The Project Gutenberg EBook of Coinneach Odhar, by D. B. Blair

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org


Title: Coinneach Odhar
       Am Fiosaiche

Author: D. B. Blair

Release Date: May 29, 2009 [EBook #28995]

Language: Gaelic

Character set encoding: ISO-8859-1

*** START OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK COINNEACH ODHAR ***




Produced by dragonhelmuk








Coinneach Odhar,

AM FIOSAICHE

Leis an Urr. D. B. Blair, D. D. nach maireann.

SYDNEY, C. B.:
"MAC-TALLA" OFFICE
1900


[Ath-Sgrobhadh an leabhar seo do leabhar-d le Lee Ramsay
<l.c.ramsay.07@aberdeen.ac.uk> anns an Chitean '09. 'S docha gu bhiel
na loidnichean beagan diofraichte, ach tha ireamh na duilleagan ceart
gu ler.--'S ann anns na braicaidean no air am mullach a' duilleige a
tha iad.]

ROIMH-RADH

Cha 'n eil ach duin' ainneamh am measg nan Gidheal nach cuala bheag
no mhr mu Choinneach Odhar, ach tha ine cho fada o'n bha e ann--mu
dha cheud gu leth bliadhna--'s gu bheil eachdraidh a bheatha agus na
fiosachdan a rinn e a dol ann an tomhas mor  cuimhne. Chuir an sr
Ghidheal, Alasdair Mac Coinnich, a mach leabhar beag Beurla mu
thimchioll an fhiosaiche ainmeil so anns a bhliadhna 1877,--leabhar a
fhuair deagh ainm aig an m, agus a bha air a chur an cl uair no dha
an deigh sin. Tha an eachdraidh ghorid a th' anns an leabhran so o
pheann an Urr. D. B. Blair, D.D., nach maireann, aon de na sgoilearan
Gilig a b' fhearr a bha riamh anns an dthaich so. Bha i air a
clo-bhualadh anns a MHAC-TALLA 'sa bhliadhna 1893, 'nuair a bha 'm
paipear sin air r-thiseachadh. Thatar ga 'cur a mach anns a chruth so
an drsda an dchas gu 'n taitinn i ris na Gidheil aig am bheil grdh
do chainnt agus do eachdraidh an sinnsear; agus ma nochdas iad an tlachd
de 'n oidheirp le bhi ceannach an leabhrain, gabhar misneach gu
leabhraichean Gilig eile a chur a mach o m gu m.

{1}

Coinneach Odhar,
Am Fiosaiche.
------
Anns an m a chaidh seachad b' bhaist do na Gidheil agus do
mhuinntir eile a bhi creidsinn gu mor ann an "Taibhsearachd," no an
"Da shealladh," mar a theireadh iad. Bho cheann tri fichead bliadhna
agus a deich, nuair a bha an sgriobhadair so 'na ghiullan beag, ann am
Mideart, ann an Gleann-Alladail, a' fuireach anns an taigh far an do
chaidil Prionnsa Tearlach, nuair a bha e air a thurus gu
Gleann-Fhionghain, far an do chuir e suas a' bhratach ri crann anns a'
bhliadhna 1745, is iomad sgiala agus beulradh a chual' e mu dheibhinn
taibhsearachd; oir, bha taibhsearan ann am Mid-eart gl lionmhor aig
an m sin. Ann an {2} Lochabar, an deidh dha Mideart fhgail, bu tric
a chual e iomradh air Coinneach Odhar, am Fiosaiche,--Taibhsear
ainmeil a bha bho shean ann an taobh tuath na h-Alba. Theagamh nach
cuala moran de na Gidheil a rugadh anns an dthaich so mu thimchioll;
agus air son fiosrachaidh dhaibhsan, faodar beagan aithris an so, a
rir a' chnntais a chuir Mr. Alastair Mac Coinnich a mach mu
dheibhinn anns an leabhar a sgriobh e uime.

Rugadh Coinneach Mac Coinnich, no Coinneach Odhar, ann am
Baile-na-Cille, an Sgireachd Uig, an Eilean Leodhais, mu thoiseach na
seachdamh linn diag, mu 'n m anns an robh Seumas-a-sia bho Albainn,
no Seumas-a-h-aon air Sassun, 'na righ air Breatuinn, agus air Eirinn
us Manainn. Cha 'n 'eil a bheag sam bith air chuimhne mu laithean
'ige, ach a mhin nuair a bha e anns na deugan, mu 'n robh e fichead
bliadhna dh' aois, gu 'n d' fhuair e Clach na Fiosachd, leis am
b'urrainn da innseadh ciod a thachradh san m ri tighinn. Fhuair e a'
chlach air an digh so, mar their cuid:--Bha {3} a' mhthair feasgar
raid, a reir a' bheulraite, a' buachailleachd a' chruidh air an
iridh, air leacuinn aonaich ris an abairteadh Cnoc-Eothail, os cionn
cladh Baile-na-Cille, an Uig. Mu mharbh mheadon oidhche chunnaic i a
h-uile uaigh sa' chladh a' fosgladh, agus dmhlas mor sluaigh ag
eiridh as na h-uaighibh, beag us mor, sean us og, bho 'n naoidhean gus
an sean-athair liath, agus a' falbh gach rathad as a' chladh. An ceann
uarach de thim thill iad air an ais, agus chaidh iad a staigh do na
h-uaighibh a rithist, agus dhin gach uaidh mar a bha i roimhe. Thainig
mthair Choinnich am fagus do 'n chladh, agus thug i fainear aon uaigh
a bha fosgailte fhathast. A chionn gu 'm bu bhoirionnach dalma,
smioral i, chuir i roimpe gum biodh fios aice c'arson a bha an uaigh
so fosgailte nuair a dhineadh cch. Ruith i agus chuir i a' Chuigeal
tarsuinn air beul na h-uaghaich (oir chual i nach b' urrainn do 'n
spiorad dol air ais a steach do 'n uaigh, cho fhad 's a bhiodh a'
chuigeal tarsuinn oirre). An ceann beagan ine thainig rbhinn luinn,
a' snamh {4} troimh 'n iarmailt bho thuath, a dh' ionnsuidh a'
chlaidh. Air teachd dhi thubhairt i ris a' mhnaoi, "Tog do chuigeal
bharr m' uaigh, agus leig dhomh dol air m' ais gu m' ros." "Ni mi
sin," Arsa an te eile, "ma dh' innseas tu dhomh ciod e a chum thu air
dheireadh air cch." Fhreagair an taibhse, "Innsidh mi sin duit gun
dil. Bha mo thuras na b' fhaide na turais chich; oir bha agam ri
dhol do Lochluinn-a-Tuath (Norway). Is mise nighean Righ Lochluinn;
bhthadh mi nuair a bha mi 'gam fhairigeadh san tir sin; thainig mo
chorp gu tir air a' chladach so sios fodhainn, agus thiodhlaiceadh mi
anns an uaigh so. Mar chuimhneachan ormsa, agus mar dhuais dhuit fhin
airson do threun-mhisnich, bheir mi dhuit falachan sonruichte
luachmhor,--falbh agus sir, us gheibh thu anns an loch ud thall clach
bheag, chruinn, ghorm; thoir i sin do d' mhac, Coinneach, agus leatha
innsidh esan nithean a thacras an deidh an m so." Rinn i mar a dh'
iarraidh oirre, fhuair i a' chlach, agus thug i seachad i do
Choinneach a mac. Cha bu luaithe fhuair e a' {5} chlach na thainig
feart na fiosachd uige, agus sgaoileadh a chli mar fhiosaiche air
feadh na dthcha. Bhiodh uaislean us islean a' taghal air agus a'
tighinn thuige air son fiosachd.

Ach tha iomad beulraite eile mu 'n digh anns an d' fhuair Coinneach
a' chlach. Tha aon ag radh, gun robh e 'na sheirbhiseach aig
tuathanach, agus gun robh diumb aig bean an tuathanaich ris air son a
bhriathran beurra, sgeigeil. Air latha snruichte bha e a' gearradh
mine leis an torraisgein fada bho 'n tigh, agus b' eigin an dinneir a
chur thuige; chur bean an tuathanaich puinnsean anns an dinneir gu cur
as da. Ach mu 'n d' thainig an dinneir shuidh e leigeil analach agus
thuit e 'na chadal. Dhisgeadh e le cabhaig; oir dh' fhairich e rud
fuar air a bhroilleach. Chuir e lmh air, agus fhuair e clach bheag,
gheal, agus toll 'na teis-meadhain. Sheall e troimh 'n toll agus
chunnaic e sealladh air ais-innleachd na bana-mhaighstir. Thug e an
dinneir do 'n ch, agus fhuair an c am bs gu druinneach.

Tha beulraite eile ag radh gun robh e a' {6} gearradh mine, agus gun
do shuidh e gu anail a leigeil a' feitheamh gus an tigeadh a bhean
fin d'a ionnsuidh leis an dinneir. Thuit e 'na chadal, agus nuair a
dhisg e dh' fhairich e rud cruaidh f'a cheann; fhuair e an sin clach
bheag, chruinn, agus toll troimh a meadhon. Thog e i agus sheall e
troimh an toll; chunnaic e a' bhean aige fhin a' tighinn d'a
ionnsuidh le dinneir cabhruich agus bainne, air a puinnseanachadh, gun
fhios di-se, le a bana-mhaighstir. Ach ged a fhuair Coinneach feart na
fiosachd leis a' chloich, chaill e sealladh na sla leis an d' amhairc
e troimh an toll, agus bha e riamh tuilleadh cam, no aon-suileach, an
deigh sin.

Tha Aoidh no Uisdean Muillear ag radh anns an leabhar aige, "Scenes
and Legends," gun d' thainig a bhana-mhaighstir d'a ionnsuidh le
dinneir phuinnseanaichte; fhuair i e 'na chadal air mullach sithein,
agus an aite dhsgadh, chaill i a misneach; dh' fhg i am meadar, no
a' mhias, ri a thaobh, agus thill i dhachaidh. Dhisg esan; ach mu 'n
do ghabh e an dinneir dh' fhairich e rud cruaidh 'na {7} bhroilleach:
chuir e lmh air agus thug e mach clachag chruinn, boidheach, leis an
d' fhuair e fios mu 'n droch cleas a rinn a bhana-mhaighstir air.

A reir gach rite tha e coltach gun robh a' chlach ann, agus gun robh
Coinneach 'ga cleachdadh gu bhi toirt a chreidsinn air an t-sluagh
fiosachd a bhi aige. Cha'n 'eil sinne a' creidsinn gun robh feart
fiosachd air bith anns a' chloich, ged a dh' fhaodadh i bhi 'na cloich
mhn, bhidhich, ghorm-gheil, agus toll innte cuideachd, coltach ri
clachan bidheach a chunnaic sinn air cladach I-Challum-Chille, agus
Eilean Mhuile.

Nuair a fhuair Coinneach clach na fiosachd, sgaoileadh a chli feadh
na tire mar fhiosaiche, agus bhiodh feadhainn a' tighinn thuige as
gach ite air son fios fhaotainn mu thimchioll na teachd-ine. Mu
thimchioll ciad gu leth bliadhna mu 'n do rinneadh an t-slighe-uisge,
no an caolas-cladhaichte, eadar Inbhear-Nis agus Inbhear-Lchaidh, (an
Caledonian Canal,) thuirt Coinneach, "Ged is ioghnadh leibhse an diugh
e, thig an latha, 's cha 'n 'eil {8} e fad as, anns am faicear
lraichean Sasunnach ('s e sin longan) air an tarruing le srianan
crcaich seachad air cul Tom-na-h-Iuraich." Thuirt e mar an ciadna,
"Thig an latha anns am bi rathad mor troimh bheanntan Rois, o mhuir gu
muir agus drochaid air gach allt," no "Ribean air gach cnoc agus drochaid
air gach alltan." Mar an ciadna, "Thig an latha anns an lion na caoraich
mhora an tir, gus am buail iad a' mhuir gu tuath." "Bidh muileann air gach
abhuinn, agus taigh geal air gach cnocan." "Bidh criosan guaille tarsuinn
air gach sliabh." "Thig bo mhaol odhar a stigh an t-Aite mor, agus leigidh
i geum aiste a chuireas na sia beannagan dhe an Taigh-Dhige." Saoilear
gur bta-smid a tha e ciallachadh. So fiosachd eile, "Thig an latha
anns an cur peirceall nan caorach mora an crann air an fharadh. Nuair
bhios na caoirich mhor cho lionmhor us gun cluinnear milich an dara
t dhiubh leis an t eile, bho Chonachra, ann an Loch-Aillse, gu
Bun-da-Loch, an Ceann-Taile, bidh iad aig an irde 'nam pris, agus an
deigh sin theid {9} iad air an ais gus am falbh iad uile as an t-sealladh,
agus theid iad air diochuimhne cho mor as nach aithnichear peirceall
caorach a gheibhear air carn, no ciod am beathach d' am buineadh e.
Falbhaidh na seann Tighearnan as an tir, agus thig ceannaichean Gallda
'nan ite, agus bidh a' hidhealtachd uile gu lir 'na h-aon fhrith mhor
fhiadh. Bhidh an dthaich cho gann de shluagh, agus cho fs, as nach
cluinnear gairm coilich gu tuath air Druim Uachdair. Theid an sluagh air
imrich gu eileanaibh cian, nach fhaicear an diugh, ach a gheibhear a mach
anns a' Chuan Mhor. An deigh sin sgriosar agus bathar na fidh, agus
na fiadh bheistean eile leis na siantan dubha. Thig an sluagh an sin
air an ais agus gabhaid iad seilbh air fearann an sinnsearach."
Fiosachd eile, "Theid na Gidheil gu America, ach thig iad air an ais
fhathast gus an tir fhin." Mu thimchioll Mhic Leid Rathasaidh so
fiosachd, "Nuair a thig Mac Dhomhnuill Duibh ban, Mac Shimidh
ceann-dearg, Siosalach claon ruadh, Mac Coinnich mor bodhar, agus Mac
Gille-Challum cam-chasach, {10} iad ogha Iain bhig a Ruigeath, se sin
am Mac Gille-Challum a's miosa thainig na thig; cha bhi mi ann ri a
linn, 's cha 'n fhear leam air a bhith." Thachair an ni so; oir b'e am
Mac Gille-Challum so, iar-ogha Iain bhig a Ruigeath, agus bha e cho
strudheasach us gun do chaith e oighreachd a shinnsirean; agus bha na
Tigh-earnan eile chaidh ainmeachadh, 'nan comhaoisean do Mhac
Gille-Challum so, leis na comharan orra a dh' innis am fiosaiche.

So fiosachd eile, "Nuair a thraoghas abhainn na Manachinn tri uairean,
agus a ghlacar Bradan Sligeach air grunnd na h-aibhne, is ann an sin a
bhitheas an diachainn ghoirt." Thiormaich abhainn na Manachainn cheana
da uair,--an uair mu dheireadh air a' bhliadhna 1826, nuair a bha
tiormachd mhor ann; chaidh a' choile 'na teine ann am Miramichi, agus
loisgeadh moran thaighean ann mar an ciadna; agus bho cheann sia
bliadhna diag ghlacadh 'Bradan Sligeach,' no Stirean no Stiorrach
(Sturgeon) ann an grunnd na h-aibhne. "Fsaidh an sluagh cho {11} tais
us gun teich iad as an dthaich roimh armailt chaorach." Chuireadh an
tir fo chaoirich, agus dh' fhalbh an sluagh.

Rinn Coinneach fiosachd chomharraichte mu thimchioll Clann Choinnich
an Uillt-Bhoidhich (Fairburn), agus Caisteal no Tur an Uillt-Bhoidhich
(Fairburn Tower). "Thig an latha anns an caill Clann Choinnich an
Uillt-Bhoidhich am fearann uile, agus theid am meur sin de 'n fhine as
an t-sealladh gus nach fgar duine dhiubh air aghaidh na talmhainn.
Bidh an caisteal fs, air a threigsinn, gun duine 'ga aiteachadh no
gabhail comhnuidh ann; agus beiridh bo laogh ann an seomar uachdrach
an Tir." Thachair na nithean so uile do reir na fiosachd. Chaill an
teaghlach sin de Chloinn Choinnich an seilbhean gu h-iomlan; agus rug
a bh an laogh mar a dh' innseadh, san t-seomar uachdrach. Bho cheann
beagan bhliadhnachan chaidh an Tr fhagail na fhsaich; ghrod na
dorsan agus thuit iad dheth, fear an deigh fir, gus mu dheireadh nach
robh dorus idir air an staidhir mhoir shniomhain a bha ruigsinn bho 'n
bhonn gu mhullach. {12} Bha 'n staidhir so de chlioch agus mar sin
seasmhach, maireannach. Bho cheann beagan ine thaisg an tuathanach
aig an robh a' gabhail fodar ann an semar uachdrach an Tir. Thuit
pirt de 'n fhodar air an staidhir mar a bha iad 'ga ghilan an ird.
Thainig te de 'n chrodh air latha raid a dh' ionnsuidh dorus an Tir,
agus air do 'n dorus a bhi fosgailte, chaidh i staigh agus thisich i
air trusadh agus itheadh nan sraibhlean a bha sgapte thall 's a bhos
air an staidhir. Lean i mar so a' dol air a h-adhart bho cheum gu ceum
de 'n staidhir gus an d' rainig i am mullach,--chaidh i staigh do 'n
t-semar ag itheadh nan sraibhlean roimpe, agus air dhi bhi trom le
laogh cha b' urrainn i tearnadh air a h-ais; uime sin dh' fhg iad i
anns an t-semar gus an do rub i an laogh, a bha 'na chreutar fallain,
bidheach. Dh'fhg iad a' bho agus an laogh car ine shnruichte anns
an t-semar agus chaidh iomadh neach a mach  Inbhirnis gus am
faicinn. Mar so bha faisneachd Choinnich air a coilionadh gus an
dearbh litir.

{13}

Thuirt Coinneach "Beirear nighean mhaol dubh air cl Eaglais
Ghearrloch." Thachair so; aig cruinneachadh sluaigh, saothair-chloinne
gu h-obann air mnaoi ig, a bha anns an isdeachd aig cl na
h-Eaglais, agus mum b' urrainn dhaibh a gilan air falbh as an ite,
rug i an "nighean mhaol dhubh." Tha sliochd na h-ighinn maoile dhuibhe
so ri fhaicinn, agus ri fhaotainn, gus an latha an diugh ann an
Gearrloch; agus mar so tha fiosachd Choinnich air teachd gu crich.

Rinn Coinneach fiosachd mu Mhac Leid Dhun-bheagain: "Nuair a gheibh
Tormaid nan Tri Tormaid, mac na mnatha caoile cruaidhe Sasunnaich, bs
le sgiorradh; nuair a reicear Maighdeannan Mhic Leid ri fear de na
Caimbeulaich; nuair a bheireas galla-shionnaich cuain chuilean ann an
aon de bhinneanaibh a' chaisteil; agus nuair a bheirear air lom a
Bhratach Shith an uair mu dheireadh, sibhlaidh greadhnachas Mhic
Leid air falbh; reicear a' mhor chuid de 'n oighreachd ri coigrich;
bidh am fine cho tearc us gun gilain {14} 'curach beag' thairis air
Loch Dhunbheagain na bhios ann de dh' uaislibh de'n chinneadh. Ach
ine mhor, fhada an deigh sin thig 'Iain Breac' eile, agus aisigidh e
an oighreachd, agus bidh cli an taighe na 's irde na bha e riamh."
Thachair cuid de'n fhiosachd so. Mharbhadh Tormaid nan Tri Tormaid,
nuair a shideadh suas le fdar an long-chogaidh an Queen Charlotte,
air an robh e 'na oifeach. Reiceadh na creagan d' am b' ainm "Na
Maighdeannan" ri Aonghas Caimbeul, agus tha iad fhathast aig ogha dha
mar sheilibh. Bha peata sionnaich aig Caiptean Mac Gilleain, a bha
fuireach ann am mullach a' Chaisteil, agus rug i cuain chuilean; agus
chunnaic agus laimhsich Dr. Mach Leid, Tormaid mor Gaidhealach an
Teachdaire, na cuileanan, air a bhliadhna 1799, air dha bhi ann an
Caisteal Dhunn-bheagain, 'san Eilean Sgiathanach. Chunnaic e mar an
ciadna aig an m sin "Bratach Shith" Mhic Leid 'ga toirt air lom as
a' chist iaruinn san robh i an tasgadh, air a dnadh suas ann am bocsa
fiodha chbhraidh, deagh-bholtrach. Bha {15} 'bhratach na mir
ceithir-chearnach de shioda luachmhor air fhigheadh le croisean tarsuinn
de shnthuinnibh ir. Tha chuid eile de 'n fhisneachd ri tighinn, ma
thig i idir.

Bheir sinn fainear a nis mar a thainig crioch a bheatha air Coinneach
Odhar. Ri linn Righ Tearlach II., an deidh dha bhi air aiseag a chum
a' chrin agus na righ-chathrach, chaidh Iarla Shi-phort, Coinneach,
an treas Iarla, air teachdaireachd gu Paris, baile mor na Frainge,
agus dh' fhg e a' Bhan-Iarla aig an taigh ann an Caisteal Bhrathainn.
Dh' fhuraich an t-Iarla ine fhada ann am Paris, agus thisich a'
Bhan-Iarla air gabhail fadail agus iogh-naidh nach robh e a' tighinn
dachaidh. Ma dheireadh thall chaill i a foighidinn agus chuir i fios
air Coinneach Odhar gus an innseadh e rud-eigin di mu thimchioll an
Iarla. Thainig Coinneach a dh'ionnsuidh Caisteal Bhrathainn, agus
dh'fhoighneachd a'Bhan-Iarla dheth am b'urrainn da innseadh cia dhiubh
a bha an t-Iarla be no marbh. Chuir Coinneach Clach na Fiosachd ri
shil, agus le rd ghireachdaich {16} labharr, thuirt e ris a' Bhan
Iarla, "Na biodh eagal sam bith ort mu thimchioll an Iarla' tha e
sln, fallain, tearuinte, cridheil, mireagach, snndach." Dh'
fheraich a' Bhan-Iarla an sin ciod a bha e deanamh agus co bha
timchioll air. Thubhairt Coinneach rithe,--"Gu ma ler" leat na chaidh
innseadh; na farraidh ceist air bith; bi toilichte le fios gum bheil
am morair sln agus snndach." "Ach," ars' ise, "cait am bheil e? Co
leis a tha e? agus am bheil e deanamh deisealachd air son tighinn
dachaidh?" Thubhairt am fiosaiche, "Tha am morair ann an semar mor
greadhnach, ann am measg cuideadhd grinn, agus ri aighear 'us mire,
ionnus nach 'eil guth aige air baile mor na Frainge fhagail aig an m
so." Ach cha bu ler am freagradh so leis a' Bhan-Iarla; chuir i
thuige Coinneach gus an innseadh e an t-iomlan mu thimchioll a fir.
Ghuidh i le griosadan, thairg i duaisean, agus mhaoidh i air le
bagraidh, gus an innseadh e na b'aithne dha. Air do Choinneach e fhin
a chaisleachadh agus a chloimhdeachadh, thubhairt e rithe, "Bho 'n is
ill leat {17} fios fhaotainn air na dh' fhagas mi thoilichte thu, is
eiginn domh an fhirinn innseadh dhuit. Is beag smuain a tha aig Morair
Mac Coinnich ort fhin, no air a chlainn, no air a dhachaidh anns a'
Ghidhealtachd. Chunnaic mis' e ann an semar raichte, air a
chmhdach le bhelbheid, sioda agus aodach ir; bha e air a ghlinean
air beulaobh ribhinn mhaisich, a lmh timchioll air a cneas, agus a
lmh-se air a bhilean." Nuair a chual' a Bhan-Iarla so las i le feirg,
agus dh' at i suas le h-rdan. An fhearg a bha ndurra gu leor an
aghaidh an Iarla, thionndaidh i gu h-eucorach an aghaidh an
fhiosaiche. Ghabh i oirre nach robh i creidsinn na fiosachd, agus
chuir i roimpe am fiosaiche a chur gu bs. Thubhairt i ri Coinneach
"Labhair thu toibheum mu rd-inbhe, mhaslaich thu maithean na tire,
thug thu tmailt do cheann-feadhna mor an lthair a chinnidh. Thug thu
tir dhmhsa agus do'n chaisteal, agus labhair thu gu sgainnealach mu
'n mhorair ann an lchairt mhoir a shinnsear; air an aobhar sin, is
eigin domhsa do chur gu bs." Ghabh {18} Coinneach iongantas agus
uamhas nuair a chual' e na briathran a labhair a Bhan-Iarla, a bha na
bain-diabhul  cruaidh-chridheach, an-iochdmhor, gun trcair. Shaoil
leis an fhiosaiche gur h-ann a gheibheadh e duais air son 'fhiosachd,
ach b'e an duais a fhuair e am bs. Dh' rduich am boirionnach
mallaichte a thoirt a mach gu bhi air a losgadh ann am baraille tearra
aig a' Chananaich, le rdugh Easbuig Rois, dhe 'n Eaglais Easbuighich
Albannaich.

Tha beulraite eile a' tabhairt cunntais eadar-dhealaichte mu aobhar
feirge na Ban-Iarla ri Coinneach Odhar. Aig m raid, a reir an
iomraidh, bha cuirm mhr agus cruinneachadh lionmhor a dh' uaislean
ann an caisteal Bhrathainn. Bha igridh nan rd uaislean 'gan cluich
fhin air a' bhlr a muigh, air an ilean ghorm, timchioll a'chaisteil
Thubhairt cuideigin ann an isdeachd Choinnich, gum b' ainneamh a
chiteadh tional cho lionmhor de chlainn dhaoine uaisle. Fhreagair
Coinneach gu sgallaiseach, "Is mo a th' ann de chlainn ghillean-bird,
agus de {19} chlainn ghillean-stpuill, na th' ann de chlainn dhaoin'
uaisle." Tha beulraite eile ag radh, gur h-ann a bha an igridh a'
dannsadh ann an lchairt mhoir a' chaisteil an ite bhi 'gan cluich
air an ilean, nuair a labhair Coinneach gu fanaideach umpa.
Dh'aithriseadh briathran Choinnnich do 'n Bhan-Iarla, agus ghabh i
fhin 's na baintighearnan eile fearg ris, air son a bhi cur an
amharus deagh-bheusan agus teistealachd mhnathan uaisle Rois, agus a'
toirt mi-chli follaiseach orra mar sud. Dh' rduich i am fiosaiche a
ghlacadh gun dil; agus ged a theich e gu fhalach fin car tamuill,
fhuaradh a mach mu dheireadh far an robh e. Nuair a chunnaic e nach
robh dol as aige bho a naimhdidh, chuir e clach na fiosachd ri shil
agus thubhairt e, "Chi mi fada romham, agus is leur dhomh am
breitheanas a thig air sliochd mo luchd-srachaidh. Bidh seann
teaghlach Iarla Shi-phort air an ditheachadh gu tur, mun teid moran
linnean seachad. Chi mi ceann-feadhna, am fear mu dheireadh d'a
theaghlach, araon bodhar agus balbh. Bidh ceathrar mhac luinn aige,
{20} ach theid iad uile roimhe fhin do'n uaigh. Caithidh e a bheatha
gu h-iomaguineach, agus gheibh e am bs gu brnach, a' caoidh gum bi
sliochd a shinnsear air an dubhadh a mach gu brth, agus nach bi Mac
Coinnich tuilleadh ri fhaotainn 'na Thighearna air Caisteal
Bhrathainn, no air Ceann-Tile. An deigh dha brn a dheanamh air son
an fhir mu dheireadh d'a chuid mac, am fear bu taitniche dhiubh,
siubhlaidh e fhin, a' dol do 'n eug, agus bidh an oighreachd aige air
a' sealbhachadh le caileag air am bi currachd bn, a thig bho 'n irde
'n ear, d' am bi e 'n dn a piuthar a mharbhadh. Mar chomharra gun
tachair so, bidh ceathrar thighearnan air am bi suaicheantas 'nan
comh-aoisean do Iarla Shi-phort mu dheireadh, a bhios bodhar, agus
balbh; se sin Tighearna Storach (Stor fhiaclach) Ghearrloch, an
Siosalach le milleadh-maighich, an Granndach Gorach, agus
Mac-Gille-Chalum Gagach no manndach. Nuair a chi Mac Coinnich Bhrathainn
a cheathrar so, tuigear leis gum bheil am bs an dn d'a chuid mac; gun
teid an oighreachd gu coigrich {21} agus gun dubhar as a theaghlach gu
siorruidh, gun fhirionnach d'a shliochd a thogas 'ainm."

Nuair a chriochnaich am fiosaiche an fhaisneachd so, thilg e clach na
fiosachd ann an lochan uisge, no mar a their cuid, ann an lorg coise
mairt a bha ln uisge, agus thubhairt e, "Co sam bith a gheibh a'
chlach sin, bidh feart na fiosachd aige mar an ciadna." Thubhairt e a
bharr air sin, mar tha cuid ag radh, "Beirear leanabh le da imleig, no
le ceithir meir fhichead a reir cuid, gheibh e a' chlach so ann am
broinn geadais, agus leis a' chloich thig buaidh na fiosachd thuige."
Nuair a thugadh a mach Coinneach gus a losgadh, thuit a' Bhan Iarla
ris nach rachadh e do Fhlaitheanas gu siorruidh. Thionndaidh e mun
cuairt agus thubhairt e rithe, "Theid mise do Fhlaitheanas; ach cha
teid thusa ann gu siorruidh. So dhuit comharradh leis am faigh thu
fios ciod e mo chor san t-saoghal ri teachd. Thig caluman agus
fitheach an coinneamh a cheile bho dha thaobh an athair, gus an seas
iad os ceann agus an laidh iad air {22} luaithre mo chuirp. Ma thig am
fitheach an toiseach labhair thusa an fhirinn, ach ma thig an caluman
an toiseach labhair thu breugan, agus tha mo dhochas air deagh
bhunait."

Dh' rduich a' Bhan-Iarla Coinneach a ghlacadh, 's a cheangal, eadar
lamhan 'us chasan, agus a ghiulan gu Rugha na Cananaich, far an do
thilgeadh e an coinneamh a chinn ann am baraille tearra bha
dearg-losgadh, agus air an robh a thaobh a stigh lan spicean fada
iaruinn, biorach, geur, a bhuaileadh troimhe bho 'n taobh muigh.
Rinneadh an ni eagallach so le ghdarras Easbuig Rois, agus clir na
h-Eaglais Easbuigich, a bha air a suidheachadh aig an m ud, mar
Eaglais na Rioghachd an Albainn, le Righ Tearlach a Dha. Air an dearbh
latha air an do chuireadh Coinneach air falbh bho Chaisteal Bhrathainn
thainig Iarla Shi-phort dhachaidh as an Fhraing, agus dh' innis iad da
air ball an ni a rinn a' Bhan-Mhorair mu Choinneach, agus gun robh e nis
air a thurus a dh' ionnsuidh na Cananaich le rdugh na Clire, gu bhi
air a losgadh.{23} Bha deagh fhios aig a' Mhorair air ndur
dioghaltach, ain-iochdmhor na Ban-Iarla. Chreid e gun robh an sgeula
fior, seadh tuilleadh us fior. Cha d' iarr 's cha do ghabh e biadh no
deoch; cha do ghairm e air sgalaig no gille stapuill, ach chaidh e
fhein le cabhaig a dh' ionnsuidh an stapuill, chuir e diollaid air an
each a b' fhearr a bha 'na ghreigh, leum e air a mhuin, agus dh'
fhalbh e leis an each 'na dheann-ruith, 'g a ghreasad cho luath 's a
b' urrainn da, an dil gun ruigeadh e Rugha na Cananaich mun rachadh
an t-innleachd diabhlaidh a dheilbh a Bhan-Iarla agus a' chlir
Easbuigeach a chur gu buil; cha do mharcaich Iarla Shi-phort riamh
roimhe cho luath no cho dian. Ann am beagan ine bha e am fagus do 'n
Chananaich, agus chunnaic e smid dhubh thiugh ag irigh suas bho 'n
Rugha gu h-iosal. Thainig gairisinn na fheil, bhrchd am fallus fuar
a mach troimh a chorp, chuir e spuir ris an each a bha cheana an impis
toirt thairis, a chum gun ruigeadh e an t-ite bis, gu beatha an
fhiosaiche a shbhaladh. Mar uighe beagan shlat bho 'n {24} ite far
an robh an smid ag irigh, thuit an t-each air an lr agus thug e
suas a de, oir cha b' urrainn da a' chruaidh-spirn a sheasamh na
b'fhaide leis mar a bha an t-Iarla 'ga chur thuige 's ga sporadh air
adhart. Nuair a chaill e an t-each, ruith an t-Iarla gu dian air a'
chois, ag eigheach a mach le irde a ghuth, ris an t-sluagh a bha
cruinn air an Rugha, iad a thearnadh beatha an fhiosaiche. Ach mo
thruaighe! bha e tuilleadh us anmoch. Cia dhiu a chuala no nach cuala
an sluagh glaodhaich rd an Iarla, bha Coinneach Odhar air a thilgeadh
anns a' bharaille loisgeach beagan mhoinaidean mun do rainig Iarla
Shi-phort an t-ite gus a theasairginn.

Air an doigh so chriochnaicheadh beatha an fhiosaiche, agus cha 'n
'eil e coltach gun rachadh an sgeula ud a dheilbh mu 'bhs mur
tachradh an ni mar a chaidh aithris. Nan d' fhuair Coinneach bs
ndurra 'na leabaidh, cha ghabh e creidsinn gun rachadh an sgeula
truagh ud a dheilbh no chur air chois. Ach ciod a their sinn mu
luchd-dreuchd Eaglais a {25} thug gnis da leithid sud de ghniomh
oillteil, agus a dh' aontaich ris? Bha iad air son a' Bhan-Iarla a
thoileachadh gu cinnteach, ach anns na linnibh dorcha sin bha e 'na
chleachdadh a bhi losgadh nam buitseach agus nam fiosaichean, agus is
iomadh creutair truagh a chuireadh gu bas fo 'n chis-dhitidh so, aig
nach robh tuilleadh buitseachd na tha aig an lair-ghlais, Bheir sinn
cnntas a nise mar a thainig faisneachd Choinnich Uidhir gu teachd mu
thimchioll teaghlaich Iarla Shi-phort, faisg air ciad gu leth bliadhna
an deigh bhi air a labhairt.

Chunnaic sinn mar a thachair do'n fhiosaiche. Rachamaid a nise agus
faiceamaid ciod a thainig gu buil de 'n fhiosachd mu dheibhinn Mhic
Coinnich Bhrathainn. Fhuair an t-Iarla a bha ann ri linn Choinnich am
bas air a' bhliadhna 1678; fhuair a mhac, an ceathramh Iarla, am bas;
chaill an coigeamh Iarla, mac an fhir so, an oighreachd agus an tiodal
chionn gun d' irich e ann an aobhar Sheumais air a' bhliadhna 1715.
Ach dh' aisigeadh an oighreachd dha air a' bhliadhna 1726, agus {26}
air a' bhliadhna 1771 fhuair a mhac an tiodal Iarla Shi-phort.
Gidheadh bhsaich an tiodal leis fhin air a' bhliadna 1781. Nuair a
bhsaich e cha robh oighre aige, ach fhuair ogha brthar a shean-athar
an oighreachd, a mheal e re dha bhliadhna, oir chaidh a mharbhadh 's
na h-Innseachaibh an Ear air a' bhliadhna 1783. Thainig a bhrthair na
'ite, am Mac Coinnich mu dheireadh a bha ann am Brathainn, anns an do
choilionadh faisneachd an fhiosaiche.

Rugadh Fraing Mac Coinnich so air a' bhliadhna 1764. Bha uile bhuadhan
agus cheud-faithean a chuirp agus 'inntinn aige gun deireas nuair a
rugadh e, ach chaill e a chlaistneachd agus dh' fhas e bodhar leis an
Teasaich Scarlaid nuair a bha e 'na ghiullan g a' dol do 'n sgoil sia
bliadhna deug a dh'aois. Nuair a dh' fhs e mor agus a fhuair e
oighreachdan Bhrathainn an deidh bis a bhrthar, chuir e reiseamaid
air a cois a chogadh ri Bonapart, air a' bhliadhna 1807, agus fhuair e
bhi na Sheanalair air a' bhliadhna 1808. Bha ceathrar mhac aige, ach
fhuair fear dhiubh bs na {27} ige. Dh' fhs an triuir eile gu bhi
nan daoinibh, ach fhuair iad bs fear an deigh fir, gus nach d'fhgadh
a h-aon diubh be. Bha am fear mu dheireadh 'na ganach maiseach,
gealltanach, aig an robh buadhan inntinn taitneach, ach bhuail eucail
throm e, agus chaidh e gu taobh deas Shasuinn air son a shlinte, far
an d' fhuair e bs. Nuair a fhuair seann Mhac Coinnich sgeula bis a'
mhic cha do labhair e riabh tuilleadh agus dh' fhs e balbh, oir cha
labhradh e facal, cia dhiubh a bha e neo-chomasach no mi-thoileach air
bruidhinn. Fhuair e am bs air an aonamh latha deug de Ianuaraidh,
1813, am fear mu dheireadh de a theaghlach.* Thainig an nighean bu
shine dhiubhsan a bha be an ite a h-athar gu seilbh air oighreachd
Bhrathainn. Bha i psda ris an Ard-mharaiche, Sir Samuel Hood,
ceann-feadhna cahbhlaich Bhreatuinn anns na h-Innseachaibh an Iar 's an
Ear; ach fhuair e am bs san airde 'n Ear 'na dhuine g; agus mar sin bha
a bhean 'na {28} bantraich oig nuair a dh' eug a h-athair. Agus, thainig
i dhachaidh as na h-Innseachan le Currachd Ban na bantraich air a
ceann, agus b'e Hood a b'ainm dhi. An deigh sin phs i Mr. Stibhart,
ogha do Iarla Ghalloway, agus ghabh esan ainm Mhic Coinnich an
co-thaice ri anim fein; agus mar sin theirteadh Stiubhart Mac Coinnich
ris. Air an digh so chaidh oighreachd Bhrathainn thairis bho shliochd
nam firionnach ann an seann teaghlach Chinn-Tile. An deigh sin reic
Mr. agus Mrs. Stibhart Mac Coinnich eilean Ledhais ri Sir Seumas
Mathanaich. Air latha raid bha Mrs. Stibhart Nic Coinnich ann an
carbad sealltaidh no carbad ponaidh. Ghabh na sealltaidhean eagal agus
ruith iad air falbh nan still, 's nan deannaibh. Cha b' urrainn a
Bhain-tighearna an casg, agus thilgeadh i fhin agus a piuthar a mach
as a' charbad. Chaidh an cirradh agus am bruthadh gu goirt: ach
leighiseadh a' bhaintighearn ann an ceann beagan ine, gidheadh fhuair
a piuthar a b' ige am bs leis an dochann a rinneadh oirre. Mar so
thainig fisneachd Choinnich gu {29} crich, agus dh'aobharaich
Baintighearna Bhrathainn bs a peathar, ged nach robh coire aice ris.
Bha na ceithir tighearnan eile 'nan comh-aoisibh do Mhac Coinnich, Sir
Eachann Ghearrloch, an tighearna storach, an Siosalach, air an robh
milleadh maighich, tighearna Ghrannda bha 'na amadan, agus
Mac-Gille-Challuim gagach.

Tha sinn a nise toirt na h-eachdraidh ghoirid so gu crich. Chaidh, gun
teagamh sam bith, moran de dh' fhiosachdan Choinnich a choilionadh gu
litireil, agus tha daoine ann a tha dhe 'n bharail gu 'm bi tuilleadh
dhiubh air an coilionadh fhatast, Biodh sin mar a bhitheas, theid
iomadh bliadhna 's linn seachad mu 'n sguirear a bhi 'g aithris, am
measg nan Gidheal, gach fiosachd iongantach a rinn e, am bs
uamhasach a dh' fhuiling e, agus mar a thainig an caluman 's a laidh e
air a luaithre--an ni a thubhairt Coinneach fhin a bha gu tachairt,
mar chomharradh air gu robh 'anam air a ghilan gu Flaitheanas.

A'CHRIOCH

(duilleag 27)
* Tha Sir Walter Scott ag radh,

   "Cha ghabh fironnach faotainn air strath no air aird,
   Thogas suas ainm Mhic Coinnich, ceann-cinnidh Chinn-Tail."








End of the Project Gutenberg EBook of Coinneach Odhar, by D. B. Blair

*** END OF THIS PROJECT GUTENBERG EBOOK COINNEACH ODHAR ***

***** This file should be named 28995-8.txt or 28995-8.zip *****
This and all associated files of various formats will be found in:
        https://www.gutenberg.org/2/8/9/9/28995/

Produced by dragonhelmuk

Updated editions will replace the previous one--the old editions
will be renamed.

Creating the works from public domain print editions means that no
one owns a United States copyright in these works, so the Foundation
(and you!) can copy and distribute it in the United States without
permission and without paying copyright royalties.  Special rules,
set forth in the General Terms of Use part of this license, apply to
copying and distributing Project Gutenberg-tm electronic works to
protect the PROJECT GUTENBERG-tm concept and trademark.  Project
Gutenberg is a registered trademark, and may not be used if you
charge for the eBooks, unless you receive specific permission.  If you
do not charge anything for copies of this eBook, complying with the
rules is very easy.  You may use this eBook for nearly any purpose
such as creation of derivative works, reports, performances and
research.  They may be modified and printed and given away--you may do
practically ANYTHING with public domain eBooks.  Redistribution is
subject to the trademark license, especially commercial
redistribution.



*** START: FULL LICENSE ***

THE FULL PROJECT GUTENBERG LICENSE
PLEASE READ THIS BEFORE YOU DISTRIBUTE OR USE THIS WORK

To protect the Project Gutenberg-tm mission of promoting the free
distribution of electronic works, by using or distributing this work
(or any other work associated in any way with the phrase "Project
Gutenberg"), you agree to comply with all the terms of the Full Project
Gutenberg-tm License (available with this file or online at
https://gutenberg.org/license).


Section 1.  General Terms of Use and Redistributing Project Gutenberg-tm
electronic works

1.A.  By reading or using any part of this Project Gutenberg-tm
electronic work, you indicate that you have read, understand, agree to
and accept all the terms of this license and intellectual property
(trademark/copyright) agreement.  If you do not agree to abide by all
the terms of this agreement, you must cease using and return or destroy
all copies of Project Gutenberg-tm electronic works in your possession.
If you paid a fee for obtaining a copy of or access to a Project
Gutenberg-tm electronic work and you do not agree to be bound by the
terms of this agreement, you may obtain a refund from the person or
entity to whom you paid the fee as set forth in paragraph 1.E.8.

1.B.  "Project Gutenberg" is a registered trademark.  It may only be
used on or associated in any way with an electronic work by people who
agree to be bound by the terms of this agreement.  There are a few
things that you can do with most Project Gutenberg-tm electronic works
even without complying with the full terms of this agreement.  See
paragraph 1.C below.  There are a lot of things you can do with Project
Gutenberg-tm electronic works if you follow the terms of this agreement
and help preserve free future access to Project Gutenberg-tm electronic
works.  See paragraph 1.E below.

1.C.  The Project Gutenberg Literary Archive Foundation ("the Foundation"
or PGLAF), owns a compilation copyright in the collection of Project
Gutenberg-tm electronic works.  Nearly all the individual works in the
collection are in the public domain in the United States.  If an
individual work is in the public domain in the United States and you are
located in the United States, we do not claim a right to prevent you from
copying, distributing, performing, displaying or creating derivative
works based on the work as long as all references to Project Gutenberg
are removed.  Of course, we hope that you will support the Project
Gutenberg-tm mission of promoting free access to electronic works by
freely sharing Project Gutenberg-tm works in compliance with the terms of
this agreement for keeping the Project Gutenberg-tm name associated with
the work.  You can easily comply with the terms of this agreement by
keeping this work in the same format with its attached full Project
Gutenberg-tm License when you share it without charge with others.

1.D.  The copyright laws of the place where you are located also govern
what you can do with this work.  Copyright laws in most countries are in
a constant state of change.  If you are outside the United States, check
the laws of your country in addition to the terms of this agreement
before downloading, copying, displaying, performing, distributing or
creating derivative works based on this work or any other Project
Gutenberg-tm work.  The Foundation makes no representations concerning
the copyright status of any work in any country outside the United
States.

1.E.  Unless you have removed all references to Project Gutenberg:

1.E.1.  The following sentence, with active links to, or other immediate
access to, the full Project Gutenberg-tm License must appear prominently
whenever any copy of a Project Gutenberg-tm work (any work on which the
phrase "Project Gutenberg" appears, or with which the phrase "Project
Gutenberg" is associated) is accessed, displayed, performed, viewed,
copied or distributed:

This eBook is for the use of anyone anywhere at no cost and with
almost no restrictions whatsoever.  You may copy it, give it away or
re-use it under the terms of the Project Gutenberg License included
with this eBook or online at www.gutenberg.org

1.E.2.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is derived
from the public domain (does not contain a notice indicating that it is
posted with permission of the copyright holder), the work can be copied
and distributed to anyone in the United States without paying any fees
or charges.  If you are redistributing or providing access to a work
with the phrase "Project Gutenberg" associated with or appearing on the
work, you must comply either with the requirements of paragraphs 1.E.1
through 1.E.7 or obtain permission for the use of the work and the
Project Gutenberg-tm trademark as set forth in paragraphs 1.E.8 or
1.E.9.

1.E.3.  If an individual Project Gutenberg-tm electronic work is posted
with the permission of the copyright holder, your use and distribution
must comply with both paragraphs 1.E.1 through 1.E.7 and any additional
terms imposed by the copyright holder.  Additional terms will be linked
to the Project Gutenberg-tm License for all works posted with the
permission of the copyright holder found at the beginning of this work.

1.E.4.  Do not unlink or detach or remove the full Project Gutenberg-tm
License terms from this work, or any files containing a part of this
work or any other work associated with Project Gutenberg-tm.

1.E.5.  Do not copy, display, perform, distribute or redistribute this
electronic work, or any part of this electronic work, without
prominently displaying the sentence set forth in paragraph 1.E.1 with
active links or immediate access to the full terms of the Project
Gutenberg-tm License.

1.E.6.  You may convert to and distribute this work in any binary,
compressed, marked up, nonproprietary or proprietary form, including any
word processing or hypertext form.  However, if you provide access to or
distribute copies of a Project Gutenberg-tm work in a format other than
"Plain Vanilla ASCII" or other format used in the official version
posted on the official Project Gutenberg-tm web site (www.gutenberg.org),
you must, at no additional cost, fee or expense to the user, provide a
copy, a means of exporting a copy, or a means of obtaining a copy upon
request, of the work in its original "Plain Vanilla ASCII" or other
form.  Any alternate format must include the full Project Gutenberg-tm
License as specified in paragraph 1.E.1.

1.E.7.  Do not charge a fee for access to, viewing, displaying,
performing, copying or distributing any Project Gutenberg-tm works
unless you comply with paragraph 1.E.8 or 1.E.9.

1.E.8.  You may charge a reasonable fee for copies of or providing
access to or distributing Project Gutenberg-tm electronic works provided
that

- You pay a royalty fee of 20% of the gross profits you derive from
     the use of Project Gutenberg-tm works calculated using the method
     you already use to calculate your applicable taxes.  The fee is
     owed to the owner of the Project Gutenberg-tm trademark, but he
     has agreed to donate royalties under this paragraph to the
     Project Gutenberg Literary Archive Foundation.  Royalty payments
     must be paid within 60 days following each date on which you
     prepare (or are legally required to prepare) your periodic tax
     returns.  Royalty payments should be clearly marked as such and
     sent to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation at the
     address specified in Section 4, "Information about donations to
     the Project Gutenberg Literary Archive Foundation."

- You provide a full refund of any money paid by a user who notifies
     you in writing (or by e-mail) within 30 days of receipt that s/he
     does not agree to the terms of the full Project Gutenberg-tm
     License.  You must require such a user to return or
     destroy all copies of the works possessed in a physical medium
     and discontinue all use of and all access to other copies of
     Project Gutenberg-tm works.

- You provide, in accordance with paragraph 1.F.3, a full refund of any
     money paid for a work or a replacement copy, if a defect in the
     electronic work is discovered and reported to you within 90 days
     of receipt of the work.

- You comply with all other terms of this agreement for free
     distribution of Project Gutenberg-tm works.

1.E.9.  If you wish to charge a fee or distribute a Project Gutenberg-tm
electronic work or group of works on different terms than are set
forth in this agreement, you must obtain permission in writing from
both the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and Michael
Hart, the owner of the Project Gutenberg-tm trademark.  Contact the
Foundation as set forth in Section 3 below.

1.F.

1.F.1.  Project Gutenberg volunteers and employees expend considerable
effort to identify, do copyright research on, transcribe and proofread
public domain works in creating the Project Gutenberg-tm
collection.  Despite these efforts, Project Gutenberg-tm electronic
works, and the medium on which they may be stored, may contain
"Defects," such as, but not limited to, incomplete, inaccurate or
corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual
property infringement, a defective or damaged disk or other medium, a
computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by
your equipment.

1.F.2.  LIMITED WARRANTY, DISCLAIMER OF DAMAGES - Except for the "Right
of Replacement or Refund" described in paragraph 1.F.3, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation, the owner of the Project
Gutenberg-tm trademark, and any other party distributing a Project
Gutenberg-tm electronic work under this agreement, disclaim all
liability to you for damages, costs and expenses, including legal
fees.  YOU AGREE THAT YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE, STRICT
LIABILITY, BREACH OF WARRANTY OR BREACH OF CONTRACT EXCEPT THOSE
PROVIDED IN PARAGRAPH F3.  YOU AGREE THAT THE FOUNDATION, THE
TRADEMARK OWNER, AND ANY DISTRIBUTOR UNDER THIS AGREEMENT WILL NOT BE
LIABLE TO YOU FOR ACTUAL, DIRECT, INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR
INCIDENTAL DAMAGES EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH
DAMAGE.

1.F.3.  LIMITED RIGHT OF REPLACEMENT OR REFUND - If you discover a
defect in this electronic work within 90 days of receiving it, you can
receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending a
written explanation to the person you received the work from.  If you
received the work on a physical medium, you must return the medium with
your written explanation.  The person or entity that provided you with
the defective work may elect to provide a replacement copy in lieu of a
refund.  If you received the work electronically, the person or entity
providing it to you may choose to give you a second opportunity to
receive the work electronically in lieu of a refund.  If the second copy
is also defective, you may demand a refund in writing without further
opportunities to fix the problem.

1.F.4.  Except for the limited right of replacement or refund set forth
in paragraph 1.F.3, this work is provided to you 'AS-IS' WITH NO OTHER
WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO
WARRANTIES OF MERCHANTIBILITY OR FITNESS FOR ANY PURPOSE.

1.F.5.  Some states do not allow disclaimers of certain implied
warranties or the exclusion or limitation of certain types of damages.
If any disclaimer or limitation set forth in this agreement violates the
law of the state applicable to this agreement, the agreement shall be
interpreted to make the maximum disclaimer or limitation permitted by
the applicable state law.  The invalidity or unenforceability of any
provision of this agreement shall not void the remaining provisions.

1.F.6.  INDEMNITY - You agree to indemnify and hold the Foundation, the
trademark owner, any agent or employee of the Foundation, anyone
providing copies of Project Gutenberg-tm electronic works in accordance
with this agreement, and any volunteers associated with the production,
promotion and distribution of Project Gutenberg-tm electronic works,
harmless from all liability, costs and expenses, including legal fees,
that arise directly or indirectly from any of the following which you do
or cause to occur: (a) distribution of this or any Project Gutenberg-tm
work, (b) alteration, modification, or additions or deletions to any
Project Gutenberg-tm work, and (c) any Defect you cause.


Section  2.  Information about the Mission of Project Gutenberg-tm

Project Gutenberg-tm is synonymous with the free distribution of
electronic works in formats readable by the widest variety of computers
including obsolete, old, middle-aged and new computers.  It exists
because of the efforts of hundreds of volunteers and donations from
people in all walks of life.

Volunteers and financial support to provide volunteers with the
assistance they need are critical to reaching Project Gutenberg-tm's
goals and ensuring that the Project Gutenberg-tm collection will
remain freely available for generations to come.  In 2001, the Project
Gutenberg Literary Archive Foundation was created to provide a secure
and permanent future for Project Gutenberg-tm and future generations.
To learn more about the Project Gutenberg Literary Archive Foundation
and how your efforts and donations can help, see Sections 3 and 4
and the Foundation web page at https://www.pglaf.org.


Section 3.  Information about the Project Gutenberg Literary Archive
Foundation

The Project Gutenberg Literary Archive Foundation is a non profit
501(c)(3) educational corporation organized under the laws of the
state of Mississippi and granted tax exempt status by the Internal
Revenue Service.  The Foundation's EIN or federal tax identification
number is 64-6221541.  Its 501(c)(3) letter is posted at
https://pglaf.org/fundraising.  Contributions to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation are tax deductible to the full extent
permitted by U.S. federal laws and your state's laws.

The Foundation's principal office is located at 4557 Melan Dr. S.
Fairbanks, AK, 99712., but its volunteers and employees are scattered
throughout numerous locations.  Its business office is located at
809 North 1500 West, Salt Lake City, UT 84116, (801) 596-1887, email
business@pglaf.org.  Email contact links and up to date contact
information can be found at the Foundation's web site and official
page at https://pglaf.org

For additional contact information:
     Dr. Gregory B. Newby
     Chief Executive and Director
     gbnewby@pglaf.org


Section 4.  Information about Donations to the Project Gutenberg
Literary Archive Foundation

Project Gutenberg-tm depends upon and cannot survive without wide
spread public support and donations to carry out its mission of
increasing the number of public domain and licensed works that can be
freely distributed in machine readable form accessible by the widest
array of equipment including outdated equipment.  Many small donations
($1 to $5,000) are particularly important to maintaining tax exempt
status with the IRS.

The Foundation is committed to complying with the laws regulating
charities and charitable donations in all 50 states of the United
States.  Compliance requirements are not uniform and it takes a
considerable effort, much paperwork and many fees to meet and keep up
with these requirements.  We do not solicit donations in locations
where we have not received written confirmation of compliance.  To
SEND DONATIONS or determine the status of compliance for any
particular state visit https://pglaf.org

While we cannot and do not solicit contributions from states where we
have not met the solicitation requirements, we know of no prohibition
against accepting unsolicited donations from donors in such states who
approach us with offers to donate.

International donations are gratefully accepted, but we cannot make
any statements concerning tax treatment of donations received from
outside the United States.  U.S. laws alone swamp our small staff.

Please check the Project Gutenberg Web pages for current donation
methods and addresses.  Donations are accepted in a number of other
ways including including checks, online payments and credit card
donations.  To donate, please visit: https://pglaf.org/donate


Section 5.  General Information About Project Gutenberg-tm electronic
works.

Professor Michael S. Hart was the originator of the Project Gutenberg-tm
concept of a library of electronic works that could be freely shared
with anyone.  For thirty years, he produced and distributed Project
Gutenberg-tm eBooks with only a loose network of volunteer support.


Project Gutenberg-tm eBooks are often created from several printed
editions, all of which are confirmed as Public Domain in the U.S.
unless a copyright notice is included.  Thus, we do not necessarily
keep eBooks in compliance with any particular paper edition.


Most people start at our Web site which has the main PG search facility:

     https://www.gutenberg.org

This Web site includes information about Project Gutenberg-tm,
including how to make donations to the Project Gutenberg Literary
Archive Foundation, how to help produce our new eBooks, and how to
subscribe to our email newsletter to hear about new eBooks.
