitt ch si registra,839

          jodt i vevi la fmina che cun cjf velt
          i vevi prin jodt sot anglica fiesta,
          che c dal flun virs me i vuj a veva levt.

          Se ben chel vel cal colava dal cjf di chista,
          serclt dut cun fuis di Minerva,840
          no la lasava some manifsta,

          cun f maestus ic a si partava,
          parnt via prpit coma chl cal ds
          mal parl p seriul tn in risrva:

           St atnt! St atnt chji soj Beatrs.
          Comti sotu degnt di vignn ta stu mont?
          No savvitu chei mis a sn ch bes?

          J mi era colt il vulin ta la clara font;841
          l jodt mi eri, el vuli a colp in ta lerba
          mi era zt pa la vergogna chi vevin front.

          Cuss la mari al f ghi par supirba,
          comche part mi veva a mi; parschel amr
          dal benvolej prpit tant a ni turba.

          Ic a veva tat; ei nzui dinsma dal altr
          In te, Domine, speravi a cjantvin,
          ma cun pedes meos tat a vvin tal cjr.

          Cuss coma nifn taj trafs chencjam a vvin,
          ta la schena dItalia si congela,
          che i vns di Sclavnia842 ch a soflvin,

          e in se stesa a si pirt dopo ca si disgla,
          basta chel pas chombrenal pirt al rispiri,
          da some fuc cal font la cjandla;843

          cuss sensa lgrimis e susprs ieri
          prin dal cjant di chej che sempri a cjntin
          secnt li ntis di chel eterno cori;844

          ma li so ntis, dlsis comca rin
          dal so du par me a contvin, comse dt
          Pars, siora, sigighi tant? a vsin,

          il glas ca mi siera ntr dal cu ndurt,
          aga e sprit si veva ft e, cun dolu
          di vuli e bocja, fu dal pet al era spart.

          Ic, restnt encjam ferman tal paju
          dal cjr, a duti li sostnsis pietis845
          li perulis a ghi veva voltt el so cu:

          Sves i stis vultrisn ta leterni lcis
          cussi che n nt n sun n altra ora
          djodi s che la j al f l omp vimpeds;

          cul me rispundi duncjal var p cura
          dintimidimi chel l da li lgrimis
          che colpa e dolu a sdin di na miura.

          No doma par pera da li rdis mgnis
          candirsin ogni siminsa al so fin,
          secnt che li stlis ghi sn compgnis,

          ma pa li grsis dal benvolej divn
          che vapus tant als a n che plovi lu fn,
          che nu846 i no podn jodi da visn,

          chistu da zovent847 nol era lontn
          par nuja, vnt volt, dal podej vej ft
          rbis cuss bilis che gran virtt aan.

          Man alc di brut e salvadil vn cambit
          un cjamp mal sement e cultivt
          cuant che pn gambal sars sal fs ben ut.

          Par cualchi timp a tgnisi s lu vevi judt;
          fanghi jodi i me vuj zovens,
          a me i lu menavi, virsl just voltt.

          Apn chal entr i scjalns si rin vierzs
          da la me secondett, e vita i vevi mutt,
          cjlt si veva luj da me, ei vuj sos su ben altri 'rin zs.

          Cuant che da cjr in sprit i vevi cambit,
          e bielesa e virtt cresuda miera,
          ben coma prima no mi veva p vuardt,

          sielznt invensi strada ca no era vera,
          lasnt che bnis par imginis flsis,
          che na promesa maj no rndin intera.

          Zovt a vvin puc li me spirasins bnis,
          chen taj suns ghi lasavi o metevin mins;
          sti prvis a rin dtis da luj gnordis!

          Tant j al era colt848 che ducju i argumns
          su la so salt tant mancu a vvin judt
          che la pierduda zent mostrighi ei so turmns.

          A  par chl chel cjamp daj murs iai viitt
          e a chl chen ta stu post a lu  guidt
          dut il me pre, planznt, ghi vevi partt.

          Il alt destn di Diul vegnars violt
          se da gust al vs da mtisi l'ghis
          dal Let sensa vej prin ben dimostrt

          chel pentimnt che jodi a fn li lgrimis.







Cjnt Trentunin
          O tu chi ti ss di l di stu flun sant,
          ndresnt il so parl virs me, spuntt,
          chencja la lamal veva ngust, e tant,

          di nuf  a veva tact, e cuss a colp segut:
          Ds, ds: ee vera o no? a st acua
          tias di d la to confesin in mrit.

          La me virtt a era cuss tant cunfua,
          che movt si veva la vus, ma prin smett
          a veva che da vign fu cjatt a vs sfea.849

          Se pnsitu tu? a veva dt dopo un mint.
          Rispndimi; che li bruti memris
          laga no tiancjam cjlt via dal dut.

          Poura e cunfuin, insimit miscjdis,
          di dii un s psul psul a mi vvin ft sust,
          ca si podeva cap doma vuardnt i lvris.

          Comca si romp la balestra al scat
          par masa tensin da la cuarda e dal arc,
          e, debula, lasta l sen a v a urt,

          cuss i eri j scopit sot di stu pent carc,
          sbicjnt fu lgrimis e grancj susprs,
          mpednt a la vus di sun furt al larc.

          Alora ic a mi: Pur savnt i me ders,
          ca ti menvin a volej ben al ben,
          che altri bramnt, po, a si crumrs,

          s cjadnis o fosl cuss tant plen
          i vvitu cjatt che, esnt zt p avnt,
          siert ti vvin il sper di chistu ben?

          E s di bon o di bil cuss tant
          in ta la front daj ltris si vvia mostrt
          da viti ft cun lu cjamin ndavnt?

          Dopo di vej un suspr amr tirt,
          a stent par rispundi i vevi cjatt la vus
          chei me lvris cun fadja a vvin formt.

          Planznt i vevi dt: Daj bens dal mont ieri golus;
          e lu cun fals plaej voltt mi vvin i pas
          cuant che lontanada850 vi ris daj nustri cus.

          E ic: Se tu ti tas o s'i ti negs
          s chi ti confsis, lo stes si savars
          da chl che dut al sognn daj to malfs!

          Ma lr cuant che un al amt da se stes
          di vej pecjt, ca s chi sn nultris
          a comcha smus la lamal ga si mets.851

          E dal momnt che tu ti ti verggnis
          daj to sblius, e parsche naltra volta
          si p furt ti tocjar par reisti li sirnis,

          pja j la ran dal planzi e scolta:
          ben ti sintars comchin altra banda
          ndirisati dovt a veva la me cjr muarta.

          N natura n art ti vvin maj avonda
          plaej ufrt comli pars dal me curp, cuss bilis,
          ca rin pren me, e a sn ads n t na bua fonda.

          E sa ti veva mancjt il p grant daj plais
          cu la me murt, cuala maj roba mortl
          podvia dopo tiratin taj so deidis?

          Ben ti vars dovt, cun chel prin colp dal
          mont da li rbis flsis, levati s
          davu di me, chi no eri p tal e cual.852

          Nocoreva las li to plmis in j,
          e spet par p plais, o da ninuta
          o daltri bens che puc ti podvis gdiu.853

          L usielt psul doj o tre a'n speta;854
          ma l davnt di chej usiej p vcjus
          invn si slargja la rit o si sata.

          Coma i fioj, plens di vergogna e sidins,
          cuj vuj in cjera sbass, ma pur scoltnt,
          ricognosnt ducju pents i so sblius,

          cuss ieri j; e ic dt a veva: Cuant
          chel scolt ti f mal, alsa la barba,
          e p dolu ncjam ti sintars vuardnt.

          Cun tant mancu reistensa al sgoba
          il nostrl855 vint un rori a sbati j,
          ol vint cal vn da la cjera di Jarba,

          chj al so comnt il cjf i vevi alst s;
          e cuant che la me mua barba a veva clamt,
          ben capt i vevi cuant che cun me a la veva s.856

          E'n tal momnt che la me mua si vev' alst,
          ca vvin smett li primi creatris
          di spandi flus il me vuli al veva oservt;

          e li me lcis, encjam puc sigris,
          jodt a vvin Beatrs chel neml a vuardava,
          chun si besu al eran do natris.857

          Di l dal flun e sot s ca la velava,
          p biela a someva dun timp past,
          e tant miej da lltris, cuant ca era viva.

          Lurtja dal pentimnt tant mi veva bect
          che di duti li rbis che cjlt mi vvin
          dal so amu, par chs i vevi un diu mat.

          Tancju displais il cu mi muardvin
          che, scunft, colt j i eri; e chist lu s
          ch che li criddis ss libert mi vvin.

          E cuant chel cu di fu ridt mi veva fuarsa,
          la fila chi vevi ncuntrt besola
          din s mi veva dt: La me man nosta las!

          Trt mi veva tal flun fin ta la gola;
          l mi trainava e avnt a zeva
          su laga, liera comna gondula.

          Visn chieri da la beda riva,
          Asperges me sintt i vevi cun sun cuss dolst,
          che tant il recuard che l descrivi pucl zova.

          I bras a veva la biela zvina vierzt;
          sotaga il cjf mi veva tegnt imbrast
          nd che aga dal flunnglutt i vevi e bevt.858

          Alora fu mi veva tirt e mi veva ufrt, bagnt,
          ln tal mis dal bal a li cuatri bilis;
          e dal bras dognuna859 cujerzt i eri stt.

          Nui sn nnfis ch, en cjl i sn stlis:860
          prin che Beatrs a vegns jn tal mont
          l rdin a vvin vt di sighi masris.861

          Ai so vuj ti partarn; ma a chel gjocnt
          lui cal  dentri, i to vuj angusarn
          che tre862 la via, che jodi a psin p a font.

          Cuai cjantnt a vvin scuminsit; e par man
          tact sbit a menami a vvin davnt dal grifn;
          virs nu voltada, Beatrs ghiera a man;

          e lu dt a vvin: Vuarda ben, vuarda benn:
          davnt daj smerldos mett ti vn
          dand chAmu z ti veva ft sinti pasin.

          Mil deidris, che p di flmis a scuetvin,
          fis a tegnvin i ms ai so vuj luns
          che sempri sul grifn fiss a stvin.

          Comal sorelin tal spili, no altrimns,
          il grifn taj so vuj863 al zeva spielasi,
          mostrnt prin l un e dopo 'l altri daj so destns.864

          A noria, letu, da maravesi
          a jodi sta roban s rest la stesa
          e zn tal so dul a tramutasi?865

          Plena di marava e contentesa
          lnima me di chel mangj a gustava
          che pl sodsfa, e p a resta la fan la stesa.

          Di s mostrnt ntnt la p alta prova,
          in tal so f, che ltris tre si rin ftis avnt,
          e ognuna al so cjnt celst a balava.

          Zira, O Beatrs, ziral to sgurt sant,
          a cjantvin, a stu ch ca ti  fedl
          e che par jditi al  ft cuss tant!

          La grsia ti pren di cjiti il vel
          da la to bocja, cuss che jodil posi ben
          s che platt ti tns dencjam p bil.

          O splendu di lus che di s sempri a vn,
          cuj palidt si ja ft sot lombrena
          dal Parns o bevtn ta la so cisterna a plen

          sensa vej di fuscha la mins plena
          tentnt di rnditi comchi tiris866
          landul che armonial cjl ti dona

          cuant chen tal clar da laria ti ti mostrvis?







Cjnt Trentaduin
          A rin i me vuj cuss atns e fiss
          in tal disbramasi di dis is di sit,867
          chei me altri sens a rin dcjus siers.

          E lu par ch e par l a vvin parit
          e puc inters; e cussl sant ridi
          a s ju trava cun lantca rit!868

          Alr la mua costrt mi vvin a mvi
          virs la me sinistra che tre zvinis,
          che Masa fs!869 i li sintevi dii;

          ma la dispoisin djodi li rbis
          cun vuj apenads dal soreli mbarlums,
          no mi lasava par nuja d' jdilis.

          Ma dopo chen stu puc di nuf i jodevi lcis
          (i ds stu puc doma par rispit di chl tant
          che atrt mi veva cu li so pars splndidis),

          jodt i vevi a man destra fasi avnt
          la gloria procesin, ca tornava
          cul soreli e li sit flmis870 davnt.

          Comche sot i scdos par salvasi a v
          na fila di solds, e a si zira cul sen871
          e, davu, dutl rest dal regimntl stes al f;

          cuss che milsia dal celestil rgn
          chavnt a zeva, a ni veva duta trapast,
          prima che il cjr al zirs il timn.

          Alr al era'l grup di zvinis ndavu tornt,
          el grifn al  veva movt il cjr benedt
          sensa ca ghi vs nisuna pluma colt.

          La zvina che tirt mi vevan tal Lt
          e j e Stasio la roda i seguvin
          che a f la so orbita mancu a ghi mt.872

          Stu alt bosc e vuit cuss i torzeonvin,
          colpa di ch chal sarpnt ghi veva crodt;
          ei pas miurs dal cjnt anglic i vvin.

          A ghi vars forsi tre trus volt
          di arco par riv ch dand chi rin
          parts, cuant che Beatrs a vign j si veva mett.

          Adm i'u vevi dcjus sints ca murmurvin
          dopo che torotr dun rbul dut svistt873
          di fuis e daltri frscjs mets sirin.

          Stu rbul che di brghisl vn p mplent
          p alt cal v, tant alt al  e tant mirt
          taj boscs da lIndia chognnl resta stupt.

          Bet tu, grifn, chi no ti ss tentt
          di becotn ta stu ln cuss dols al gust,
          che doma mal di pansal f dopo vjlu sercjt.874

          Cuss, atorotr di stu ln robust,
          a sigvin iltris; el neml alt:
          Cuss si mantn la siminsa di dutl just.

          E voltt al timn cal veva tirt,
          a lu veva tirt al pi da la nuda frascja
          e chl a ic cun ic lu veva last let.875

          Cuss pur cu li nustri plntis, cul miscj
          da la gran lus di las cun ch ca vn
          lunt davu dal ps, che cuai a tcja,876

          prin si fn sglnfis, e dopo a otn
          ognuna il so colu, prin chel sol
          i so cjavaj al tachi sot altri din;877

          fra rose viola, sensaltri p ca pl
          metnt fu colu, a si rinva la planta
          che prin a era sensa fuen vert e mol.

          Ji no lu vevi capt, n ch no si cjanta
          il cjnt che la zent a zeva cjantnt,
          n podt i vevi di scolt la cansn dut cuanta.

          Se dii i pods comca si zvin nsumint
          i vuj crudej da la Siringa878 sintnt,
          i vuj chel st a lunc sves ghi vvin costt tant,

          comun pitu che dal so mistej sintnt
          encjji mostrars comchi mi eri 'ndurmidt;
          ma chistu ca lu pitrin ltris, volnt.

          I pasinvnsi a cuant chi noeri p sturdt,
          e i ds che un grant splendu sbregt mi veva il vel
          dal sun e na vus sintt che dt mi veva: Leva sbit!

          Comche a jodi i flus dal milusr, chel
          cal  l mils cal f i nzui golus,
          e che par chl sempri fiesta si fn tal cjl,

          Pieri e Zuan e Jacu, ducju timorus
          e vinss, a rin torns a la perula
          che par rompi suns p profns a veva vus,

          e jodt p no vvin chej ca ghi fvin la,
          n il Mo n il proft Elia,
          n dal mestri la so cambiada stola;879

          cuss i eri j tornt, e jodt i vevi che pa
          ca mi vuardava e che di indirs
          a mi era prima stada lunc la roja.

          Alr j dut timorus: Nd ca  Beatrs?
          E ic: Sot da li verdi frscjs ln banda
          ti la js sintadan ta la so rads:

          jt la compagna ca la circonda:
          i ltris dopol grifn in alt a stn znt
          cuna cansn p dolsa e profonda.880

          E se alc di nuf ic a steva dint,
          ji no saj, mai saj chen taj vuj z miera
          ch ca vevan s dutl mentindimnt.

          Besla era sintadan ta sta cjera
          coma vuardia lasada l dal plaustri881
          chal rbul dal grifn stt let al era.

          Taun srcul ghi fvin di s un claustri
          li sit nnfis cun chej lumns in man
          che protes a sn dAcuiln e dAustri.882

          Uch ti sars par puc timp Silvn;883
          ti sars cun me par sempri sitadn
          di che Roma ndul che Crist al  romn.

          Per, par chej chen tal mont mal a vvin,
          vuarda ben il cjr, e chl chi tosrvis,
          na volta tornt l, scrif s, che chej lu lin.

          Cuss Beatrs; e j, dut orlis,
          ieri ai so comandamns dut devt,
          e comda ic volt, vuardt i vevi sti rbis.

          Cal sedi maj colt j cuss svelt, no crt,
          un lamp di las dal nul scur, cuant ca pluf
          da chel cunfn che s tant al  remt,

          comj l usil di Gjove jodt i vevi fun tuf
          j pal rbul, rompnghi la so scusa,
          ma encja tancju flus e fuen frsc e nuf;884

          e urtnt il cjr cun duta la so fuarsa;
          che plet si veva com'na naf in burscja,
          chen mar a sufrs da londa ogni scosa.

          Alr dentril cjr trionfl, comna frecja
          jodt i vevi na gran volp ca saltava,
          e dogni bon past a  pareva secja;885

          ma li so clpis sprcis ghi mostrava
          Beatrs cha colp ghi veva ft volt coda
          a sta bstian pil e vus, che via a zeva.

          A stu punt, pand chera prin vegnuda,
          jodt i vevi lcuila ca calavan tal
          cjr, lasnt ul duta la so plumada;886

          e comche fu a vn dun ca si snt mal,
          cuss na vus dal cjl dii si veva  sintt:
          O navuta me, sotu cargada cuss mal?

          Mi parevalr che la cjera si vs vierzt
          fra li do rdis, e che ful vegns un dragn887
          cu la codal mis dal cjr sbusnt s dut;

          e comespa chen davu a tiral spunzn,
          e la so troja di coda a se tirnt,
          e part dal font, lontant si era cun malintensin.

          Chl restt, comche grama a f ogni tant
          inta buna cjera, di pluma, data
          forsi cun ch di f dal ben p avnt,888

          si veva cujerzt di nuf, comche cujrta
          era stada lune laltra roda, el timn, chel tant
          che un rispr al tn la bocja virta.

          Cuss trasformt, stu edifsi sant
          cjfs al veva butt fu par divirs poscj e bus,
          un par ngul e tre sul timn l ndavnt:

          scju tre coma nemaj a rin corns,
          ma i cuatri un cur su a vvin par front:
          mstrus comchistu mai norin sts jods.889

          Sigura, cuai comrocjan tal alt mont,
          sintada nsima na gran putanasa890
          jodt i vevi che li sis a smenasava un mont.

          E coma paurus di pirdi sta bujsa,
          visn di ic e dret al steva un gignt;
          e ogni tant la busava, sta sosa.891

          Ma parsche cun puc pudu mi steva cjalnt,892
          di tant in tant, chel pinduln di marus
          da cjf a pi la flagelava, e tant;

          e dopo, plen di suspit e dut rabius,
          slet al veval mostri e pal bosc strisint,893
          che jodi p i no podevi i colus

          da la slondrna e dal nuf nemalt.







Cjnt Trentatrein
          Deus, venerunt gentes, cuss alternant
          ads tre, dopo cuatri894 sta dols salmoda
          li zvinis a scuminsivin, lagrimnt;

          e Beatrs, plena di susprs e pa,
          chs a scoltava in maniera che puc
          p a la crus si veva cambit Maria.

          Ma dopo che laltri vrginis ghi vvin dt luc
          a ic di dii, si veva levt dretan pi
          e rispundt a veva, colorada comal fuc:

          Modicum, et non videbitis me;
          et iterum, bieli sus ms e diltis,
          modicum, et vos videbitis me.895

          Dopo, dtis sit davnt li veva metdis,
          e davu di ic, doma cun sens, a veva mett
          me, la fiola, e chl cal era cun nultris.896

          Cuss a zeva, ei no crt ca vs podt
          dopol nonun cjera pojl so dcim pas
          cuant che cuj so vujn taj vuj mi veva un lamp mett;

          e cun trancuilitt, Vn avnt dun pas
          mi veva dt, tant che sj a parlati mi mt,
          ben dispst a scoltami ti sars.

          E alr, apnchi ghieri dirimpt,
          mi veva dt: Fradi, pars chi no ti usis
          domndis a fami? Domanda pur, e dret.

          Comchej chai superius ghi fn rivernsis
          cuant che cun lu a stn parlnt
          e a cjat no rvin li perulis,

          cuss pur j, cha parl plan plan provnt,
          i vevi tact: Madona, di s chiai biugna
          vui savis, e di s ca ghi zovars897 tant.

          E ic a mi: Dal timu e vergogna
          i vuej che tu ormaj ti ti lontnis,
          par no p parl comun chin sun si lagna.

          Pensa che stu cjr rot fin a li rdis
          dal sarpnt,  al era e nol 898; mal colpvul
          la divn vendetal varn ta li splis.

          No sar senserit par ogni scul
          lcuila chen tal cjr last a veva li plmis
          che prin di preda lu vvin ft diul;899

          chj di sigr ijt, ei conti sti rbis,
          chun timp ni partarn stlis visnis,
          dogni intp e sbaramnt sigris,

          che durnt chl un sincsnt sinc e un dis,900
          da Diu mandt, al copar la lara
          cul gignt che cun ic al feva putanis.

          A pl dasi che la me storia scura,
          comna Temi o Sfinx no ti persudi,
          par via che la mins a stropa na vura;901

          ma fra puc li rbis a sarn li Najadi
          ca risolvarn chistu enigma furt
          sensa dan a blava o piris fighi chel d.902

          Comche da me a sn dtis, tenti necurt,
          cuss paj vifs sen ghi sn sti perulis
          chel vivi nol  cheun cori virs la murt.

          E tn pur in mins, cuant chi ti li scrvis,
          di no plat comchjodt  tias la planta
          che ch a  stada robada do vltis.903

          Chl che di robala o di sclapala si vanta,
          cun bestma di ft Diu al ufnt,
          che dompar uu s creada la veva santa.

          Par vila muarduda, volnt e sufrnt
          par sincmil is e p bramt la primnima
          a veva chl chel bocnn s l era zt punnt.904

          Il to inzn al durms sa nol stima
          che par ran specjl a  di gran mrit
          sta planta e cuss sbatuda nsima.

          E se crstis no ghi vsin impedt
          ai to pensis di entrn ta la to mins,
          ca vvin paj so guscj coma li mris di Piram sufrt,905

          par via di tncjus vsis visns,
          la gjustisia di Diu, tal interdt,906
          il just valu dal rbul ti varsn mins.

          Ma pars che ji ti jtn tal intelt
          ft di piera e, impietrt, colort
          cuss chimbarlum ti f la lus dal me det,

          i vuej lo stes, sin scrt, alora piturt,
          chi ti lu prtis dentri di te, coma chl
          cal torna cul bastn cun plmis fast.907

          E j: Cuss coma sera da sigl,
          ca no cambia la figura stampada,
          da un al  ads ben segnt il me sarvil.

          Ma pars cuss tant in alt elevada
          a svulia la vustra cjara perula,
          che p ca si prova, e mancu a vn capida?

          Par chi ti cognsis, a veva dt, che scuela
          chi tias ft, e comche la so dutrina
          a cap a riva la me perula;908

          e comla vustra via da la divina
          a tant lontana cuant ca  la distansa
          da la cjera al cjl che p altl festina.909

          Alora j: Cun duta la crensa,
          da vu i no recurdi di vjmi maj stravit
          ei no snt nisn rimurs di cosinsa.

          E se tu di chistu ti ss dismintit,
          ridnt mi veva rispundt, tn chistu ben a mins,
          che vuej stes laga dal Let tias sercjt;

          e sel fuc al era comcal dsl fun taj camns,
          dal to disminti jodi si podar
          che alc di colpan deran taj to straviamns.

          Dads in s nuda a sjodar
          ogni me perula, o chs ca bstin
          di si scujrtis pa la to vista mpura.

          P luminus e na vura p plann
          si moveval soreli tal sercli di misd,
          che c o l lu jodvin, secnt l chi rin,

          cuant che fermdis si rin, comche cuss
          al f chl chendavnt ghi v a zent cal scorta
          se nuvits al cjata uch o ul,

          li sit fminis910 ta unombrena smuarta,
          nd che sot fuis vrdis e brghis nris,
          a scrin che frjdi ris che llp a parta.

          Davnt di lu, lEufrte e il Tigris
          fu a parvin sgorg di na fontana,911
          e lasasi plan plann, coma ams.

          O lus, o Gloria da la zent umana,
          se aga a ee chista ca si displa
          da un prinspit e s da s a lontana?

          Stu pre cuss mi stt rispundt: Pra
          Matelda di d욒tilu. E ch a veva rispundt,
          comcal f un  che da colpa si disla,

          la biela fmina: Tiera stt dt dut
          chistu belz da me, ei soj sigura
          che laga dal Lt platalu no veva volt.

          E Beatrs: Forsi na p gran cura,
          che a la memria sps virtt ghi gjava,
          ai so vuj sia ft la so mins dut scura.

          Ma jt l Euno che di l l deriva:
          mnilu l, e coma che tu ti ss,
          rianima la so mins, ca durmva.912

          Coma bon cristine no coma i muss
          al f so la voja da la voja dltris,
          apn che i segnaj juscj a vgnin mands;

          cuss, dopo vej li me mans cjapdis,
          movt si veva la biela fmina, e a Stsiu
          cun tant bon f ghi veva dt: Luj pur tu segus.

          Sj i vs, bon letu, encjam p spsiu
          da scrivi, un puc i vors pur cjanta
          dal bon bevi che maj mi vars ft ssiu;

          ma pars chei sfuis ducju plns a sn belz,
          ordins par sta cntica seconda,
          pn l no mi lasal fren da lart913 pas.

          Cuss tornt i eri da la santonda914
          dut rift, coma vis snis e nvis
          che di biej cjfs an dan p che avonda,

          pr e pront par z las da li stlis.







FOOTNOTES

228 (return)
[ Li Chchis a sarsin li fiis dal re di Teslia che in taj timps antcs a vvin sfidt li Mis al cjant. Sti puori filis a vvin pierdt la sfidanaturl!e a rin stdis trasformdis in chchis.]


229 (return)
[ Blu.]


230 (return)
[ Laria dal scur infernl.]


231 (return)
[ Vnere.]


232 (return)
[ Adm & Eva. A si pensa che sti stlis a vdin valu alegric; ca raprentin li virts da la prudensa, gjustsia, fuartesa di sprit, temperansa. (Vandelli)]


233 (return)
[ Lorsa granda (ursa major), che sicma ca n tal emisferi austrl a no la jt.]


234 (return)
[ Dal aspit, insoma, al era un biel puc coma me, doma che la me barba a  tant p blancjae a noa nencja biugna daj ris dal soreli par fala sfavil.]


235 (return)
[ Catn, cal sars stu barbn, al  ilumint da li cuatri virts rapreentdis da li stlis.]


236 (return)
[ A imbruns o scurs. (Dante a mi metars par sigr tal purgatori par cers vocbui chi ui, ma i no pensi ca mi butars in tal infir!)]


237 (return)
[ A  clar che Catn al crt che i pos a sn doj daj dans.]


238 (return)
[ Tre sostantfs, tre e e tre con ta sta riga. Clara lintensin, no ee vera?]


239 (return)
[ Il to volej nol pl dal me volej.]


240 (return)
[ Lultima sera da la so vita, inclua che spiritul.]


241 (return)
[ Coma ca voleva Beatrs.]


242 (return)
[ Coma se di jodi e scolt Catn a fs la vera ran dal vis daj pos. Bbiu stu Virglio!]


243 (return)
[ Che libertt morl ca si otn cuant ca si riva a vnsi li propri pasins, che cuss sps a ni tegnin incjadens.]


244 (return)
[ Encja ch Virglio, scaltri, al elta li virts di Catn, cal veva rifiutt di sotomtisi al volej di Sar. Cuss, coma cal sugers Vandelli, ch i vn na sintei di libertt morl e politica.]


245 (return)
[ Il curp.]


246 (return)
[ l Achernt.]


247 (return)
[ Beatrs.]


248 (return)
[ Catn, coma ca si jt, a si rindeva ben cont da li ceremnis ca ghi feva Virglio.]


249 (return)
[ A  stt comentt che stu vnc al raprenta lumiltt.]


250 (return)
[ L nzul cal prots lentrada dal purgatori.]


251 (return)
[ Lalegora a  clara: la zent roganta, ca si irigids, a vn distruda; a sopravf ch plena di umiltt, ca  buna di plesi a li circostnsis da la vita, encja se chstis da li vltis a ti btin furt.]


252 (return)
[ Ben purifics.]


253 (return)
[ Pa la strada ca torna tal infir.]


254 (return)
[ Si tornn in davu cul pensej a tancju di chej poscj cal  viitt tal infir, a no  da surprndisi sal  vegnt fu da chel buart cu la mua plena di cjaln o cragna. Ta naltri sens, Dante al  ch cal taca a vign purifict.]


255 (return)
[ Ch a tocja recuard Uls e i so mis che rivs fin ch a rin, per in davu a no sn p torns.]


256 (return)
[ Da Catn.]


257 (return)
[ La Libra.]


258 (return)
[ In efit, cun chstis prmis nuf rghis, Dante al vu dii che il d al st par cric. Su sti rghis, asj difsilis, i sugers di lei i crtics.]


259 (return)
[ Unaltra volta, dopo la me murt.]


260 (return)
[ Dopo chel momnt di straviamnt a ghia part che il lumn al lus encjam di p.]


261 (return)
[ Stu ch al parta li nimis a la salvasin; Carnt, la so antitei, a li parta a la perdisin. Sa sia da silzi, a miej z cun chistu.]


262 (return)
[ Aegypto in tal originl, coma ca sars just. I speri che Dante a mi perdoni.]


263 (return)
[ Il Capricorn. Il d, insma, al  z ben inoltrt.]


264 (return)
[ Tu chi ti ss vf, se fatu ch insimit dai murs?]


265 (return)
[ Par podej torn, dopo la me murt, in ta chista strada da la salvasin.]


266 (return)
[ Pars rvitu tal purgatori cuss tant timp dopo la to murt?]


267 (return)
[ L nzul timonej cal cjpa s e al parta li nimis in tal purgatori.]


268 (return)
[ Secont Vandelli, la indulgensa plenaria datan ocain dal Gjubilo di Bonifs VIII, tacada tal nadl dal [Footnote 1299: a veva vantagjt encja li nimis daj murs, puars.]


269 (return)
[ Ogni nima danada a  destinada a zn tal infir.]


270 (return)
[ Secnt cualchi comentatu, la cansn a rapreentars il plaej da la filoofa..]


271 (return)
[ Catn stes.]


272 (return)
[ Ca sars la porcara ca sia formt daj so pecjs e ca ghi impeds di vej na clara viin di Diu.]


273 (return)
[ Stu mont al l post indul che la gjustsia divina a ni f sufr paj pecjs chi vn comett, fin chi vignn dal dut purgs.]


274 (return)
[ Jodnt doma na ombrena davnt di luj, Dante al pensa di si stt bandont da Virglio. Il pur Dante a no si rnt cont che, esnt sprit, Virglio a nol f ombrena.]


275 (return)
[ Tal cjl i ris, esnt luminus, a si lsin trapas da ltris, roba ca no podarsin f sa fsin ostaculs da na sostansa fiica, coma un curp.]


276 (return)
[ A somears impusbul che un sprit al sufrs dolus corporls; man ta li mans da lonipotnsa di Diu, dut a  pusbul.]


277 (return)
[ A st di ft ca ni  impusbul cap coma che Diu al posi si na sostansa in tre persnis.]


278 (return)
[ Virglio a ni sugers di contentasi di cap il s ca , e di no z a rmpisi tant il cjaf in srcja di cap il pars di s ca .]


279 (return)
[ Se la zent a savs dut, a no sars stt necesri il proibghi a Adamo di z a sercj il frutn dal rbul dal ben e dal mal; e cuss a no sars stt necesri di butalu fu dal parads terstri; e di consegunsa a no si vars vt biugna che Crist al vegns a salvani, e via di sguit.]


280 (return)
[ Ta la costa p montagnoa da la Liguria, chen taj timps di Dante a no ra sensaltri invaduda da turscj coma ca  vuj.]


281 (return)
[ A  clar che se Virglio al cognoseva l infir, a nol cogns par nja il purgatori.]


282 (return)
[ Cun che incertesa naturl ca derivava dal jodi un vif coma Dante.]


283 (return)
[ Ferms dal curp di Dante.]


284 (return)
[ Un colp di spada a ghi veva last un brut sen ta una da li sis.]


285 (return)
[ Puart tal mut che la perula a vegneva uada da me mari, puareta, che par ic al ra puart encja il plevn di San Zuan o adiritura il Papa, puart, ca ni voleva cuss tant ben.]


286 (return)
[ Partt par torn in tal mont daj vifs.]


287 (return)
[ Stu sper al sars il sper da la salvasin, par via che ltris a pensvin che luj al fs stt dant pa la so scomnica.]


288 (return)
[ Se il vscul di Coensa al vs considert Diu no coma punitu e basta, ma encja coma pari miericordius, al vars forsi capt che j  sars stt perdont.]


289 (return)
[ Il cadvar di Manfrit, invnsi, al  stt butt fu da tern consacrt, coma ca si uava f cuj scomunics.]


290 (return)
[ I scomunics a vegnvin trasports cuj lumns distuds, coma cal  stt il cau cul cadvar di Manfreit.]


291 (return)
[ Encja a un scomunict a ghi resta un pu di speransa di vign perdont da Diu, basta ca si dimostri pentt, coma caa da si stt il cau cun Manfrit, puart. Dum spiro, spero, coma cal dis Vandelli.]


292 (return)
[ Al  costrt a rest fu dal purgatori par un toc di timp lunc coma trenta vltis il timp cal era stt in pecjt.]


293 (return)
[ Li prejris ca vgnin dtis paj murs a psin ridui il timp che una puornima a  di pas tal purgatori]


294 (return)
[ La proibisin di tac la so purificasin prima dal momnt prestabilt, asumnt che stu timp a nol vegns scurtt dal pre da la zent coma Costansa stesa.]


295 (return)
[ Coma ca crodvin, par eempli, i Manichej, che par chej i mis a vvin do nimis.]


296 (return)
[ Par eempli: cuant che j i soj concentrt in tal li, i no mi rnt cont che altri al st susednt atr di me.]


297 (return)
[ Il post indul che i pos a psin tac a scal la montagna.]


298 (return)
[ Ducju poscj che ai timps di Dante a era difsil scal.]


299 (return)
[ Tal sens simblic, li lis ca ocrin par z sn ta stu scoj dal purgatori a sn lis di virtt.]


300 (return)
[ Plumn o plmis.]


301 (return)
[ Virglio.]


302 (return)
[ Ta stu punt a finiva che fesura cuai verticl ca vvin segut, e ta un plan mancu inclint a rin rivs.]


303 (return)
[ La riva da la montagna a vars, alora, nainclinasin di circa [Footnote 45: grdos.]


304 (return)
[ Il cjamin tant p svelt di Virglio al lasava il pur Dante indavu.]


305 (return)
[ Na volta sorpast un momnt di percul, al vurda in davu, contnt di si al sigr.]


306 (return)
[ Sicma che i pos a sn tal emisfri dal sud, e a stn vuardnt virs il levnt, Dante al jt il soreli alssi a sinistra invensi di destra, coma ca susedars sal fs tal emisfri dal nort.]


307 (return)
[ Il soreli (spieli) al lumina ducju doj i emisfris, chel di sot e chel di parzora.]


308 (return)
[ Sin = Gjerualm; crt = il purgatori.]


309 (return)
[ Virglio a ghi ufrs sta lesin di astronoma al pur Dante (cal soma un puc insimint coma me) par dimostrighi coma che, jodt da stu post ch, il soreli a si muf a la so sinistra.]


310 (return)
[ Cuant che ch di nu a  unvir, il soreli al  a sud dal ecuatu, e vicevrsa.]


311 (return)
[ I Ebros a jodvinda la Palestinail ecuatu a sud di lu.]


312 (return)
[ Pn s che l omp al vn tal mont dal purgatori e p li so clpis a vgnin lierdis.]


313 (return)
[ Che di si poltrn.]


314 (return)
[ Bielaga al  spett fin a la fin da la so vita prin di pentisi di cu daj so pecjs. A  par chistu che ads a ghi tcja spet fu da la puarta dal purgatori.]


315 (return)
[ Il cjl al  ben altri rbis da f che pirdi timp cun prejris ca no sn sincris.]


316 (return)
[ Un dal grup di Bielaga a si necurs che Dante al f ombrena, come un cal  encjam vif.]


317 (return)
[ Pars no sotu p reolt?]


318 (return)
[ Cuant ca si nruss di verggna un al mostradi slitsinceritt o pentimnt; e par chl al pol vign perdont p a la svelta.]


319 (return)
[ Almancu a lu varsin cjantt dut sa no fsin sts inters da Dante.]


320 (return)
[ co, chista a sars na conferma ca no vvin encjam fint da cjant il Miserere.]


321 (return)
[ I spirs, curius, a vlin che i pos a svlin las ran da la so preensa.]


322 (return)
[ Se na volta tornt tal mont Dante al prejar par lu, li so pnis a vegnarn scurtdis.]


323 (return)
[ I vapus impis a sarsin li stlis ca si jdin col di nt e chej lamps ca iluminjn li nlis sul imbrun in ta li sris destt. Tant che li stlis che i lamps a si jdin doma par un istnt.]


324 (return)
[ Chi ti vs virs la to purificasin.]


325 (return)
[ A vlin cal resti p a lunc par cognosi cualchidn par podej part nuvits a la so zent cuant cal tornan tal mont, cu la speransa che la zent ca snt li nuvits a prej par lu.]


326 (return)
[ Ben nass par via ca sn in via di otegni la so salvasin.]


327 (return)
[ I spirs a si fdin da la volontt di Dante di judjubasta che la so volontt a no vegni impedida da cualchi ostcul.]


328 (return)
[ Che fasa da lItalia ca  tal mis da la Romagna e il regnu di Napoli.]


329 (return)
[ Fan, o Fano, al sars il post indul che stu Jacu dal Cassero da Fan al  stt sotert.]


330 (return)
[ Jacu al s che il sir dste a lu odiava: dopodt, coma cal ds Vandelli, Jacu a lu veva acut di si paricida. Per a nol vars maj crodt che il so odiu al fs stt cuss intns da falu cop.]


331 (return)
[ Ch, Jacu puart, a no ocr p cal rispri. Mira e Oriaca a sn visn di Venesia.]


332 (return)
[ Boncont al vors che Dante al pres par luj par ridighi li pnis dal purgatori.]


333 (return)
[ La so puora vdula.]


334 (return)
[ Na zona tal Caentn, tra Firense e Ars.]


335 (return)
[ Un convnt.]


336 (return)
[ Pars che a stu punt lArchin al sboca in tal Arno.]


337 (return)
[ Lnzul bon al parta via lnima di Boncnt, lasnt il so curp l cal . No podnt vej lnima di Boncnt, il diu a si la cjapa cul so pur cadvar.]


338 (return)
[ Il diu al  tant control su li fursis da la natura.]


339 (return)
[ Lrno al sars stu flun real.]


340 (return)
[ Ca sars la glera o savoln o altra roba ca parta un flun in plena.]


341 (return)
[ Sta Pia, fmina di un grant sir, a soma ca sedi stada copada dal so omp, o pars cal pensava ca ghi fs stada infedl o pars cal veva intensin di spo naltra fmina, e Pia a ghi era di ostcul.]


342 (return)
[ Anelada = dt lanl; e in sguit spoada. A si pl not che sicoma che l omp di Pia a si clamava Nel (Nello), la perula anelada a  ben sielzuda.]


343 (return)
[ Un zuc di azrt bat sul tir daj ddos.]


344 (return)
[ Al pensa e ripensa a s cal vars podt f par vinsi. Nuja di inslit, purtrp, in ta sta reasin.]


345 (return)
[ Plan plan a si lbera di chej ca vorsin vej un pus daj bs cal  vinst.]


346 (return)
[ LAretn: un famus magistrt di Ars; Ghin dal Tac al era na sorta di brignt senis; chel altri al era pur luj un nbil Aretn.]


347 (return)
[ Par vej na idea clara di duta sta zent, i sugers Vandelli. L importnt a  di tegni in mins che tant Federico Novl che chl di Pisa (Farinata, f di Marzc) a sn murs cops, prima, i pensi, di sisi confess daj so pecjs. A  par chl ca stn prent Dante di racomand la zent di scju purs murs di pre par lu par scurtighi li sofernsis dal purgatori.]


348 (return)
[ Di cjaa so gjavt fu = separt dal so curp.]


349 (return)
[ Ch daj Brabns a sars Maria, la fia di un duca di Brabnt, ca vars acut Pier da la Brcja di vej tentt di violentala, cu la conseguensa ca si s. A si jt da chistu cau che stu tipo di acis a nol  dopodt na roba tant moderna.]


350 (return)
[ Un toct da lEnide.]


351 (return)
[ Il judsi divn al resta s cal  encja cuant che chej ca prjn pa lnima di un murt a rvin a ridighi a lnima il timp ca  da spndi in tal purgatori, par via che encja sensa la so intercesin, prima o dopo lnima a zars s in tal parads lo stes, secont s ca ra stt stabilt dal judsi divn.]


352 (return)
[ Chej ca previn paj murs taj timps di Virglio a no rivvin a comut la sentensa da la gjustsia divina, par via ca rin pagns, e coma pagns a no vegnvin scolts da Diu, che li so prefernsis a li veva clris.]


353 (return)
[ Prima di riv in pica dal mont dal purgatori, Dante al jodar di nuf il levasi dal soreli.]


354 (return)
[ Chistnima a sars che di Sordl, mantovn coma Virglio. Coma ca  clar da s ca segus, Dante al f di luj un smbul di amu di ptria.]


355 (return)
[ Il fren da li lgis Justininis ca varsin da govern lItalia, ma che invensi a no vegnin oservdis (la sela a  vujta).]


356 (return)
[ Prdis, vscui e ppis, fit il vustri cmpit, e lasit che Sar al fedi il so. Il Vanzli: Dighi a Sar s ca  di Sar, e a Diu s ca  di Diu. (Matt.xxii. [Footnote 21])]


357 (return)
[ Dal imperatu Asburgo cal era al podej taj timps di Dante e cal trascurava lItalia.]


358 (return)
[ La zent devota.]


359 (return)
[ Limperatu z minsont.]


360 (return)
[ Dante al vu che il cjl a ghi dedi na buna punisin a la fama dal imperatu par vej trascurt lItalia. A st di fat che, secont Vandelli, il imperatu al vegneva sasint cualchi n dopoin tal [Footnote 1308], sbit dopo ca ghi era murt so fi.]


361 (return)
[ Tant Berto che Rodolf di Asburg a sia dt da f pn ta li pars todscjs dal impr chen ta chs talinis (il ort dal impr).]


362 (return)
[ Santaflou (Santafior) a sars na conta visn di Siena ca steva znt a remengo par mans di Siena e dal Papa stes. I sirs a sarsin i cons e marchis talinszent coma ca rin i Scars di San Zuan?]


363 (return)
[ Bandonada dal imperatu, ma encja dal Papa, chen ta chej timps l al era a Avignn.]


364 (return)
[ Nol varsia il volej divn da interessi encja da la nustra puora Italia?]


365 (return)
[ Dante al  plen di irona, encja se sta irona a  amra. Dante a ghi vu ben a la so sitt, ma prpit pars ca ghi vu tant ben al  amondi crtic da la so corusin.]


366 (return)
[ Ca no stenta a rangjsi a mut so.]


367 (return)
[ Dante a ghi d una buna frecjada ai so fiorentns che, secont luj, a n la gjustsia doma in taj lvris.]


368 (return)
[ La responsabilitt di govern.]


369 (return)
[ Se Firense a era sira, a no era doventada sira par via onesta; e cuss a no mostrava nencja bon judisi. E la ps? Firense a era sempri in lota cun chistu o cun chelaltri. Cuss ch a  tanta irona.]


370 (return)
[ Sparta.]


371 (return)
[ Lirona di Dante tal uu di sta perula a  clara.]


372 (return)
[ Taj ltins mis e is.]


373 (return)
[ Lidea a  che dut chel viavaj di zent taj ufsis pblics, ca nol pl si bon pa la salt pblica, al  caut dal fat che chej al podej a cmbin spes, e no in miej.]


374 (return)
[ Pars che i so dolus a rstin, ca si zri par ch o par l.]


375 (return)
[ Virglio al  murt cuant che Otavin al era imperatu, cualchi n prima che Crist al vegns a f s cal a ft, permetnghi a la zent di purificsi in tal purgatori. Prin di Crist, chej coma Virglio a zvin in tal Limbo.]


376 (return)
[ A Sordl a no ghi pr vera di si in front di Virglio e, plen di amirasin, a lu imbrasa di nuf.]


377 (return)
[ Dante a ghi veva dita a Sordl cal veva pierdt il cjl; e cuss Sordl al pensa che Virglio al vegni dal infir.]


378 (return)
[ Il Limbo.]


379 (return)
[ I fruts a rin murs prima di vign baties.]


380 (return)
[ Li virts sntis a sarsin la fede, la speransa e la caritt. Li ltris a sarsin li virts morls e inteletuls. (Vandelli)]


381 (return)
[ Qui ambulat in tenebris nescit quo vadat (Giov.XII. [Footnote 35]), coma ca ni recuarda Vandelli.]


382 (return)
[ Il scur, o la mancjnsa da la lus dal soreli, al  da cap coma la mancjnsa da la grsia divina, che sensa di ch pin s no si riva.]


383 (return)
[ Lalegora a  clara. Par cjat la strada justa a biugna vej la lus da la grasia divina.]


384 (return)
[ Stu ch al sars un imperatu Asburgo ca si rnt cont di vej trascurt lItalia, il gjardn dal impr.]


385 (return)
[ Secont Vandelli, Arrigo VII al veva provt a risan na Italia ca patva amondi par via di guris e par via ca mancjava di gjustsia civl.]


386 (return)
[ In vita, chistu e Rodolf a rin nems, mentri che ch a vn dacordu prpit ben.]


387 (return)
[ Moldava e Elba, fluns da la Boemia.]


388 (return)
[ Doj re, scju ch, ca si dn consis.]


389 (return)
[ Cal sars Filp il Bil.]


390 (return)
[ Vandelli al sugers che limgin da la cuarda plena di virts e tegnuda atr da la vita a  biblica. In ogni cau, chel ben trest al  Pieri III di Aragona, e chel dal marn al  Carlo dAngju.]


391 (return)
[ Da pari in f.]


392 (return)
[ Chej tre chil zvin, Jacu e Federca rin fis di Pieri III di Aragona. Dante al  puc di bon da dii daj ltins doj.]


393 (return)
[ Diu stes.]


394 (return)
[ Al contrari da li ludis ca ghi f a Pieri III di Aragona, Dante al  puc di bon da dii encja dal Nan, o Carlo dAngju.]


395 (return)
[ Costansa a  p rans di vantasi dal so omp, Pieri III, che li altri dos.]


396 (return)
[ Coma ca si volts virs Diu, dinghi che in Luj a era la so speransa.]


397 (return)
[ Dante al  a colp stret da la prejra di chistnima.]


398 (return)
[ Li pntis celstis.]


399 (return)
[ Dante a ghi d coragju al letu di trapas il vel e entrn ta lalegora di sti rghis.]


400 (return)
[ Par simbolegj la miericordia di Diu.]


401 (return)
[ Da not: il vert al  il colu da la speransa, e la sensasin di velocitt creada da sti rghis a sugers la prontesa da la grsia di Diu.]


402 (return)
[ Stu ch al sars Nino Visconti, un so compaj, parnt a la lontana dal famus Cont Ugoln.]


403 (return)
[ S che prin a no si jodeva par via da la distansa, ads, sul imbrun, invnsi a si pl jodiun pensej, chistu, cal  alc dal paradosl.]


404 (return)
[ Sti ghis a sarsin chs ca seprin il mont dal purgatori da lItalia.]


405 (return)
[ La vedula di Nino a veva bandont li fsis blncis (udisroba stranada li vdulis) par spoasi di nuf cun Gales Visconti, cul cual a veva vt pucja furtuna]


406 (return)
[ Sta vena di irona a sugers che encja tal purgatori a sn bis di cjapsila cu li fminis!]


407 (return)
[ Vipera = emblema daj Viscns di Milan; gjl = emblema daj Viscns di Pisa.]


408 (return)
[ Dante a si mt a vuard virs il polo antrtic, indul che li stlis a somjn mvisi p a plan.]


409 (return)
[ Sti tre flamtis, o stlis, a sarsin smbuj da la fede, speransa e caritt. Li cuatri steltis dal prsin terct a sarsin li virts cardinlis. (Vandelli)]


410 (return)
[ Li rghis ca segusin a mtin in clar lidentitt di chistu aversari.]


411 (return)
[ La preensa dal madrs a sars ch par indic che encja a sta pura zent dal anti-purgatori a ghi tocja sufr li pnis da la tentasin!]


412 (return)
[ Dandul ca tgnin protes dal mal chej ca stn par entrn tal purgatori.]


413 (return)
[ Cord al veva vt cuss tanta cura daj sos che lnima so al veva trascurte par chl al  ch.]


414 (return)
[ La contrada daj Malspins a  cuss tant celebrada che la so fama a  cognosuda p fu da lItalia chen ta lItalia stesa.]


415 (return)
[ Dante al ealta la sioresa di scju bacns e il so valu di condotirs.]


416 (return)
[ A soma che stu trist cjaf (capo reo) al sedi stt jodt coma il demni da cualchidn, coma l amu da la potensa da ltris, comal papa da ben ltris, e via di sguit.]


417 (return)
[ Chista a  na referensa, abastansa intorgolada, dai sit is che, secnt i comentatus, Dante al pasar in taj poscj daj Malspns, in ta la Lunigiana.]


418 (return)
[ Se il volej divn a nol vs da cambisica no susedar.]


419 (return)
[ Laurora stesa. Taj prins terss, Dantein ta un mut abastansa fantaiusal d nidea di se ora ca era cuant cal era stt culpt dal sun.]


420 (return)
[ Il scorpion?I studius a no sn sigrs di cuala costelasin che Dante a si riferva.]


421 (return)
[ Al momnt la nt a era in ta la so tersa ora , ca vors dii ca rin p o mancu li nuf di sera.]


422 (return)
[ Chi eri di cjar e vus, coma Adm.]


423 (return)
[ I sinc a sarsin: Dante, Virglio, Sordl, Nin, e Cort.]


424 (return)
[ Taj tmps vcjus, secnt na storiuta contada da Ovidio, la siila a era na fmina trasformada in siila par protila da la rabia dal so omp.]


425 (return)
[ Ganimd, il p bil daj mortj, al era stt rapt da ncuila e partt las daj dos dal Olimpo a tgnighi plens i so gos di ambroia o di altra bevanda specil, che a scju dos forsi a ghi plaeva p di un bil tajt di bac.]


426 (return)
[ Cal sars chel post fra la sfera da laria e la luna.]


427 (return)
[ La mari di Achl a lu veva platt a Schir prpit par ca nol zs na d a Troja; ma il so tentatf al era stt invn, coma chi savn.]


428 (return)
[ Virglio.]


429 (return)
[ Stu ch al sars chel post indul cal veva converst cun Sordl ei ltris.]


430 (return)
[ Coma ca riulta da chl ca segus, lentrada dal purgatori a someva vierta da l cal vuardava Virglio.]


431 (return)
[ Lsia a  partida al stes momnt ca sia svet Dante.]


432 (return)
[ Ah, letu, considera sta pcja comun neo ca ghi da rilt a la puresa dal me furln!]


433 (return)
[ Smbul da laministrasin da la gjustsia.]


434 (return)
[ I comentatus di Dante a pnsin che scju tre scjalns a raprentin la gradasin da la penitensa, da la contrisin inisil a la sodisfasin ca si cjpa cuant ca si f dal ben.]


435 (return)
[ Il diamnt al rafigurars la soliditt da la Gliia, secnt i comentatus.]


436 (return)
[ Domanda, in altri perulis, di vej lasolusin par podej entrn tal purgatori.]


437 (return)
[ Mea culpa, etc.]


438 (return)
[ Na volta dentri dal purgatori, Dante al var da purificsi daj so pecjs.]


439 (return)
[ Li do clafs dal regnu dal cjl.]


440 (return)
[ Alegora: se sta claf da lasolusin a no vn uada ben, alra a no  vlida lasolusin.]


441 (return)
[ A mi par di cap chistu: la claf di oru a pol conferighi lasolusin al pecjadu pentt; che di arznt a  che ca vn uada, da li vltis cun dificultt, dal predi par otegni il pentimnt dal pecjadu, cmpit cal pl si dur.]


442 (return)
[ Chel cal vuarda indavu e cal torna a pecj al pirt la so grsia.]


443 (return)
[ Trpea: il post ind che i Romns a vvin il so teoru pblic, cul tribn Metl ca lu custodivafin che Gjulio Sar a si veva imparont dal teoru e mandt via il Metl. Cupiditas radix malorum est etcoma ca ben clarerat!]


444 (return)
[ La mancjnsa di amu sincr pal ben, ca parta la zent al pecjt, a spiega il puc uu di sta puarta e il pars ca cuss dirocada.]


445 (return)
[ La curns ca va s pal mont dal purgatori a era da la stesa largesa.]


446 (return)
[ Pas tant voluda dal omp dopo che Adm & Eva a rin sts buts fu dal ort terestripas in fin anuncjada dal nzul Gabril.]


447 (return)
[ Virglio? La fuarsa divina? Ducju doj?]


448 (return)
[ I comentatus a ni fn recuard la storita di Oza che, vnt tocjt larca, ca steva par col, sensa il perms di Diu, al era stt fulmint a colp. (I vinu da consider sta storita coma amonimnt di no meti li mans in taj afrs daj ltris, encja si pensn di fa dal ben?)]


449 (return)
[ La vista e il sinti. Li imginis a somevin cuss vris ca pareva ca cjantsin sul seriu.]


450 (return)
[ David.]


451 (return)
[ Micl a ghi li veva sundis par sisi disvistt in public, coma cal vars ft un matarn o pajso.]


452 (return)
[ Micl, la prima fmina dal re David; pa li so riis di granda siora a era stada punida cu la sterilitt.]


453 (return)
[ L imperatu Trajan.]


454 (return)
[ Il smurs di un cjavl.]


455 (return)
[ Li bandiris ca svualasvin tal vint a tegnvin rafigurada ncuila nera ta un sfont di colu ru.]


456 (return)
[ I no vuej mancjighi di rispit, ma sta veduluta a no mi pr prpit sensa pretis.]


457 (return)
[ Diu stes, che dut al jtil past, il prent e il davign. Di nuf cun rispit: Ma a nol ee un puc masa limitt, stu puart di Signu, sa nol pl maj jodi roba nova?]


458 (return)
[ Ca no si  encjam cambit in pava, o farfala.]


459 (return)
[ Asins.]


460 (return)
[ Pal amu che Diu al  paj nzui e par li stlis.]


461 (return)
[ La sapiensa? Il sant sprit?]


462 (return)
[ Chej encjam vifs a varn biugna di tntis prejris par entrn tal purgatori.]


463 (return)
[ Ch an d di chej ca n da purg pecjs p grancj daj pecjs daj ltris.]


464 (return)
[ Chej ca sn plens di grsia divina.]


465 (return)
[ Li rdis steldis a sarsin li sfris celstis.]


466 (return)
[ Talin.]


467 (return)
[ Mini.]


468 (return)
[ A n p colu, p vivacitt.]


469 (return)
[ Mentri cal era vif, Oders al bramava p di dut di si il miej minatu dal mont.]


470 (return)
[ Prin da mur, cuant che encjam al vars podt vivi e, di conseguensa, pecj, Oders a si veva pentt e cambit il so mut di vivi.]


471 (return)
[ Il genio di un artistao la so famaal dura amondi puc, se p ca nol  segut da un periodo di mediocritt.]


472 (return)
[ Dante ch al alt a s stes, pensnt sensa modestia cal sar miej di Guido Cavalcanti.]


473 (return)
[ E cuss a  cu la Gloria dal omp, ca pasa a la svelta da un a un altri.]


474 (return)
[ Una aluin, chista, al firmamnt stelr, ca si muf p a plan daj pians e da la luna.]


475 (return)
[ Il soreli.]


476 (return)
[ Di disglonf il so sprit cal  plen di orgliu o supirbia.]


477 (return)
[ A nol entra in tal purgatori.]


478 (return)
[ In efit a si ra mett l in plasa a domand la lemina ai so concitadns par podej acumul i bes ca ghi ocorvin par liber il so compaj. A no  da surprndisi se un orgolius coma luj al tremava fant chistu.]


479 (return)
[ Encja a Dante, una d, a ghi far vign la stesa tremarola cal  provt il Salvne alra al capir il parl scur.]


480 (return)
[ Grsis a la so pera di compasin, il Salvn a sia merett un post in tal purgatori. Basta ununica pera a li vltis par fani meritvuj.]


481 (return)
[ Cjaminnt insima di sti lstris, i parncj daj murs soters sot a psin vej sempri prent coma ca rin prin di mur.]


482 (return)
[ Li lstris sot daj pi.]


483 (return)
[ Lusfar stes, punt pa la so supirbia sensa fin.]


484 (return)
[ I Gigns a rin sts ridus a tocs da li satis di Gjove stes.]


485 (return)
[ Un daj archits da la tor di Babl.]


486 (return)
[ La pianura di Shinar, ind ca era stada costruda la tr di Babl.]


487 (return)
[ Pal so orgliu di vej sit fij e sit frtis, Niobe a era stada punida da Latona ca ghiu veva cops dcjus. Pal dolu Niobe a si veva dopo trasformada in ta na statua.]


488 (return)
[ Par no vign caturt daj Filistos, Saul a si veva copt cul butasin ta la so spada. (Vandelli) Saul al era ebro ma al vars fat buna figura encja coma romn!]


489 (return)
[ Aragna a era stada tramutada in ta un raj dopo ca veva sfidt Minerva in ta lart dal tesi.]


490 (return)
[ Robom al vn punt in ta che maniera ch par vej minacjt i israels ca volvin che luj ju juds.]


491 (return)
[ E a st di fat che Almen al veva adiritra copt so mari pa la vanitt di vej acett na colana ca vars partt a la murt dal so omp.]


492 (return)
[ Senacherib = re daj Asirins, copt daj so fs par vej par supirbia pierdt na guera cuntra il re di Gjudea.]


493 (return)
[ Ciro al veva ft cop il fi di Tamiri. Ic p tars a ghi veva ft taj il cjaf a Ciro e butt in ta na bota di sanc. Che Diu ni vurdi da filis cussi!]


494 (return)
[ Olofrnis, re daj Asirins, cuant cal steva combatnt chej da la Gjuda, al era zt a finla malamintri cuant che Gjudita a lu veva ft namor di ic e, coma ca susit spes cuj marus, luj al era zt a pirdi il cjaf par ice no doma par mut di dii!]


495 (return)
[ Lumiltt, sugerda da chistultima imgin, a ghi permeteva a Dante di penetr in ta la verett da li rbis cal jodeva rafigurdis in tal pavimnt.]


496 (return)
[ A sinsuria, ogni tant, Dante, cuntra i grandns di sta cjera!]


497 (return)
[ La sesta ora dal d a  fint il so cmpit. Cuss ads al  past mid.]


498 (return)
[ Coma par domandighi s cal intindeva dii.]


499 (return)
[ La ben guidada a si rifers, cun irona, a Firense.]


500 (return)
[ Cuant che a Firense a era p onestt.]


501 (return)
[ Znt s par sta scjalinada a si si strufna cuntra li paris laterls, ca sn amondi rpidis.]


502 (return)
[ Al purificha dal mal chej ca ghi vn s.]


503 (return)
[ Pars che il mont dal purgatori a si streta sempri di p pn s ca si v.]


504 (return)
[ E cuss, ispirt da la diresin dal soreli, Virglio al dect ca biugna prosegu a destra.]


505 (return)
[ Coma linvidia, ca  sensa colu, sbladida.]


506 (return)
[ Lespresin a si rifers a s ca susedeva in ta li plsis, in front da li glis durnt li msis grndis.]


507 (return)
[ La vista a ghi stada tant scurida da la so invidia da impedighi di jodi li rbis coma ca varsin da si joddis.]


508 (return)
[ Diu stes.]


509 (return)
[ Taliana.]


510 (return)
[ Il originl (si lapparo) a si visina di p a se j i impari cuj ca . La sostansa, per a no cambia. Dante, a  clar, al intnt dii che sal s di na tal nima, al pol fighi dal ben prent par ic cuant cal tornan tal mont.]


511 (return)
[ Tal sens che se la sitt vera a  la sitt di Diu, alra a si  pelegrns ( o in esilio) sa si vif in Italia o in altri bndis.]


512 (return)
[ Chej puars di svurps sints in ta li bndis di stu srcul a no psin jdilu, ma a psin sinti i so muvimns.]


513 (return)
[ Clis = Colle, un paet da la Toscana, indul che i Senis a rin sts scunfs daj Fiorentns in tal [Footnote 1269]. (Vandelli)]


514 (return)
[ Diu, vuarda cau, al veva z destint la scunfta daj Senis.]


515 (return)
[ Il mierli, da stupit, al vn fu dunvir ogni tant, crodnt ca sedi za primavera.]


516 (return)
[ Ti vs parlnt coma ca fn i vifs.]


517 (return)
[ Tal prin zirn dal purgatori, indul ca patsin i rogns.]


518 (return)
[ Par via che ic, Sapia, a  in via di salvasin.]


519 (return)
[ Un purt in ta la Marema Toscana cal  vt puc sucs; Diana a si rifers a un flun che la zent a crodeva cal pass sot di Siena.]


520 (return)
[ Ogni comandnt cal crodeva di podej f dovent grant stu purt di Talamn. Sapia al ds chistu cu na friguja di irona.]


521 (return)
[ Il Arno, chen ta li bndis di Falterona al  encjam pisult.]


522 (return)
[ L Apenn stes, dal cual Pelu (Peloro) in Sicilia al  distact dal rest da lItalia.]


523 (return)
[ La ploja stesa che dopo a implens i fluns.]


524 (return)
[ Pira tal sens di bestia, coma ca ghi era capitt ai compis di Uls par via da la stra Circe.]


525 (return)
[ Cjans ca sn doma bis da baj.]


526 (return)
[ I Pins, ca sn tant frbus ca no si lsin ingan da ltris. (Vandelli)]


527 (return)
[ L altri sprit, chel di Rinieri. Chl cal parla al  Guido dal Duce.]


528 (return)
[ A Dante.]


529 (return)
[ Persecutus daj Fiorentns.]


530 (return)
[ Firense.]


531 (return)
[ Par vej vt tanta invidia (siminsa) i rivi apena apena a vej un post ch in tal purgatori. (A podars sighi zuda amondi pu!)]


532 (return)
[ Dal pur gust di vivi. Il teritori descrt al sars la Romagna.]


533 (return)
[ Ducju scju nnsLisio, Manars, Traversar, etc.a rin sirs benjods da Dante, al contrari da la zentja minsonada un puc pn s.]


534 (return)
[ La memoria a  buna, ma di un intervl di timp amondi curt.]


535 (return)
[ Grant contrst fral bil mont di na volta e la realtt asj brututa dal d di vuj. Cuss al jodeva li rbis Dante. A resta verett che plus ca change plus cest la.]


536 (return)
[ Fa (rifiglia tal originl). A Bagnacjavl a no si fn p fioj mscjus. (Vandelli)]


537 (return)
[ Maghinardo, capofama daj Pagns.]


538 (return)
[ Par via che, murs i fioj mscjus a Ugolin a no ghi rstin che filis.]


539 (return)
[ Vandelli a ni recuarda che chstis a sn li perulis che Can a ghi veva dita d Diu dopo vej copt Abl: omnis igitur qui inveneris me, occidit me.]


540 (return)
[ S che Dante al intindeva in ta sti tre rghis al resta un misteri.]


541 (return)
[ L = tal purgatori; ch = l cal st scrivnt il poetain Italia.]


542 (return)
[ I ris a ni culpvin tal mis da la mua. Chistu al  il sens da la espresin, abastansa strana, cal ua Dantee chi ui pur j, che di luj i mi fidi.]


543 (return)
[ Sensa altra zent.]


544 (return)
[ Purgatori XIV. [Footnote 87].]


545 (return)
[ Se, savnt il efit da linvidia, al averts ltris di no si invidius par no vej di z a sufr li pnis cal sufrs luj.]


546 (return)
[ Ca si vlin ben.]


547 (return)
[ Ch a para via la metfora dal din, tacada ta la linia [Footnote 58].]


548 (return)
[ Supirbia e invdia a rin li do primi plis; rabia, avarsia, gola, lusria, e musett a sn che ltris sinc.]


549 (return)
[ I me vuj bramus di jodi che rbis nvis cal steva par ufr il zirn nuf.]


550 (return)
[ Maria.]


551 (return)
[ La fmina di Piistrt. La storia ca  di f cun scju doj a vn ripuartada dal scmbiu cal segus sbit sot.]


552 (return)
[ Stefan, chi lu recuardarn coma San Stefan par si stt martirit a Gjerualm.]


553 (return)
[ Li viions cal veva vt a rin erus doma tal sens ca no fvin part da la realtt da li rbis di ogni d.]


554 (return)
[ Il fat che ch a cjntin cun concrdia al vu dii che scju rabius a noan p che discrdia che na volta aan di vej vt fra di lu.]


555 (return)
[ A ghi sar pusbul sntisi lo stes, sensa z fu dal funroba ca no podarsin fa.]


556 (return)
[ Par che strdis tortuis e plnis di dolu dalinfir.]


557 (return)
[ Cuant chencjam ti ris in vita.]


558 (return)
[ Sintimnt, chistu, che Marco al ripetars encjao forsi p encjamal d di vuj, sa si pensa a cers governns chi vn in ziru pal mont.]


559 (return)
[ Il dbit su la corusin umana, che ads a si st radoplnt dopo vej parlt prin cun Guido dal Duce (Purg. XIV) e ads cun Marco.]


560 (return)
[ Cualchidn al mt la caua da la corusin umana in tal cjl, e ltris a la mtin ch j entri la malsia stesa di nultrispuora zent.]


561 (return)
[ I dbis di Dante a dimstrin cal vn dal mont daj svurps.]


562 (return)
[ Si no vsin libertt di asin, alra i no meretarsin n l infir n l parads.]


563 (return)
[ La sostansa di stu argumnt: se encja i sn influenss da li stlis (il cjl) al insi, lo stes i sn dots da la lus da la ran e da la libertt di silzi fral ben el mal. Si sn svius, in ltin i zn a silzi il ben. Si nobeh, Dante a nia ben ft jodi li consegunsis.]


564 (return)
[ A Diu stes. A  da oserv che par cjl ch a sintnt dii li stlis che, par cuant infls ca vdin su la zent, a sn sempri mancu potntis dal creatu.]


565 (return)
[ Prin ca esti tal mont chi cognosn. Fin a chel momnt l, Diu al  godeva coma na cualchicjusuta ca eisteva doman ta la so mins. A si pl oserv da chistu che la nustra nima, secont Dante (ca si baa, i crt, su Toms dcuina), a  na imortalitt dopla: a imortl dal momnt ca taca a vivi ta un curp umn; ma a  encja imortl in tal sens ca  sempri eistda in ta la mins dal creatu. A stu propit, a pur interesnt not che il grant romntic inglis, Wordsworth, tal so poema Intimations of Immortality, al  ut il conct da lnima ca taca a vivi duta plena di legra ta un frutt coma indicasin che lnima a eisteva encja prima cal nass il frutt.]


566 (return)
[ La guida o il fren al podars si lautoritt da la glia ca ghi mostra la strada justa da segu.]


567 (return)
[ Il re o imperatu al pl imponi che gjustsia (la tor) necesria a riv a otegni contentesa in ta stu mont en tal mont da vign.]


568 (return)
[ Il papa al pl medit su li scritris, ma a ghi mancja la capacitt di fighi distinsin fra li rbis mondnis e chs spritulis.]


569 (return)
[ Segunt il eempli dal papa, la zent a ghi v davu doma da li rbis di stu mont, trascurnt i bens spirituj.]


570 (return)
[ Il papa e limperatu, che insimit a luminvin tant la vita spiritul che la vita di stu mont.]


571 (return)
[ La fuarsa politica (spada) e che spiritul (pastorl) a sn undis in ta la stesa personail papa.]


572 (return)
[ Ogni planta a si vn a cognosi e apres dal frut ca d.]


573 (return)
[ La Lombardia, cunfinada daj flunsca ghi fn riga.]


574 (return)
[ Federic II al era in lota cul papa par via da li guris tra Ghibelns e Guelfs.]


575 (return)
[ Un cal  cualchi colpa a no ocr che ch al vedi rigurt da la zent, par via che ch dcjus a sn plens di clpis.]


576 (return)
[ Li funsins e fangu ca parta intr.]


577 (return)
[ I Levticos, prdis dal ppul israelita, a vvin da dedicasi doma a rbis spiritulis. Par chl a vegnvin eents dal eredit bens temporaj.]


578 (return)
[ Na volta a crodvin che un farc al jodeva pa na pil ca ghi cujerzeva i vuj. Na volta a crodvin tanti rbis stpidis; no coma vuj, chi ghi crodn doma a rbis vris e jstis e bilis.]


579 (return)
[ Par so tendensa naturl.]


580 (return)
[ Il uignu, ca ghi plaars cjant p di ogni altri usil. (La tristta, secont i comentatus, a sars Progne che tant a si veva rabit cuntral so omp ca veva copt il so frutt e dt da mangj al so omp! A sar vera che la donna  mobil, ma fin a stu punt?)]


581 (return)
[ Stu un al sars stt un ministro dal re da la Persia cal era zt a finla crucifs par vej tramt cuntra i Israels.]


582 (return)
[ Fa di Amata e dal re latn. Chista Lavinia a ghi era zuda spoa a Enea, cuntra il volej da la mari che, amondi puc contenta, a si veva impicjt. (Cuss a din i comentatus.)]


583 (return)
[ Chista a sars la vous dal nzul cal veva ft duta che lus ca veva svet Dante.]


584 (return)
[ La me abilitt di jodi.]


585 (return)
[ Fl ben ai ltris coma chi vorsin ca ni fsin a nusensa spet di vign pres.]


586 (return)
[ Frutn di sapinsa, che Virglio ghi dar in ta chistu intervl.]


587 (return)
[ Il amu naturl al  istintf, posedt da dcjus, sensa silta; chel volt al  dovt a la volontt dal indivduocal resta responsbil pa la so silta.]


588 (return)
[ Diu.]


589 (return)
[ I bens di stu mont.]


590 (return)
[ Dal si, o curp, ca lu spita.]


591 (return)
[ Diu.]


592 (return)
[ Chistu amu dal mal a si manifsta in tre maniris, coma spiegt in ta li tersnis ca segusin: chel dal rognt, chel dal invidius, e chel dal rabius.]


593 (return)
[ Chistu, i crt, al  di si un vsi amondi comn. Fra l altri al  chel tipo di visi ca ghi d il via a la trama di romnsos coma Il Cont di Montecrist. Se farsini chej purs dius di scritus se la zent a fs sensa vsis? Provn a pens a na Divina Comdia scrita in ta un mont indul che la zent a sensa pcis!]


594 (return)
[ Al deriva cunfurt da lidea da la ruvna dal altri.]


595 (return)
[ Ben di stu mont, ca nol pl dani contentsa asoluta. (Per scju bens, sa cpitin tal momnt just, a psin zov a fani contnse coma! Provn a pens, par esmpli, a chel can cal st susednt tal Medio Orient, tra Israelins e Palestinis. A si pl ben dighi ai Palestinis (o ai Israelins) di no fa stupiddis, di no z a scalmanasi masao adiritra suicidasi!par riv a otegni s che, dopodt, a sn bens di stu mont: na cja, un toc di cjera da podej clamala s, un stt propri. Par lu il vej sti robtis a sars sensaltri insi di granda contentsa.)]


596 (return)
[ Chej ca no sn un bil nuja a vn a fsi mstris.]


597 (return)
[ Lnima a  stada creada cu la dispoisin di am.]


598 (return)
[ La sostansa: Il vustri cap al  insi da rbis estrnis, che pal sprit a dovntin ogs damu.]


599 (return)
[ Il fuc al tnt di alssi sempri e di z a finla la s in ta ch che i medievaj a clamvin la sfera dal fuce l, cu la so sostansa, al durar par sempri.]


600 (return)
[ Par tirighi fu il mani di chista discusin scolstica i racomandi Vandelli o altri comentatus. La sostansa dal discrs, per, a  che na virttcualsasi ca sedia si dimostra doma grsis al so efit, coma in tal cau da li fuis vrdis ca fn jdj che un rbul al  vif; o coma i colus dal arcobaln ca mstrin ca st plovnt.]


601 (return)
[ P o mancu cuss: A no si s dandul cal vn il prinspit dal nustri intelt n dandul ca dervin li nustri tendnsis a volej ben, a gust il bil, etc.]


602 (return)
[ Par via che chista inclinasin a istintvaa no  derivada da silta lbara.]


603 (return)
[ Di mut che ogni prima inclinasin o vja a zedi dacrdu cun ogni altra.]


604 (return)
[ Il uu da la ran (la virtt) al juda a fa fil dret ogni prin impls.]


605 (return)
[ A  da oserv che Beatrs a si metar a discori di sta voja lbara, o lbar volej, pndavnt, in tal parads.]


606 (return)
[ Cuant che i Romns a jdin il soreli a z j tra la Sardegna e la Corsica.]


607 (return)
[ Ilerda = la sitt spagnola Lerida.]


608 (return)
[ Doj emplis di premuroitt. Coma cal nota Vandelli, il prin al  di cartar spiritul; il secnt, di cartar temporl.]


609 (return)
[ Il cori sensa paua di scju spirs al  part da la so penitnsa.]


610 (return)
[ Il tal al sars Berto da la Scjala, cal steva par mur; e so f, cort di curp e di sprit, al sars Bepi, mal nast pars cal era nast da na relasin adltera. (Vandelli e ltris)]


611 (return)
[ A stn rimprovernt i mus o acidius.]


612 (return)
[ I ebros, cjastis da Diu par vej diubidt Mo. I erdis dal Gjordn a sarsin i palestinis. (Scju ds ch a soma che chej purs dius di palestinis a risvin encja lu un bil puc dal castgu di Diu.)]


613 (return)
[ Chej ca noan volt segu Enea fin a Roma, prefernt rest in Sicilia.]


614 (return)
[ Par vej na buna spiegasin di sti rghis, i sugers di consult i comentatus. In sostansa Dante al st descrivnt chel momnt, sbit prin dal cric dal d, cuant che il scur al st par z via.]


615 (return)
[ cos di Circe ch, en ta li rghis ca segusin.]


616 (return)
[ Beatrs, secnt Vandelli; ma Dante al pl vej intindt Maria o cualchi altra personificasin da la ran, secont ltris.]


617 (return)
[ Coma un ca si tn curvt dal pensej.]


618 (return)
[ L ca vvin i mortaj.]


619 (return)
[ Ca rafigra i tre vsis da lavarsia, la gola e la lusria. (Vandelli)]


620 (return)
[ Cu la stesa energa dal falcn Dante al  part via a zn alt fin cal  rivt tal plan dal zirn pn s.]


621 (return)
[ La strada ca parta al sest zirn.]


622 (return)
[ Si sis lbars di z sensa vej da sufr il patimnt di st distirs par cjera.]


623 (return)
[ Tegnivi a destra, virs lesterno.]


624 (return)
[ Il pentimnt.]


625 (return)
[ Il plnzi stes.]


626 (return)
[ Tias di savej chi soj stt Papa (successor Petri).]


627 (return)
[ Il nn da la so fama al deriva dal nn dal flunil Lavagna. Chel cal parla al  il Papa Adrian V, da la fama dal cont di Lavagna. (Vandelli e ltris.)]


628 (return)
[ Neque nubent: la aluin a  al discorst ft da Crist tal Vanzeli, ind cal ds che in parads a no si  p spois n di chistu n di chel altri, ma ca si  dcjus compis.]


629 (return)
[ Vers [Footnote 91], etc.]


630 (return)
[ Chl dal Papa Adrian V, ca ghi  apena dita di par via.]


631 (return)
[ Ai doj pos a ghi tocjava cjamin visn da la rocja par via che il percrs al era dut plen di nimis distirdis.]


632 (return)
[ Lavarsia.]


633 (return)
[ Ducju i altri vsis.]


634 (return)
[ Secont Vandelli al sar il veltro che a la fin al sbarasar il mont da lavarsia. (Cfr. Inf. I, [Footnote 101])]


635 (return)
[ La stala ind cal  nast Ges.]


636 (return)
[ Stu Fabrsi al era un cnsul romn cal veva (secont Vandelli) la virtt amondi rara di rest pur e onst invensi di sir e visit.]


637 (return)
[ Se Nicol no ghi vs prejodt la dote, sti frtis a si varsin butdis a la malavita.]


638 (return)
[ Diu.]


639 (return)
[ La cjaa daj Capetngis, caan segut i Carolngis.]


640 (return)
[ Il me sanc, o miej, i me disendns, ca sn dovents cors in sguit al matrimoni di Beatrs Berlinghir cun Carlo dAnjou. Da sta unin il re al veva risevt in dote la conta di Provensa. (Vandelli e ltris.)]


641 (return)
[ Cul matrimoni di re Carlo.]


642 (return)
[ A si nota in ta sti rghis na buna vena di sarcsm. (Toms al sars San Toms, mandt in parads da Carlo stes.)]


643 (return)
[ Stu Carlo (di Valois) al  ut il tradimnt coma arma, coma Gjuda. In Italia al  judt i Neris cuntra i Blancs di Firense. (Robuschi)]


644 (return)
[ Carlo II, ft preonej in tal golf di Napoli, al veva vendt so fia par profit. (Robuschi)]


645 (return)
[ Reidensa dal Papa Bonifas VIII.]


646 (return)
[ Fra i cuaj al sars Filp il Bil, cal sotomt il papa a na pasin coma ch di Crist stes.]


647 (return)
[ Filp il Bil, fra l altri, al f fu i bens daj Templrs. (Robuschi)]


648 (return)
[ Diu a nol sfoga sbit la so rabia, coma chi farsin nultris, ma al speta il momnt just.]


649 (return)
[ Durnt il d a cjntin emplis di virtt; di nt, emplis contrris.]


650 (return)
[ Pigmalin al veva copt so cugnt Sicht (Sicheo) par vej il teoru.]


651 (return)
[ Ugo Capt, chel sprit cal  apena fint di parl.]


652 (return)
[ Delo, la iula indul che Latona a veva parturt i so doj fij Apol e Diana (il soreli e la luna).]


653 (return)
[ Cau stran: Prpit mentri chi staj par bati sta riga, i snt Cecilia Bartoli ta la radio ca cjnta Gloria in excelsis Deo. Stransin cau. Par stu cau stransin e par ducju i caus stransins ca susdin tal mont (basta ca sdin bij) ca ghi zedi pur gloria in excelsis Deo!]


654 (return)
[ Secnt il Vanzeli, chista a sars che fruta ca  risevt na aga ca ghia cjlt ogni sit in cambiu di na gota di aga par copighi la sit dal pur Ges.]


655 (return)
[ Tornt fu tra i vifs.]


656 (return)
[ Virglio a ghi f al sprit un salt cal v dacrdu cul salt ft dal sprit stes.]


657 (return)
[ I sns a sn i P segns su la front di Dante.]


658 (return)
[ Clot, una da li Prchis ca flin i destns da la zent.]


659 (return)
[ Il mont di scju spris.]


660 (return)
[ Dut s ca susit chn tal purgatori al segus un rdin divn.]


661 (return)
[ L arcobaln (Iride) cal cambia poisin a seconda dal muvimnt dal soreli.]


662 (return)
[ Il volej stes di z in s al  in s stes font di plaej par lnima.]


663 (return)
[ Lnima a vors z s, ma la gjustsia divina a la custrns a sufr la necesria punisin pa la so inclinasin pal pecj.]


664 (return)
[ Sit dimostrada dal cjant daj purgns cuant che nnima a si libera da li so pnis.]


665 (return)
[ Stasio, chel cal parla sti rghis, al era cognost coma poeta in taj timps di Crist. (Robuschi)]


666 (return)
[ Secnt Vandelli, Dante a si sblia: Stasio al era napoletn, no tolosn.]


667 (return)
[ Dopo vej scrt la Tebaide, Stasio al era murt mentri cal scriveva la Achilleide.]


668 (return)
[ Su di me e intr di me.]


669 (return)
[ Ca sars lEneide.]


670 (return)
[ Ta stu elio.]


671 (return)
[ Pa la zent p onesta e spontanea a ghi dur tgnisi dal ridi o dal planzi, encja se locain a diars ca nol  il momnt just par ridi o planzi.]


672 (return)
[ Se dut il grant lavoru chi ti sts fant al  pal ben da la to nima.]


673 (return)
[ Stu nzul a ghi  apena scancelt da la front il cunt P (o pecjt) che Dante al veva intajt ta la front.]


674 (return)
[ Li perulis da la beatitdin (Beati qui esuriunt et sitiunt iustitiam) cjantada dal nzul. (Vandelli)]


675 (return)
[ Virglio al veva z sintt Gjovenl parl ben di Stasio; e ads, il si in compagna di un tipo genil coma Stasio a ghi far some p curta la strada caan da f.]


676 (return)
[ Avr.]


677 (return)
[ Dante e Virglio aan par prin cjatt Stasio in tal srcul daj avrs.]


678 (return)
[ Il sens al  che se Stasio a nol vs let, e capt, li rghis di Virglio, al sars cal sufrs li pnis dalinfir cul rest daj avrs (Inf. VII, [Footnote 25]- [Footnote 35]). Ch, per, a soma ca sedi un problema. Li rghis di Virglio, ripuartdis da Stasio, a no sn idntichis da li rghis di Virglio ripuartdis in ta lEnide. (Vandelli, etc.)]


679 (return)
[ Pecjs.]


680 (return)
[ Tos a zero, coma chen tal infir a sn descrs chej chen vita a vvin masa largesa o prodigalitt.]


681 (return)
[ A noan savt pentisi n in vita n in punt di murt.]


682 (return)
[ Coma, par eempli, a susit tal cau da la largesa (o prodigalitt) ca  oponuda a lavarsia.]


683 (return)
[ Sti perulis a ghi dimstrin a Virglio che Stasio a nol era par nuja avr.]


684 (return)
[ Cansns buclichis. La referensa a  di Virglio, che ch a ghi st fant naltra domanda a Stasio.]


685 (return)
[ La mua da la storia, ca ispirava Stasio.]


686 (return)
[ Par meret la salvasin a no basta f dal ben in tal mont; a biugna pur vej fede. (Chej in vena calvinista a sarsin amondi dacordu.)]


687 (return)
[ Stasio a si rifers a na sorta di profsia fata da Virglio in ta una da li so peris.]


688 (return)
[ Par grsia to i soj doventt.]


689 (return)
[ Stasio a si rifers al episdi da la Tebaide cal descrf il riv daj Grecs taj fluns visn da la sitt di Tebe.]


690 (return)
[ Omero.]


691 (return)
[ Il Mont Parns.]


692 (return)
[ Cartars, chscjus e chej da li rghis ca segusin, cjants da Stasio in ta li so peris.]


693 (return)
[ Puarta par sigr: dopo vej jodt mur ducju i ss, il so marus pur, a era stada condanada a murt da Creonte, insimit cun so su Antigone. (Vandelli)]


694 (return)
[ A sn apena rivs tal sest srcul.]


695 (return)
[ Cuant chi eri frut (a si parla di p di mis scul fa) a era abastnsa comun a San Zuan di u la perula morr par descrivi un rbul di cualsasi sorta. Ma ch, a si s, a era lpoca daj cavalis e da li mris, e ogni poca a vn rifletuda in tal so vocabulari.]


696 (return)
[ Tal sens che li nimis afamdis dal purgatori a no podarn permtisi di mangj li mris di stu morr.]


697 (return)
[ I sugers di consult i pensis di Vandelli a stu rigurt.]


698 (return)
[ In ta la bibia, il profeta Danil al veva rifiutt di mangj, ma in compns a ghi era stada conferda na granda cognosensa da li rbis.]


699 (return)
[ Ch, in tal me post, di cavaltis destt an d tntis; ma i prefers laslis ca saltusjn pitst che mangjlis, encja se cuss fant i vaj a sacrific locain di implenimi di Gloria. A no da escldi, per, che se par un toc a si vs da sopravvi mangjnt doma, o cuai doma, cavaltis, a si zars a vej da li bili viins; roba, forsi, da fighi invidia al stes Zuan Batista.]


700 (return)
[ Virglio al sugers che sti puri nimis a prvin, cul planzi e cjant, a liberasi daj vncuj ca ju tgnin les in ta stu post.]


701 (return)
[ Erisitn al era stt punt cu na fan insasibil, tant che a la fin al veva tact a roesi il so stes curp.]


702 (return)
[ Se Dante al ua como par coma, alr i no mi snt tant mal a u com par coma nencja j.]


703 (return)
[ La so vus.]


704 (return)
[ Cuant che cul sanc da la so vena a nia partt a la redensin.]


705 (return)
[ I comentatus: tal antipurgatori, indul che il timp da pecjadu durnt la vita al vn doplt prin da entr tal purgatori stes.]


706 (return)
[ Dal antipurgatori, ind ca sn chej ca n spett masa timp prima di pentisi.]


707 (return)
[ Foris al  abastansa sarcstic tal descrivi la mancjansa di pudu in ta li fminis da la Firense cal  last.]


708 (return)
[ A si ja maj jodt fminis che par fighi ritegni il so pudu a era necesri cre disiplnis spiritulis o civilis? Sel diarsia il pur Farnis sal vs di f na pasegita ta spigis coma che di Lignn al d di vuej? A ghi vegnars ingrsul!]


709 (return)
[ Prin di dut a zarn a sufr chej che ads a sn encjam fruts sensa barba.]


710 (return)
[ Par via che Dante, esnt di cjar e vus, al fa ombrna.]


711 (return)
[ La luna, Diana, su dal soreli, o Apol.]


712 (return)
[ Ca segus Virglio.]


713 (return)
[ Stu mont, cal sars il purgatori, al vu liberasi di Stasio e mandalun ta la strada dal parads.]


714 (return)
[ Lnima di Stasio, ca st prosegunt a plan par rest insimit cun Virglio, chl che cun mel v.]


715 (return)
[ Bonagiunta in tal originl.]


716 (return)
[ A si trata ch di Papa Martin IV.]


717 (return)
[ Secont Vandelli stu Papa a si la godeva a mangj bitis dopo vilis nnegdis tal vin (vernaccia) e rustdis. Insoma, al era un golon di un papa, e basta.]


718 (return)
[ Par vej na cognosensa p buna di scju nns, e ltris, i sugers Vandelli o altri comentatus.]


719 (return)
[ Ta la bocja.]


720 (return)
[ Tal sens di cunsum.]


721 (return)
[ Donne chavete intelletto damore.]


722 (return)
[ Li ultimi sis rghis e chs ca segusin a descrvin la sostansa di chel tipo di poeia o di scrivi cal vn celebrt coma dolce stil novo.]


723 (return)
[ Tal originl: dittator = l amu.]


724 (return)
[ I tornarj prin cul deideri che in realtt. La riva a sars un post tal Tirn indul ca si riunsin li nimis par vign trasportdis tal Purgatori.]


725 (return)
[ Stu pur diu al sars Corso Donati, fradi di Faris. Secont il fradi, Corso Donati a soma cal sedi stt in part responsbil pal spolpamnt di Firense, descrit pnsma.]


726 (return)
[ Li sfris celstis.]


727 (return)
[ Coma ca f la zent cuant che z a s ca no pl vej s ca vors vej.]


728 (return)
[ I centuros, ca vvin un pet di omp e un curp di cjavl. Tant chistu che l eempli daj ebros cal segus al  un eempli di goloitt punida.]


729 (return)
[ I guadis, i crt, a sn li pnis ca sufrsin, che cul z ndavnt ju purificar.]


730 (return)
[ Sta pluma dal nzul a ghi neta via il pecjt da la goloitt a Dante.]


731 (return)
[ Chej ca sintndin di astrologa a capsin a volo che Dante al vu dii ca sn li doj dopo di misd. Chej che di astrologia a sintndin puc, coma me, a sn conses di consult i comentatus.]


732 (return)
[ Rivnt fin a virzi (il t) la bocja par parl.]


733 (return)
[ Na domanda amondi sensbli. La risposta a ghi vn data in ta in li rghis ca segusin.]


734 (return)
[ Tal sens che Dante al podars alora cap coma ca  pusbul dimagr, par rans ca noan nuja a che f cu la mancjansa di roba da mangj.]


735 (return)
[ Il sanc cal scr in ta li vnis di una part dal curp al v a trasformasi in ta la part stesa.]


736 (return)
[ Ta stu natural vasl a si mscjn il sanc dal omp e chel da la fmina.]


737 (return)
[ Il sanc da la fmina al  pront a ricvi il sanc dal omp, cal  pront a oper.]


738 (return)
[ I sugers di consult i comentatus par vej na idea p clara di chista spiegasin scolastica di s ca susit dal momnt dal concepimnt in s.]


739 (return)
[ A  clar, ch, che il sanc maschl al domina. I crt che certi feminstis di vuej a ghi darsin na buna tirada di orlis a Dante e a Toms dAcuina e a Aristtil e a dcjus chej ca la pensvin cuss in ta chej timps lontns.]


740 (return)
[ La refernsa ch a  al filoofo antc Averroe che, secnt li rghis ca segusin, al insisteva che l intelt al era supert da lnima. (Vandelli, su chistu punt al d na buna spiegasin.)]


741 (return)
[ Par vej nidea p clara da la fuin da li divirsis pars da lnima (vegetativa, sensitiva e rasionl) a zova consult i comentatus. A  da oserv, per, che lidea che l embrio al vegni dott di nima rasionl a vn scartada daj filofos di vuej, da John Locke in c.]


742 (return)
[ La refernsa ch a  a che part da lnima ca resta atva encja dopo la murt.]


743 (return)
[ In particulr li facolts vegetatvis e sensitvis, a rstin calmtis; mentri che li facolts inteletvis (memoria, etc.) liberdis dal curp, a dovntin encjam p ben gusdis.]


744 (return)
[ Lnima, che ch si sira sofermada, a deva forma umana a laria. Interesanta chista teoria da lnima, ca  eistensa prima dal curp, e che di fat a ghi d forma al curp.]


745 (return)
[ Chistu a veva dita Maria cuant che l nzul a ghi veva dita ca vars vt un frut; Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco? Domanda abastansa naturl.]


746 (return)
[ Il veln.]


747 (return)
[ Scju spris a psin purificasi doma restnt l, dentri da li flmis.]


748 (return)
[ Tal sens generl da li znis cjldis dal Nordafrica.]


749 (return)
[ Par fasi am da un toru, Pasife a era entrada ta na vacja di len. Da sta union al era nast il Minotauro.


750 (return)
[ Vandelli al crt che sta siora a  la Madona; Robuschi al ds ca  Beatrs. E j? Ji crt che sta grsia a posi sighi conferda doma da la Madonao da Beatrs cu la grsia da la Madona.]


751 (return)
[ Lidea che na persona urbana, civiliada, nbil, a resti culpida (o maraveada) dal straordinari par mancu timp dal cjargnl (=montanaro) a , secnt me, un cumplimnt tant p grant pal cjargnl che pa la persona nbil.]


752 (return)
[ Sar, coma chej spris descrs uch, al veva pecjt di sodoma, e par chl al vegneva clamt regina.]


753 (return)
[ La so vergogna a asst li flmis in tal so vis di purificasin.]


754 (return)
[ Pasife, z minsonadan tal vers [Footnote 41].]


755 (return)
[ Guinil, ca ghia dt il via al stil novo, al sars sensaltri dut invidius di sta me prova volgr in furln.]


756 (return)
[ A  miej consult i comentatus par vej na buna idea da la storia di Licurgo, da la so fmina e daj so fij. Ch a da not che Dante al  tentt di cori virs di Guinil, pal ben ca ghi voleva, ma al  trategnt da li flmis ca cujrzin Guinil.]


757 (return)
[ Cuss a si rifers Dante al Guinil, che di luj a si considera dispul.]


758 (return)
[ Il miej fabri dal dolce stil novo al sars Arnalt Daniel; chl crodt p avanst al sars Girault de Borneil, un famus poeta provensl. (Q.v. i comentatus.)]


759 (return)
[ I stpis minsons in ta stu vers a rin ncja da lopinin che li peris di Guiton dArs a fsin fra li miej.]


760 (return)
[ Scritus coma Guinil, sensa parl di Dante stes, a rapreentvin tant miej il bil stil nuf.]


761 (return)
[ Arnalt Daniel, z minsont tal vers [Footnote 115], ca si esprimar in provensl fra cualchi riga.]


762 (return)
[ A  ben clar che il provensl al  cun dret dal furln.]


763 (return)
[ Il nzul a ghi apars al tramnt. Par na descrisin detalida su chista determinasin di Dante in rigurt a lora, i sugers i comentatus.]


764 (return)
[ Vanzeli di San Mato, v.8.]


765 (return)
[ Al  doventt plit coma un murt.]


766 (return)
[ Sti rghis a sugersin che Dante al veva vt ocain di jodi zent condanada vign bruada viva.]


767 (return)
[ La storiuta di Tisbe e Piramo, na sorta di Romeo e Gjulieta pre-Shakespeariana, a contada da Ovidio in ta la so Metamorfoi.]


768 (return)
[ Fin a stu punt, i tre a vvin cjamint in fila indiana, cun Stasio in tal mis.]


769 (return)
[ Ind ca tacava la scjala ca partava al parads terestri.]


770 (return)
[ Al era zt a durmo tramontt.]


771 (return)
[ Citerea = Vnere.]


772 (return)
[ Lia, prima fmina di Jacob, ch uada da Dante coma smbul da la vita ativa. (Vandelli) La corona ca si met in tal cjaf a  na corona fata di buni peris.]


773 (return)
[ Rachel, seconda fmina di Jacob, a  ch uada coma smbul da la vita contemplativa.]


774 (return)
[ I splendus dal vers [Footnote 109: a crjn stu efit.]


775 (return)
[ Chs temporlis.]


776 (return)
[ Lsiti guid da s ca ti par just.]


777 (return)
[ Beatrs.]


778 (return)
[ Chej a sarsin i flus, rbuj, el rest di stu post. Virglio, duncja, a ghi d la silta di u stu timp in ta la vita contemplativa (stnt sintt) o ativa (cjaminnt fra flus e rbuj.)]


779 (return)
[ Su di t i confers il podej temporl e spiritul.]


780 (return)
[ Sicoma ca era matna, lombrena dal mont dal purgatori a vegneva butada virs ovest, par l ca si plevin li ramsis.]


781 (return)
[ Visn di Ravena.]


782 (return)
[ Ta stu post al  sempri il mis di maj, cu li so grndis bielsis primaverlis.]


783 (return)
[ Divirsis interpretasins di sta riga a sn pusbulis. Robuschi e ltris a crdin ca sedi Proserpina ca pirt la primavera (i flus ca steva cjolnt s). J invnsi i crt che al momnt dal rapimnt par man di Plutn, Proserpina (la primavera) a pirt so mari (la cjera, la natura) par via ca vn trasportada tal mont di sot; mentri che Cerere (la mari), pierdnt so fia, a pirt la primavera stsa.]


784 (return)
[ Cupid.]


785 (return)
[ Tal sens che Cpid di slit al culpva ltris, no so mari, che stavlta al veva fat namor di Adn.]


786 (return)
[ Ch di Serse a  na lesion che al d di vuj a varsin da tegni in mins chej tipos coma Bush mentri ca si preparing a invadi il Iraq, pensnt, coma Serse, che sbarassi di Saddam Hussein a sedi na roba da nuja e sensa nisna conseguensa negativa.]


787 (return)
[ Chstis a sarsin localits ta li do bndis dal Elespnt; Leandro al era costrt a nod da un post al altri par z a cjat la so amnt, fin che a un bil momnt a si veva nnegt.]


788 (return)
[ Il Let.]


789 (return)
[ Il Salm XCI, cal dis fra laltri quam magnificata sunt opera tua, Domine!]


790 (return)
[ Dante a si rifers a li perulis di Stasio (Purg. XXI, [Footnote 43]: .) cal veva dita che c a no si varsin cjatt cambiamns di timp.]


791 (return)
[ Diu al pol cjat e amir la perfesin doma in s stes.]


792 (return)
[ Da lentrada in s, il purgatori al  lbar di chej turbamns ca crjn ch di nultris laga e la cjera.]


793 (return)
[ Ca sars la nustra cjera, no ch dal alt dal purgatori.]


794 (return)
[ Di ltal nustri montstu frutn (dal rbul dal ben e da mal?) a nol est.]


795 (return)
[ Tal cors da la purificasin a biugna che na nima a si dismintij daj pecjs caa comett e ca si recuardi doma dal ben ca  ft.]


796 (return)
[ Il gust da laga di Let e di Eno.]


797 (return)
[ Ognn daj pos di na volta, chej ispirs in tal Parns. Fra chscjus a sarsin encja Virglio e Stasio; e a par chel che Dante, ta la prosima riga, a si volta virs di lu.]


798 (return)
[ Dante al veva cjlt i so vuj da la bila Matelda doma par un momentt.]


799 (return)
[ A sars bil savej se Dante al uars li stesi espresins encja vuj cuant che la potensa feminista a  tal chen ta un sens no tant indirt a parta parfn a guris coma ch da lAfghanistan par liber li fminis dal so vel.]


800 (return)
[ Il sun da la meloda minsonada tal vers [Footnote 22].]


801 (return)
[ Li Mis.]


802 (return)
[ Viglis.]


803 (return)
[ Dante al ua il Elicn, il post ind ca stn li Mis, invensi da li fontniso riultvisAganipa e Ipocrinaca vgnin fu dal Elicn. Il sens al  che Dante al vou bevi da li ghis di sti fontnis par otgni la ispirasin ca ghi ocr par continu.]


804 (return)
[ Il rest da li Mis.]


805 (return)
[ Logt percept da p di un sens e che, di conseguensa, al pol ingan un daj sens, coma cal ingna il sens da la vista in ta stu cau ch.]


806 (return)
[ t = forma, aspit. (Dante a si veva visint ai rbuj cuss tant ca nol podeva p vign ingant in ta s cal jodeva.)]


807 (return)
[ Chista virtt a sars che facoltt inteletul ca ghi permt a la ran di percep la verett da li rbis.]


808 (return)
[ Matelda.]


809 (return)
[ Tal nustri mont.]


810 (return)
[ Dal flun Let, che i pos e Matelda a stn percornt.]


811 (return)
[ Li flamtis a somevin pinej.]


812 (return)
[ Li sit lstis a rafigrin i sit regaj dal sant sprit: il savej, l intelt, il bon consej, la fuarsa, la siensa, la piett, e il timu di Diu. (Vandelli)]


813 (return)
[ Li strchis colordis lasdis da li flamtis a sn iriddis, coma cal  l arcobaln o ca sn i sircuj che ogni tant a si jdin atr da la luna. (Delia)]


814 (return)
[ Dante a nol  la capacitt di jodi cuss lontn coma cal ps il sprit di Diu.]


815 (return)
[ Secont Vandelli, scju vincjacuatri vecjus a raprentin i vincjacuatri lbris dal Vecju Testamnt.]


816 (return)
[ Cuss al saluda Maria l arcnzul Gabril.]


817 (return)
[ Coma chen tal cjl na stela a cjojl post di naltra.]


818 (return)
[ Smbul daj cuatri lbris dal Nuf Testamnt.]


819 (return)
[ La descrisin di Dante a deriva in part da Ezechil e in part da San Zuan da lApocals.]


820 (return)
[ Il grifn, a ni recuarda il Vandelli, al  un smbul amondi adt par rapreent Crist: Crist al  cualits divnis e umnis, coma che il grifn al  un puc cuila e un puc len. Il cjar al rapreentars la Gliia.]


821 (return)
[ A  da not che la part dal grifn ca raprenta il divn aa la corispundensa cuila/ru, il p maestus daj usij e il p presius daj metaj. La part umana (il len) a  in blanc e in ros.]


822 (return)
[ L amonimnt che, coma ca ghia susedt a Fetn, cuss a podars susdighi al Papa sa nol vs da guid ben il cjar da la Gliia.]


823 (return)
[ Li tre fminis a raprentin li tre virts teologlis: la rosa = la caritt; la verda = la speransa; la blancja = la fede.]


824 (return)
[ Li cuatri virts cardinlis: la prudensa (= chista), la gjustsia, la fuartesa e la temperansa. (Vandelli al esplora al lunc il valu simblic di sti aparisins.)]


825 (return)
[ San Luca e San Pauli, secont i comentatus.]


826 (return)
[ La natura a veva ft Ipocrate pal inters daj mis (chej nemj ca sn i predils da la naturacoma ca crodvin na volta).]


827 (return)
[ Stu altri vecju al sars San Pauli, cal mostra cu la so spada il grant podej da la perula di Diu.]


828 (return)
[ San Zuan, il autu da lApocals. A soma cal durmsi; ma in realtt al  tegnt ben svet da li so viins.]


829 (return)
[ I ultins sit minsons.]


830 (return)
[ Ca rin vists in blanc.]


831 (return)
[ La caritt, ca supuarta il Nuf Testamnt, a  rapreentada in rs; la fede dal Veciu Testamnt in blanc.]


832 (return)
[ Diu stes, tal Empireo, ma encja chel compls di cjandelirs, etc., z descrt.]


833 (return)
[ Il setentrin p bas (lOrsuta cu la stela polar), cal guida il marinr.]


834 (return)
[ Di matina bunra, cuant chel soreli apena apena al vn s, al  velt da vapus ca ni permtin di vuardalu a vuj ns.]


835 (return)
[ Un amu cal v ndavu un bil puc, coma che Dante al conta in ta la so Vita Nuova.]


836 (return)
[ Dante a nol veva nencja nuf is cuant cal veva jodt Beatrs pa la prima volta.]


837 (return)
[ Una cuantitt amondi psula (un otf di unonsa).]


838 (return)
[ Dtis li bielsis dal parads terstri, pierddis da Eva, a no bstin par tgnimi dal planzi.]


839 (return)
[ Chista a  in realtt lunica volta che il nn di Dante al  minsont in ta la Comdia.]


840 (return)
[ Fuis dal ulf, ca ghi rin scris a Minerva.]


841 (return)
[ La font a sars il Let stes.]


842 (return)
[ La Slovenia dal d di vuj.]


843 (return)
[ Il pas cal pirt ombrena al sars l Egt, o altri pas nordafricns, indul che ogni tant il soreli al  cuss dret in parzora daj ogs ca ghi stn sot che chej a no frmin nisna ombrena.]


844 (return)
[ Cal sars il cori da li sfris celstis.]


845 (return)
[ I nzui ca vvin dimostrt compasin pal pur Dante.]


846 (return)
[ Beatrs e i nzui.]


847 (return)
[ Tal originl il ecuivalnt di zovent a sars la vita nova di Dante.]


848 (return)
[ Chista a sars la condisin dal pur Dante cuant che par prin i lu jodn alinsi dal Infir, cunfs e pierdt in tal bosc scur.]


849 (return)
[ Al  restt l imbacucht, cu la bcja virta ma sensa si bon di dii nja.]


850 (return)
[ Beatrs a  muarta cuant ca veva [Footnote 25: is.]


851 (return)
[ Sens: La lama ca dovars pun il pecjadu a vn smusada dal intervegn da la miericordia divina.]


852 (return)
[ Tal e cual di chej chencjam a ghi fn part dal mont da li rbis flsis.]


853 (return)
[ Beatrs a ghi st dint a Dante ca nol veva da vej pierdt timp a z in sercja di chej plais di stu mont, coma par eempli il plaej sesul.]


854 (return)
[ Colps o avs di percul.]


855 (return)
[ Il vint nostrl al sars il vint da la tramontana; chel altri al  il vint da lAfrica.]


856 (return)
[ Rifernt a la so mua coma barba, Beatrs a ghi f recuard a Dante ca nol  p un frutt. E luj a si snt mortifict.]


857 (return)
[ Stu si in do natris al  il grifnmiea cuila e mis lensmbul da la dopla natura di Ges Crist.]


858 (return)
[ Laga dal Let a lu purfica e a ghi cjoj la memria daj so pecjs.]


859 (return)
[ Chstis a sarsin li virts cardinlis, che cul so f a dimstrin di volej protilu.]


860 (return)
[ Indul ca frmin una da li costelasins.]


861 (return)
[ Dal insi, alra, Beatrs a era stada dotada di dtis li virts.]


862 (return)
[ Li virts teologls (caritt, speransa e fede) ca ghi darn na man a Dante par jodi li verets riveldis p benn.]


863 (return)
[ Taj vuj di Beatrs.]


864 (return)
[ Coma za minsont, il grifn al  stt destint a rapresent il Crist in ta la natura umana e che divina.]


865 (return)
[ In s il grifn al restava imutt, ma a si tramutava in taj vuj di Beatrs o in tal aspit uman o in ta chel divn.]


866 (return)
[ La sostansa di chista esclamasin di Dante a  la realiasin so che nisn al podars maj descrivi cun preciin la bielsa di Beatrs.]


867 (return)
[ I dis is ca separvin il poeta dal n da la murt di Beatrs.]


868 (return)
[ Al era dut concentrt in tal amir la bielsa di Beatrs.]


869 (return)
[ Sti tre zvinis, ca raprentin li tre virts cardinlis, a ghi stn partnt a mins a Dante di smtila di fis Beatrs.]


870 (return)
[ I sit cjandelirs za minsons tal cjnt XXIX.]


871 (return)
[ Cu la bandiera.]


872 (return)
[ Mentri che il cjar al zira, Dante e compis a sn ta la banda interna da lorbita.]


873 (return)
[ I comentatus a sugersin che stu rbul al rapreenta l impero romn, mentri che il cjar traint dal grifn al rapreenta la Gliia. L rbul svistt, duncja, al sugers la condisin dal impero ca eisteva sensa l intervnt redentf di Crist.]


874 (return)
[ Coma che, di fat, a ghia capitt a la nustra nonuta Eva, che osteda, dopo vej sercjt il frut di stu rbul!]


875 (return)
[ Al  let il timn dal cjar a la frascja cu la frascja stesa. In ta che maniera ch a vn rapreentada lunin dalImpero cu la Gliia.]


876 (return)
[ La lus dal soreli a si mscja cu la lus da la costelasin dal Cjavrn, ca segus la costelasin dal Ps.]


877 (return)
[ Sot naltra costelasinche dal Toru.]


878 (return)
[ Gjove, ca si namorava s par j di dtis li zvinis ca ghi capitava di jodi, a si veva pur inamort di Io e a ogni cost al voleva entrn ta li so grsis. La so fmina (Gjuno), per, volnt ostaculalu (cuj sja maj pars), a veva mett Argo (chel mostru daj sent vuj) a fjghi da vuardin a Io. Alra Gjove al veva mandt Mercurio a indurmid il pur Argo cul contighi la storia da la ninfa Siringa. Tal fratmp, Gjove a si veva profitt, e cuss via dint.]


879 (return)
[ I sugers di consult i comentatus par una spiegasin profundida di chista similitdin, ca trata da la relasion fra il svesi di Dante e chl daj apstui.]


880 (return)
[ La compagna e i ltris a sarsin chej spirs (li nnfis, i vcjus, etc.) ca compagnvin il cjar. A  da zont che si si recuardn che il grifn al rafigra Crist, alra il fat che ads al v in alt al rapreenta lasensin di Crist in tal cjl.]


881 (return)
[ Cjaril plaustrum latn.]


882 (return)
[ L Acuiln e il Austri a sn doj vins ca tirin furt.]


883 (return)
[ Reidnt ta sta silvao parads terstri.]


884 (return)
[ Lacuila e i so dans a raprentin li persecusins dal impero viers la Gliia.]


885 (return)
[ Secja pars che la volp, coma smbul da la ereia, a  al din di ogni buna dutrina. (Vandelli)]


886 (return)
[ Secnt i comentats, lcuila ch a rapreenta limperatu Costantn e la so donasin al Papa.]


887 (return)
[ Il dragn descrt in ta che rghis ch al  il Satant.]


888 (return)
[ La donasin di Costantn, fata cun buna intensin, cul z dal timp a veva da partighi brus momns a la Gliia.]


889 (return)
[ Il cjar al vn cuss a some la bestia da lApocals. I cjafs corns a raprentin i sit vsis principaj ca vegnvin a corompi la Gliia: la supirbia, linvdia, la rbia, lavarsia, la lusria, la musett e la gola.]


890 (return)
[ La Curia romana che, coma chjodn ta li rghis ca segusin, a si cocola cul gignt, o re di Fransa.]


891 (return)
[ Par Dante, il rapurt fra il Papa e il re di Fransa al era amondi puc san!]


892 (return)
[ Dante ch al rapreenta la zent cristianao forsi il ppul talin.]


893 (return)
[ Un sugerimnt, ch, da la trasferta da la Curia a Avignn.]


894 (return)
[ Li tre virts teologls e li cuatri virts cardinlis.]


895 (return)
[ Perulis che Ges a ghi veva dita ai apstui prin di mur.]


896 (return)
[ La fiola: Matelda; chel: Stasio.]


897 (return)
[ E s ca ghi zovars tant al me bignu.]


898 (return)
[ La Gliia a era, ma a no  p, par via che ads a  sot dominio di Satana.]


899 (return)
[ Li plmis lasdis da lcuila a raprentin i bens di stu mont caan vt lefit di corompi la Gliia e di fala dovent la putana dal gigant, coma descrt pn s.]


900 (return)
[ Cinquecento dieci e cinque tal originl. A no clar se Dante al  volt signific DXVopr li cfris individulis: un D, un X e un V, ca podarsin vign ledis coma DVX ( = DUX = duce). A  miej, ch, consult chej ca sn.]


901 (return)
[ Tant Temi che la Sfinx a proponeva orcui ca rin durs da cap.]


902 (return)
[ Cuant che Edipo al veva rislt il problema propont da la Sfinx, chista a si veva rabit e ft dans grancj taj cjamps (a piris e blava). Ma stavolta a no sarn dans pars che i fs (ca farn da Najdis) a risolvarn l enigma.]


903 (return)
[ Da lcuila e dal gignt. Par altri interpretasins, a  miej consult i esprs.]


904 (return)
[ Par vjghi dat na roeda al mils, Adamo al veva dovt spet sincmil is prin che il Signu al vegns a redmilu.]


905 (return)
[ Piramo al  cul so sanc macjt li mris che da blncjs a sn doventdis rsis. Cuss la vanitt daj plais di Dante a ghi scolors la mins.]


906 (return)
[ Ta la proibisin riguadnt il rbul.]


907 (return)
[ I pelegrns a tornvin da la Cjera Santa cunun bastn fast di fuis di palma, par recurt.]


908 (return)
[ A st di fat che sta dutrina, baada sul crodi che l intelt al rvi a cap dut, a no suficnt par rndighi pusbul a Dante di riv a cap li verets riveldis da Beatrs.]


909 (return)
[ Festina = espresin latina ca ca mi v tant comuda a mi coma a Dante; a tn a signific il muvimnt p rpit dal Prin Mobil rispit a la cjera.]


910 (return)
[ Li sit virts chi vn z incuntrt.]


911 (return)
[ No ee na irona delisioa che mentri chi staj scrivnt (il [Footnote 23: di dicembri dal [Footnote 2002]), sta zona fra il Tigris el Eufrate a  doventada un daj cntros di dut il mal di stu mont? Cuj sja se, dopo vign distruda, a tornar a dovent un Parads Terstri come ca era stada na volta?]


912 (return)
[ Laga dal Euno a ghi ripuarta a la memoria il ben che un al  fat o penst.]


913 (return)
[ Li rgulis da lart.]


914 (return)
[ Indul cal  bevt laga dal Eno.]











End of Project Gutenberg's La Divina Comdia, Purgatori, by Dante Alighieri

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK LA DIVINA COMDIA, PURGATORI ***

***** This file should be named 16188-8.txt or 16188-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        http://www.gutenberg.org/1/6/1/8/16188/



Updated editions will replace the previous one--the old editions will
be renamed.

Creating the works from print editions not protected by U.S. copyright
law means that no one owns a United States copyright in these works,
so the Foundation (and you!) can copy and distribute it in the United
States without permission and without paying copyright
royalties. Special rules, set forth in the General Terms of Use part
of this license, apply to copying and distributing Project
Gutenberg-tm electronic works to protect the PROJECT GUTENBERG-tm
concept and trademark. Project Gutenberg is a registered trademark,
and may not be used if you charge for the eBooks, unless you receive
specific permission. If you do not charge anything for copies of this
eBook, complying with the rules is very easy. You may use this eBook
for nearly any purpose such as creation of derivative works, reports,
performances and research. They may be modified and printed and given
away--you may do practically ANYTHING in the United States with eBooks
not protected by U.S. copyright law. Redistribution is subject to the
trademark license, especially commercial redistribution.

START: FULL LICENSE

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full
Project Gutenberg-tm License available with this file or online at
www.gutenberg.org/license.

Section 1. General Terms of Use and Redistributing Project
Gutenberg-tm electronic works

1.A. By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement. If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or
destroy all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your
possession. If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a
Project Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound
by the terms of this agreement, you may obtain a refund from the
person or entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph
1.E.8.

1.B. "Project Gutenberg" is a registered trademark. It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement. There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement. See
paragraph 1.C below. There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this
agreement and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm
electronic works. See paragraph 1.E below.

1.C. The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the
Foundation" or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection
of Project Gutenberg-tm electronic works. Nearly all the individual
works in the collection are in the public domain in the United
States. If an individual work is unprotected by copyright law in the
United States and you are located in the United States, we do not
claim a right to prevent you from copying, distributing, performing,
displaying or creating derivative works based on the work as long as
all references to Project Gutenberg are removed. Of course, we hope
that you will support the Project Gutenberg-tm mission of promoting
free access to electronic works by freely sharing Project Gutenberg-tm
works in compliance with the terms of this agreement for keeping the
Project Gutenberg-tm name associated with the work. You can easily
comply with the terms of this agreement by keeping this work in the
same format with its attached full Project Gutenberg-tm License when
you share it without charge with others.

This particular work is one of the few individual works protected
by copyright law in the United States and most of the remainder of the
world, included in the Project Gutenberg collection with the
permission of the copyright holder. Information on the copyright owner
for this particular work and the terms of use imposed by the copyright
holder on this work are set forth at the beginning of this work.

1.D. The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work. Copyright laws in most countries are
in a constant state of change. If you are outside the United States,
check the laws of your country in addition to the terms of this
agreement before downloading, copying, displaying, performing,
distributing or creating derivative works based on this work or any
other Project Gutenberg-tm work. The Foundation makes no
representations concerning the copyright status of any work in any
country outside the United States.

1.E. Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1. The following sentence, with active links to, or other
immediate access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear
prominently whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work
on which the phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the
phrase "Project Gutenberg" is associated) is accessed, displayed,
performed, viewed, copied or distributed:

  This eBook is for the use of anyone anywhere in the United States and
  most other parts of the world at no cost and with almost no
  restrictions whatsoever. You may copy it, give it away or re-use it
  under the terms of the Project Gutenberg License included with this
  eBook or online at www.gutenberg.org. If you are not located in the
  United States, you'll have to check the laws of the country where you
  are located before using this ebook.

1.E.2. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is
derived from texts not protected by U.S. copyright law (does not
contain a notice indicating that it is posted with permission of the
copyright holder), the work can be copied and distributed to anyone in
the United States without paying any fees or charges. If you are
redistributing or providing access to a work with the phrase "Project
Gutenberg" associated with or appearing on the work, you must comply
either with the requirements of paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 or
obtain permission for the use of the work and the Project Gutenberg-tm
trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.3. If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any
additional terms imposed by the copyright holder. Additional terms
will be linked to the Project Gutenberg-tm License for all works
posted with the permission of the copyright holder found at the
beginning of this work.

1.E.4. Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5. Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6. You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including
any word processing or hypertext form. However, if you provide access
to or distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format
other than "Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official
version posted on the official Project Gutenberg-tm web site
(www.gutenberg.org), you must, at no additional cost, fee or expense
to the user, provide a copy, a means of exporting a copy, or a means
of obtaining a copy upon request, of the work in its original "Plain
Vanilla ASCII" or other form. Any alternate format must include the
full Project Gutenberg-tm License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7. Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8. You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works
provided that

* You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
  the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
  you already use to calculate your applicable taxes. The fee is owed
  to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he has
  agreed to donate royalties under this paragraph to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation. Royalty payments must be paid
  within 60 days following each date on which you prepare (or are
  legally required to prepare) your periodic tax returns. Royalty
  payments should be clearly marked as such and sent to the Project
  Gutenberg Literary Archive Foundation at the address specified in
  Section 4, "Information about donations to the Project Gutenberg
  Literary Archive Foundation."

* You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
  you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
  does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
  License. You must require such a user to return or destroy all
  copies of the works possessed in a physical medium and discontinue
  all use of and all access to other copies of Project Gutenberg-tm
  works.

* You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of
  any money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
  electronic work is discovered and reported to you within 90 days of
  receipt of the work.

* You comply with all other terms of this agreement for free
  distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9. If you wish to charge a fee or distribute a Project
Gutenberg-tm electronic work or group of works on different terms than
are set forth in this agreement, you must obtain permission in writing
from both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and The
Project Gutenberg Trademark LLC, the owner of the Project Gutenberg-tm
trademark. Contact the Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1. Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
works not protected by U.S. copyright law in creating the Project
Gutenberg-tm collection. Despite these efforts, Project Gutenberg-tm
electronic works, and the medium on which they may be stored, may
contain "Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate
or corrupt data, transcription errors, a copyright or other
intellectual property infringement, a defective or damaged disk or
other medium, a computer virus, or computer codes that damage or
cannot be read by your equipment.

1.F.2. LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees. YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH 1.F.3. YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3. LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from. If you
received the work on a physical medium, you must return the medium
with your written explanation. The person or entity that provided you
with the defective work may elect to provide a replacement copy in
lieu of a refund. If you received the work electronically, the person
or entity providing it to you may choose to give you a second
opportunity to receive the work electronically in lieu of a refund. If
the second copy is also defective, you may demand a refund in writing
without further opportunities to fix the problem.

1.F.4. Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS', WITH NO
OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT
LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5. Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of
damages. If any disclaimer or limitation set forth in this agreement
violates the law of the state applicable to this agreement, the
agreement shall be interpreted to make the maximum disclaimer or
limitation permitted by the applicable state law. The invalidity or
unenforceability of any provision of this agreement shall not void the
remaining provisions.

1.F.6. INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in
accordance with this agreement, and any volunteers associated with the
production, promotion and distribution of Project Gutenberg-tm
electronic works, harmless from all liability, costs and expenses,
including legal fees, that arise directly or indirectly from any of
the following which you do or cause to occur: (a) distribution of this
or any Project Gutenberg-tm work, (b) alteration, modification, or
additions or deletions to any Project Gutenberg-tm work, and (c) any
Defect you cause.

Section 2. Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of
computers including obsolete, old, middle-aged and new computers. It
exists because of the efforts of hundreds of volunteers and donations
from people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come. In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future
generations. To learn more about the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation and how your efforts and donations can help, see
Sections 3 and 4 and the Foundation information page at
www.gutenberg.org Section 3. Information about the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service. The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541. Contributions to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation are tax deductible to the full extent permitted by
U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is in Fairbanks, Alaska, with the
mailing address: PO Box 750175, Fairbanks, AK 99775, but its
volunteers and employees are scattered throughout numerous
locations. Its business office is located at 809 North 1500 West, Salt
Lake City, UT 84116, (801) 596-1887. Email contact links and up to
date contact information can be found at the Foundation's web site and
official page at www.gutenberg.org/contact

For additional contact information:

    Dr. Gregory B. Newby
    Chief Executive and Director
    gbnewby@pglaf.org

Section 4. Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment. Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States. Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements. We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance. To SEND
DONATIONS or determine the status of compliance for any particular
state visit www.gutenberg.org/donate

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States. U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses. Donations are accepted in a number of other
ways including checks, online payments and credit card donations. To
donate, please visit: www.gutenberg.org/donate

Section 5. General Information About Project Gutenberg-tm electronic works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project
Gutenberg-tm concept of a library of electronic works that could be
freely shared with anyone. For forty years, he produced and
distributed Project Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of
volunteer support.

Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as not protected by copyright in
the U.S. unless a copyright notice is included. Thus, we do not
necessarily keep eBooks in compliance with any particular paper
edition.

Most people start at our Web site which has the main PG search
facility: www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.

